Λιποθυμία (συγκοπή): αίτια, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Η λιποθυμία, γνωστή στην ιατρική ως συγκοπή, αποτελεί παροδική απώλεια των αισθήσεων. Η αιτία της είναι η προσωρινή μείωση της ροής αίματος προς τον εγκέφαλο και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υποδεικνύει σοβαρότερο πρόβλημα υγείας. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εμφανιστεί σε ανθρώπους κάθε ηλικίας, αν και στους ηλικιωμένους ίσως σχετίζεται με σημαντικότερη υποκείμενη αιτία. Η λιποθυμία ευθύνεται για σχετικά μικρό ποσοστό επισκέψεων σε τμήματα επειγόντων περιστατικών και αποτελεί περίπου το 6% των εισαγωγών στο νοσοκομείο. Οι κυριότερες αιτίες περιλαμβάνουν το αγγειοκινητικό επεισόδιο (ξαφνική μείωση παλμών και αρτηριακής πίεσης) και καρδιακά προβλήματα. Συχνά, η ακριβής αιτία της λιποθυμίας παραμένει αδιευκρίνιστη.

Τύποι λιποθυμίας

• Προλιποθυμικό ή παραλίγο λιποθυμικό επεισόδιο: Ο ασθενής διατηρεί ανάμνηση των αισθήσεων ή των γεγονότων πριν χάσει τις αισθήσεις του, όπως ζάλη, θολή όραση ή μειωμένη μυϊκή δύναμη. Μπορεί να θυμάται την πτώση του πριν να χάσει εντελώς την αντίληψη.
• Συγκοπή: Εδώ, το άτομο μπορεί να ανακαλεί τα προειδοποιητικά συμπτώματα, όπως ζάλη ή διαταραχές όρασης, αλλά δεν θυμάται τη στιγμή της πτώσης του.

Αιτίες λιποθυμίας

Η λιποθυμία συχνά προκαλείται από έλλειψη οξυγόνου στον εγκέφαλο, λόγω προβλημάτων στην κυκλοφορία του αίματος, στους πνεύμονες ή από δηλητηρίαση με μονοξείδιο του άνθρακα. Αποτελεί μηχανισμό αυτοπροστασίας του οργανισμού, όπου εάν η παροχή αίματος και οξυγόνου στον εγκέφαλο μειωθεί σημαντικά, το σώμα περιορίζει τη λειτουργία μη ζωτικών οργάνων ώστε να ενισχύσει τη ροή προς τον εγκέφαλο. Όταν το κεντρικό νευρικό σύστημα αντιληφθεί μειωμένα επίπεδα οξυγόνου, η αναπνοή γίνεται συντομότερη και αυξάνει ο καρδιακός ρυθμός, γεγονός που συμβάλλει στη βελτίωση της οξυγόνωσης του εγκεφάλου, με κόστος όμως την πτώση της πίεσης σε άλλα συστήματα. Σε περιπτώσεις υπεραερισμού σε συνδυασμό με υπόταση, παρατηρείται παροδική απώλεια αισθήσεων, αδυναμία και ενδεχομένως λιποθυμία. Πολλές διαφορετικές βασικές παθήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε συγκοπή. Παρακάτω αναλύονται ορισμένα παραδείγματα.

Νευροκαρδιογενής συγκοπή

Αυτού του είδους η συγκοπή προκαλείται από στιγμιαία δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Ορισμένοι την αναφέρουν ως συγκοπή νευρικής αιτιολογίας. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ελέγχει τις ακούσιες βασικές λειτουργίες του σώματος, όπως η ρύθμιση καρδιακών παλμών, η πέψη και η συχνότητα αναπνοής. Σε περιπτώσεις νευροκαρδιογενούς συγκοπής, παρατηρείται πτώση της αρτηριακής πίεσης που επιβραδύνει τους καρδιακούς παλμούς, με συνέπεια τη διακοπή της επαρκούς αιμάτωσης του εγκεφάλου.

