Λοιμώδης μονοπυρήνωση

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, γνωστή και ως ασθένεια των φιλιών, είναι μια ιογενής λοίμωξη. Οφείλεται στον ιό Epstein-Barr (EBV). Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί με πολλά διαφορετικά συμπτώματα, με συχνότερα τον πυρετό, την αμυγδαλίτιδα και τη διόγκωση των λεμφαδένων. Η πορεία της μπορεί να είναι οξεία ή να εξελίσσεται πιο αργά. Σε αρκετές περιπτώσεις τα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα ενός κοινού κρυολογήματος. Παρατηρείται συχνότερα σε άτομα 15-24 ετών. Υπολογίζεται ότι περίπου το 90% των ενηλίκων έχουν μολυνθεί από τον EBV. Μπορεί να εμφανιστούν επιπλοκές, όπως διόγκωση του σπλήνα, αλλεργικές αντιδράσεις, αμυγδαλίτιδα και θρομβοπενία. Παρ’ όλα αυτά, στις περισσότερες περιπτώσεις η εξέλιξη είναι καλή. Η ανάρρωση μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε 2-3 εβδομάδες.

Τι είναι η λοιμώδης μονοπυρήνωση και πόσο συχνή είναι

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, που συχνά αναφέρεται απλώς ως μονοπυρήνωση, αποτελεί μεταδοτική λοίμωξη. Προκαλείται από τον ιό Epstein-Barr (EBV). Εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά έως 5 ετών και σε νεαρούς ενήλικες 15-25 ετών. Η συχνότητά της δεν φαίνεται να επηρεάζεται από το φύλο ή τη φυλή.

Κατανομή της νόσου ανά ηλικιακή ομάδα

Η μονοπυρήνωση συναντάται πιο συχνά στην εφηβεία. Σύμφωνα με επιστημονικές πηγές, περίπου 35-50% των ατόμων 15-25 ετών που μολύνονται από EBV εκδηλώνουν λοιμώδη μονοπυρήνωση. Η λοίμωξη από EBV είναι σπάνια πριν από την ηλικία του 1 έτους, επειδή το βρέφος προστατεύεται από αντισώματα που έχει λάβει από τη μητέρα.

Ευαισθησία στη νόσο και παράγοντες κινδύνου

Η πιθανότητα εκδήλωσης μονοπυρήνωσης σχετίζεται με την κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος. Η νόσος καταγράφεται συχνότερα σε άτομα με μειωμένη άμυνα για άλλους λόγους. Εκτιμάται ότι 90-95% του παγκόσμιου πληθυσμού διαθέτει αντισώματα έναντι του EBV. Ωστόσο, δεν εμφανίζουν όλοι οι μολυσμένοι κλινική νόσο.

Τρόποι μετάδοσης του ιού Epstein-barr

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, που συχνά αποκαλείται ασθένεια των φιλιών, μεταδίδεται κυρίως μέσω επαφής με σάλιο ατόμου που έχει μολυνθεί. Ο ιός Epstein-Barr (EBV) μπορεί επίσης να μεταδοθεί με σταγονίδια, όπως σε βήχα ή φτέρνισμα. Μετάδοση είναι δυνατό να συμβεί ακόμη και από άτομο χωρίς συμπτώματα, το οποίο όμως είναι φορέας του EBV. Η περίοδος επώασης έως την εμφάνιση συμπτωμάτων διαρκεί συνήθως 4-6 εβδομάδες. Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στις ηλικίες 15-25 ετών, όπου η συχνότητα μπορεί να φτάσει το 35-50%.

• Ο EBV μεταδίδεται με επαφή σάλιου, για παράδειγμα με φιλί ή με κοινή χρήση ποτών και τροφίμων.
• Η μετάδοση μπορεί να γίνει και με σταγονίδια, όπως κατά τον βήχα ή το φτέρνισμα.
• Η μόλυνση είναι πιθανή και από άτομο που δεν φαίνεται άρρωστο, αλλά φέρει τον ιό.
• Η επώαση διαρκεί περίπου 4-6 εβδομάδες.

Χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη ότι η λοίμωξη εντοπίζεται κυρίως σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες, με ποσοστά που αναφέρονται έως 35-50%.