• Αντικειμένων ή καταστάσεων που προκαλούν έντονη δυσφορία ή σοκ, όπως η θέα αίματος
• Ξαφνική έκθεση σε δυσάρεστα οπτικά ή βιωματικά ερεθίσματα
• Έντονο συναισθηματικό σοκ, όπως κατά τη λήψη δυσάρεστων ειδήσεων
• Πολύ ισχυρό αίσθημα αμηχανίας
• Παρατεταμένη ακινησία σε όρθια στάση
• Έντονη σωματική δραστηριότητα, π.χ. άρση μεγάλου βάρους

Ορθοστατική υπόταση

Ο όρος αναφέρεται σε λιποθυμικό επεισόδιο που συμβαίνει όταν το άτομο σηκώνεται γρήγορα από καθιστή ή ξαπλωμένη θέση. Η βαρύτητα προκαλεί συγκέντρωση του αίματος στα κάτω άκρα, με αποτέλεσμα τη μείωση της αρτηριακής πίεσης σε άλλα σημεία. Υπό κανονικές συνθήκες, το νευρικό σύστημα αντισταθμίζει αυτή την εκτροπή αυξάνοντας τους παλμούς και περιορίζοντας τα αγγεία. Αν αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργήσει σωστά, η αιμάτωση του εγκεφάλου περιορίζεται και μπορεί να επέλθει λιποθυμία.

• Αφυδάτωση: Εάν τα υγρά του σώματος μειωθούν, περιορίζεται και η πίεση του αίματος, δυσχεραίνοντας τη σταθεροποίησή της. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη αιμάτωση του εγκεφάλου.
• Κακώς ρυθμισμένος σακχαρώδης διαβήτης: Η συχνή ούρηση οδηγεί σε αφυδάτωση, ενώ τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης μπορούν να επηρεάσουν τα νεύρα που ελέγχουν την αρτηριακή πίεση.
• Ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές: Η χρήση διουρητικών, β-αναστολέων ή αντιυπερτασικών σε κάποιους ασθενείς ενδέχεται να έχει αυτό το αποτέλεσμα.
• Κατανάλωση αλκοόλ: Σε κάποιες περιπτώσεις, η γρήγορη πρόσληψη μεγάλης ποσότητας αλκοόλ ευνοεί την εμφάνιση λιποθυμίας.
• Νευρολογικές ασθένειες: Παθήσεις όπως η νόσος Πάρκινσον διαταράσσουν τη λειτουργία του νευρικού συστήματος και ενδέχεται να προκαλέσουν ορθοστατική υπόταση.
• Σύνδρομο καρωτιδικού κόλπου: Η καρωτίδα είναι η κύρια αρτηρία που μεταφέρει αίμα προς τον εγκέφαλο. Εάν ασκηθεί πίεση στους υποδοχείς ή κόλπους της καρωτίδας, μπορεί να εκδηλωθεί λιποθυμικό επεισόδιο.

Στα άτομα με αυξημένη ευαισθησία στο καρωτιδικό τόξο, η πίεση μπορεί να προκληθεί κατά την περιστροφή της κεφαλής, τη χρήση στενών γιακάδων ή γραβατών, ή ακόμη και κατά το ξύρισμα, προκαλώντας πτώση της αρτηριακής πίεσης και ενδεχομένως λιποθυμία.

Καρδιακή συγκοπή

Σοβαρή δυσλειτουργία της καρδιάς μπορεί να μειώσει τη ροή οξυγόνου και αίματος στον εγκέφαλο. Παραδείγματα σχετικών καρδιακών διαταραχών είναι:

• Αρρυθμίες ή διαταραχές καρδιακού ρυθμού
• Στένωση ή απόφραξη καρδιακών βαλβίδων
• Υψηλή αρτηριακή πίεση
• Έμφραγμα, όπου τμήμα του καρδιακού μυός νεκρώνεται λόγω μειωμένης παροχής αίματος και οξυγόνου

Η λιποθυμία με καρδιακή αιτία απαιτεί άμεση εποπτεία και εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα.