Κύρια συμπτώματα της μονοπυρήνωσης

Η μονοπυρήνωση μπορεί να προκαλέσει ποικιλία εκδηλώσεων. Στην αρχή είναι πιθανό να εμφανιστούν έντονη κόπωση, μειωμένη όρεξη, ρίγος και μυαλγίες. Στη συνέχεια μπορεί να παρουσιαστούν δυνατός πόνος στον λαιμό, πυρετός, διογκωμένοι λεμφαδένες στον τράχηλο, ερυθρότητα στον φάρυγγα και πρησμένες αμυγδαλές. Σε ορισμένους ασθενείς αυξάνεται το μέγεθος του σπλήνα και του ήπατος. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν οίδημα στα βλέφαρα και εξάνθημα.

Ιδιαίτερα συμπτώματα στα παιδιά

Σε παιδιά έως 4-5 ετών τα σημεία μπορεί να μην είναι τυπικά. Ενδέχεται να παρατηρηθούν ευερεθιστότητα, πόνος στην κοιλιά και εικόνα λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού. Είναι σημαντική η παρακολούθηση της κατάστασης του παιδιού και η επικοινωνία με γιατρό όταν υπάρχουν υποψίες. Περίπου 90-95% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει μολυνθεί από τον ιό Epstein-Barr, ο οποίος συνδέεται με τη λοιμώδη μονοπυρήνωση. Η νόσος εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Τα συμπτώματα συνήθως εκδηλώνονται 4-6 εβδομάδες μετά τη μόλυνση.

Μέθοδοι διάγνωσης και εξετάσεις

Η διάγνωση της μονοπυρήνωσης βασίζεται συνήθως στο κλινικό προφίλ και σε εργαστηριακές εξετάσεις. Στη γενική αίματος μπορούν να εντοπιστούν χαρακτηριστικές μεταβολές, όπως αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων, ενώ η παρουσία άτυπων λεμφοκυττάρων θεωρείται ενδεικτική. Συχνά καταγράφεται και αύξηση των δεικτών ηπατικής λειτουργίας. Κεντρική εξέταση για επιβεβαίωση είναι ο έλεγχος ετεροφιλικών αντισωμάτων στο αίμα, καθώς οι περισσότεροι ασθενείς τα παράγουν. Συμπληρωματικά μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις για ειδικά αντισώματα έναντι αντιγόνων του EBV, όπως και ιολογικοί έλεγχοι.

• Γενική αίματος με αξιολόγηση αριθμού λευκοκυττάρων και αναλογίας λεμφοκυττάρων.
• Δοκιμασίες ηπατικής λειτουργίας με έλεγχο των δεικτών ALT και AST.
• Εξειδικευμένοι έλεγχοι αντιγόνων EBV, χρήσιμοι για εκτίμηση του σταδίου της νόσου.

Η συνδυαστική προσέγγιση, που περιλαμβάνει κλινική εκτίμηση και εργαστηριακά ευρήματα, βοηθά στην ακριβή διάγνωση της λοιμώδους μονοπυρήνωσης.

Αρχές και μέθοδοι θεραπείας

Η αντιμετώπιση της μονοπυρήνωσης είναι κατά κανόνα συμπτωματική. Ο στόχος είναι η ανακούφιση των ενοχλημάτων και η ταχύτερη επάνοδος. Βασικά μέτρα είναι η ξεκούραση, η επαρκής ενυδάτωση και οι γαργάρες για τον λαιμό.

Φαρμακευτική αγωγή

Συχνά χρησιμοποιούνται παρακεταμόλη και ιβουπροφαίνη για μείωση του πόνου και του πυρετού. Σε πιο βαριές περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει η πρεδνιζολόνη. Αν υπάρχει πολύ σοβαρή αμυγδαλίτιδα με επικαλύψεις, είναι δυνατό να χορηγηθούν αντιβιοτικά. Ωστόσο, η αμοξυκιλλίνη και η αμπικιλλίνη δεν συνιστώνται, λόγω του κινδύνου εμφάνισης εξανθήματος.

Συμπτωματική φροντίδα στο σπίτι

• Ξεκούραση και ηρεμία, ώστε ο οργανισμός να αναπληρώσει δυνάμεις και να υποστηριχθεί η ανάρρωση.
• Επαρκής πρόσληψη υγρών, για πρόληψη αφυδάτωσης και μείωση της δυσφορίας στον λαιμό.
• Γαργάρες, που μπορεί να συμβάλουν στη μείωση της φλεγμονής και της ενόχλησης.

Αναφέρεται ότι η βιοθεραπεία μπορεί επίσης να έχει αποτέλεσμα. Είναι σημαντικό να παρακολουθούνται προσεκτικά τα συμπτώματα και να ζητείται έγκαιρα ιατρική εκτίμηση.

Πιθανές επιπλοκές και κίνδυνοι

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση από EBV είναι δυνατό να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, οι οποίες μπορεί να απειλήσουν την υγεία και να απαιτήσουν άμεση αντιμετώπιση. Από τις συχνότερες επιπλοκές αναφέρεται η διόγκωση του ήπατος και του σπλήνα, που μπορεί να προκαλέσει πόνο, ενόχληση και διαταραχές λειτουργίας. Άλλες πιθανές επιπλοκές είναι η εγκεφαλίτιδα και η μηνιγγίτιδα, δηλαδή καταστάσεις που σχετίζονται με προσβολή του νευρικού συστήματος.

• Επιπλέον επιπλοκές που έχουν αναφερθεί: ίκτερος, πνευμονία, αυτοάνοση αναιμία, νεφρικά προβλήματα.
• Ο ιός Epstein-Barr μπορεί να συνδεθεί με καρκίνο του αίματος και με όγκους σε άλλα όργανα.
• Η προσβολή μπορεί να επεκταθεί στην καρδιά, να οδηγήσει σε υπογονιμότητα και σε συγγενείς ανωμαλίες.

Σε βαριές μορφές, ενδέχεται να χρειαστεί νοσηλεία σε μονάδες εντατικής θεραπείας λοιμωδών περιστατικών. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η άμεση ιατρική αξιολόγηση είναι κρίσιμες.

Πορεία της νόσου και διάρκεια ανάρρωσης

Όταν εκδηλωθεί μονοπυρήνωση, ο πυρετός συχνά υποχωρεί μετά από περίπου μία εβδομάδα. Οι λεμφαδένες και ο σπλήνας συνήθως επανέρχονται σε φυσιολογικό μέγεθος μέσα σε 3-4 εβδομάδες. Παρόλα αυτά, η κόπωση μπορεί να επιμείνει για μεγάλο διάστημα, ακόμη και για μήνες. Ο ρυθμός ανάρρωσης εξαρτάται από τη βαρύτητα της νόσου και την αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισης.

Στάδια της ανάρρωσης

• Πρώτη εβδομάδα: υψηλός πυρετός, πόνος στη δεξιά πλευρά, έντονη κόπωση.
• Τρίτη έως τέταρτη εβδομάδα: σταδιακή επάνοδος λεμφαδένων και σπλήνα σε φυσιολογικό μέγεθος και πτώση της θερμοκρασίας.
• Επόμενοι μήνες: η κόπωση μπορεί να παραμείνει και είναι πιθανό να εμφανιστεί καταθλιπτική διάθεση λόγω της παρατεταμένης διάρκειας της νόσου.

Συστάσεις για σωματική δραστηριότητα

Μετά από μονοπυρήνωση συνιστάται αποχή από έντονη σωματική καταπόνηση για τουλάχιστον έναν μήνα, εξαιτίας του αυξημένου κινδύνου τραυματισμού του διογκωμένου σπλήνα. Η επάνοδος στη συνήθη δραστηριότητα πρέπει να γίνεται σταδιακά και σε συνεννόηση με γιατρό, καθώς οι ανάγκες διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή και απαιτείται εξατομίκευση.

Πρόληψη και τρόποι προστασίας

Για τη μείωση του κινδύνου μονοπυρήνωσης είναι χρήσιμο να τηρούνται βασικά μέτρα. Καταρχάς, συστήνεται να αποφεύγεται η στενή επαφή με άτομα που έχουν ήδη διαγνωστεί. Επειδή ορισμένοι φορείς δεν εμφανίζουν εμφανή συμπτώματα, η πλήρης αποφυγή του ιού δεν είναι πάντα εφικτή. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η προσωπική υγιεινή. Το συχνό πλύσιμο χεριών, ειδικά πριν από το φαγητό και μετά από επαφή με άτομο που νοσεί, θεωρείται σημαντικό. Επίσης, καλό είναι να μην γίνεται κοινή χρήση ποτηριών, μαχαιροπίρουνων ή άλλων προσωπικών αντικειμένων με άτομα που έχουν μολυνθεί.