Διάγνωση και εξετάσεις για τη λιποθυμία

Για τη διαλεύκανση του επεισοδίου, ο γιατρός ή ο εξειδικευμένος επαγγελματίας υγείας θα προχωρήσει σε λεπτομερές ιστορικό με ερωτήσεις σχετικά με τη λιποθυμία, όπως:

• Διάρκεια και συχνότητα των επεισοδίων ζάλης ή λιποθυμίας
• Πόσο συχνά νιώθετε αδυναμία
• Εάν συνυπάρχουν άλλα συμπτώματα εκτός από τη ζάλη ή λιποθυμία
• Εάν τα συμπτώματα εμφανίστηκαν μαζί με ή μετά από κάποιο νόσημα
• Εάν έχει συμβεί τραυματισμός στο κεφάλι λόγω της λιποθυμίας
• Εμφάνιση σπασμών κατά το λιποθυμικό επεισόδιο
• Αν υπήρξε πρόσφατα κρανιοεγκεφαλικός τραυματισμός
• Τα φάρμακα που λαμβάνετε

Για την ταυτοποίηση της αιτίας της λιποθυμίας συνήθως διενεργούνται:

• Κλινική εξέταση με αξιολόγηση συμπτωμάτων και ιατρικού ιστορικού
• Αιματολογικός έλεγχος για τη διερεύνηση αναιμίας, αφυδάτωσης ή διαταραχών ηλεκτρολυτών
• Ηλεκτροκαρδιογράφημα για την καταγραφή πιθανών αρρυθμιών
• Ηλεκτροκαρδιογραφική παρακολούθηση τύπου Holter διάρκειας 24 έως 48 ωρών
• Δοκιμασία κλίνης ανάκλισης για εκτίμηση της επίδρασης αλλαγής θέσης στην αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό

Επιλογές θεραπείας για λιποθυμία

• Επαρκής ενυδάτωση για την αποφυγή επεισοδίων που σχετίζονται με αφυδάτωση
• Χορήγηση φαρμάκων για ρύθμιση καρδιακών ή πιεστικών προβλημάτων σύμφωνα με ιατρική σύσταση
• Τροποποίηση του τρόπου ζωής, π.χ. σταδιακές αλλαγές στη θέση του σώματος για την αντιμετώπιση της ορθοστατικής υπότασης
• Συμβουλευτική υποστήριξη ή τεχνικές διαχείρισης άγχους όταν η λιποθυμία σχετίζεται με ψυχολογικούς παράγοντες

Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό

• Σε περίπτωση που πρόκειται για το πρώτο επεισόδιο λιποθυμίας, επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό
• Εάν υπάρχει ήδη διάγνωση για λιποθυμία, ενημερώστε τον θεράποντα για κάθε νέο περιστατικό· εκείνος θα κρίνει αν απαιτείται περαιτέρω έλεγχος
• Γενικά, ακόμη και αν τα λιποθυμικά επεισόδια είναι αγγειοκινητικής ή σχετιζόμενα με θέσεις/καταστάσεις κι δεν απαιτείται κατ’ ανάγκη νοσηλεία, πολλοί ειδικοί συμβουλεύουν να απευθύνεστε σε επαγγελματία υγείας έπειτα από κάθε λιποθυμικό επεισόδιο ή παροδική απώλεια αισθήσεων

Πρόληψη λιποθυμίας

• Εάν έχετε ιστορικό λιποθυμίας, προσπαθήστε να εντοπίσετε τους παράγοντες που την προκαλούν, ώστε να τους αποφεύγετε
• Να σηκώνεστε αργά από καθιστή ή ξαπλωμένη στάση· σε περιπτώσεις που αισθάνεστε αδιαθεσία κατά τη διάρκεια ιατρικών χειρισμών ή στην θέα αίματος, ενημερώστε τον ιατρό ώστε να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης
• Να μην παραλείπετε τα γεύματα
• Συμπτώματα όπως ζάλη, αίσθημα λιποθυμίας ή περιστροφής είναι προειδοποιητικά· εφόσον τα νιώσετε, καλό είναι να καθίσετε και να χαμηλώσετε το κεφάλι σας ανάμεσα στα γόνατα για να ενισχυθεί η αιμάτωση του εγκεφάλου
• Εναλλακτικά, μπορείτε να ξαπλώσετε για να αποφύγετε τραυματισμούς από πιθανή πτώση και να σηκωθείτε μόνο όταν αισθανθείτε ασφαλείς