• Αποφεύγετε τη στενή επαφή με άτομα που νοσούν από μονοπυρήνωση.
• Διατηρείτε υψηλό επίπεδο ατομικής υγιεινής, με συχνό πλύσιμο χεριών και χωρίς κοινή χρήση αντικειμένων.
• Ελέγξτε την κατάσταση υγείας του/της σεξουαλικού/ής συντρόφου, εφόσον πρόκειται να υπάρξουν στενές επαφές.

Αναφέρεται ότι όσοι έχουν νοσήσει αποκτούν μακροχρόνια ανοσία έναντι της νόσου. Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη αποφυγής ριψοκίνδυνης σεξουαλικής συμπεριφοράς και η σημασία ελέγχου της υγείας του/της συντρόφου πριν από στενές σχέσεις.

Σχέση της μονοπυρήνωσης με άλλες παθήσεις

Η μονοπυρήνωση μπορεί να συνδέεται με συχνότερα επεισόδια κρυολογημάτων στην παιδική ηλικία και στην ενήλικη ζωή. Είναι δυνατό να σχετίζεται με χρόνια κόπωση, επαναλαμβανόμενα αποστήματα, πολύποδες στη μύτη και αδενοειδείς εκβλαστήσεις. Μελέτες δείχνουν ότι η λοίμωξη από EBV μπορεί να έχει συσχετίσεις με αυτοάνοσα νοσήματα και ορισμένους τύπους καρκίνου. Η λοιμώδης μονοπυρήνωση κατατάσσεται στους ερπητοϊούς τύπου 4. Τα αγόρια κάτω των 10 ετών αναφέρονται ως ιδιαίτερα ευαίσθητη ομάδα. Στο αίμα μπορεί να υπάρξουν μεταβολές στη λευκοκυτταρική σύνθεση λόγω της νόσου, δηλητηρίασης ή λήψης φαρμάκων. Έχει αναφερθεί ότι πάνω από 40% των ασθενών με μονοπυρήνωση είναι νέοι 18-20 ετών, που συχνά μολύνονται σε χώρους εκπαίδευσης.

• Περισσότερα περιστατικά λοιμώδους μονοπυρήνωσης αναφέρονται τους φθινοπωρινούς μήνες.
• Κύρια κλινικά σημεία είναι ο πυρετός, η αμυγδαλίτιδα και η λεμφαδενοπάθεια.
• Οι εργαστηριακοί έλεγχοι μπορεί να δείχνουν λευκοκυττάρωση, λεμφοκυττάρωση, μονοκυττάρωση και μείωση αιμοπεταλίων.

Για τη διάγνωση χρησιμοποιούνται συχνά εξετάσεις ανίχνευσης αντισωμάτων έναντι του EBV. Η νόσος αναφέρεται ότι μπορεί να σχετίζεται με χρόνιες επιβαρύνσεις της υγείας, γι’ αυτό είναι σημαντική η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη αντιμετώπιση.

Συστάσεις τρόπου ζωής για ασθενείς

Για όσους νοσούν από μονοπυρήνωση προτείνονται συγκεκριμένες οδηγίες τρόπου ζωής, με στόχο να διευκολυνθεί η πορεία και να υποστηριχθεί η ανάρρωση. Κεντρικό ρόλο έχει η ξεκούραση. Συνιστάται να αποφεύγονται οι έντονες σωματικές προσπάθειες και ο ενεργός αθλητισμός, καθώς μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση. Σημαντική είναι και η διατροφή: προτείνεται τροφή θρεπτική, ισορροπημένη και εύπεπτη, με αποφυγή αλκοόλ και άλλων βλαπτικών ουσιών. Η σχέση της μονοπυρήνωσης με τις καθημερινές συνήθειες είναι στενή, γι’ αυτό προτείνεται αποχή από δραστηριότητες αυξημένου κινδύνου, όπως το φιλί ή ανεπιθύμητη σεξουαλική δραστηριότητα. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι κανόνες υγιεινής, καθώς η χρήση ξεχωριστών σκευών μειώνει την πιθανότητα μετάδοσης σε άτομα του περιβάλλοντος. Η ανάρρωση μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες, γι’ αυτό οι ασθενείς καλό είναι να παρακολουθούν την κατάσταση της υγείας τους και να ακολουθούν τις οδηγίες ειδικού. Η τακτική διενέργεια εξετάσεων αίματος και άλλων ελέγχων μπορεί να είναι χρήσιμη, ενώ η μηνιαία ιατρική παρακολούθηση αναφέρεται ως βοήθημα για ασφαλή και αποτελεσματική αποκατάσταση.