Μέθοδοι θεραπείας του καρκίνου του μαστού

Η ανοσοθεραπεία ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, βοηθώντας τον οργανισμό να αντιμετωπίσει τον καρκίνο. Ένα από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνά είναι το πεμπρολιζουμάμπη. Η δράση του βασίζεται στην αναστολή συγκεκριμένης πρωτεΐνης στα Τ-λεμφοκύτταρα, ενισχύοντας έτσι την ικανότητα του ανοσοποιητικού να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. Το σκεύασμα αυτό συνδυάζεται συχνά με χημειοθεραπεία στη θεραπεία του τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού. Ένα άλλο φάρμακο, το σακιτουζουμάμπη γκοβιτεκάνη, συνδυάζει μονοκλωνικό αντίσωμα με χημειοθεραπευτικό παράγοντα και χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του μεταστατικού τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού.

Θεραπευτικές επιλογές και συνδυασμοί

Συνήθως, η αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού ακολουθεί μια πολυπαραγοντική προσέγγιση. Το θεραπευτικό πλάνο μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία, ορμονική αγωγή ή ανοσοθεραπεία. Αν και υπάρχουν καθιερωμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα, η τελική επιλογή προσαρμόζεται στις ανάγκες και στον τρόπο ζωής κάθε γυναίκας.

Διαδικασία λήψης θεραπευτικών αποφάσεων

• Η συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης προσφέρει την ευκαιρία ανταλλαγής εμπειριών με άτομα που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, συμβάλλοντας στη διαχείριση των δυσκολιών και στη λήψη σωστών αποφάσεων.
• Είναι απαραίτητο να συζητιούνται με τον θεράποντα ιατρό τα οφέλη, τα μειονεκτήματα και ο τρόπος που η κάθε επιλογή επηρεάζει την καθημερινότητα.
• Αναζητήστε ενημέρωση σχετικά με τη συμμετοχή σε κλινική μελέτη, μέσω της οποίας δίνεται πρόσβαση σε νέες θεραπευτικές μεθόδους που συχνά ενσωματώνονται αργότερα στη θεραπευτική πρακτική.

Πιθανές παρενέργειες των θεραπειών

Πολλές θεραπείες για τον καρκίνο του μαστού ενδέχεται να προκαλέσουν παρενέργειες. Κάποια συμπτώματα εξαφανίζονται με την ολοκλήρωση της θεραπείας, ενώ άλλα μπορεί να εμφανιστούν αργότερα. Συνηθισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι:

• Ναυτία
• Μεταβολές σωματικού βάρους
• Αίσθημα κόπωσης
• Οίδημα χεριού
• Τριχόπτωση
• Μεταβολές σε δέρμα ή νύχια
• Εμφάνιση πληγών στη στοματική κοιλότητα
• Συμπτώματα εμμηνόπαυσης, όπως εξάψεις
• Δυσκολία σύλληψης
• Καταθλιπτική διάθεση
• Διαταραχές ύπνου ή συγκέντρωσης

Πρόωρη εμμηνόπαυση και επιπτώσεις στη γονιμότητα

Περίπου το ένα τέταρτο των γυναικών που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του μαστού δεν έχουν εισέλθει ακόμη στην εμμηνόπαυση. Ορισμένες χημειοθεραπευτικές και ορμονικές αγωγές μπορούν να προκαλέσουν προσωρινή ή μόνιμη απώλεια γονιμότητας, ή να οδηγήσουν σε πρώιμη εμμηνόπαυση. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας πρέπει να λαμβάνονται μέτρα αντισύλληψης, αφού ορισμένα φάρμακα της χημειοθεραπείας δύνανται να προκαλέσουν συγγενείς ανωμαλίες στο έμβρυο.

Σε γυναίκες κάτω των 40 ετών, η πιθανότητα εμφάνισης εμμηνόπαυσης μετά από χημειοθεραπεία κυμαίνεται μεταξύ 10% και 50%, ενώ για γυναίκες άνω των 40 ετών το ποσοστό αυτό φτάνει έως και 94%. Οι παρενέργειες στις ωοθήκες μπορεί να διαρκέσουν από μήνες μέχρι και χρόνια μετά τη θεραπεία.

Η ακτινοθεραπεία προκαλεί στειρότητα μόνο όταν ακτινοβολούνται και οι δύο ωοθήκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για τη μείωση των οιστρογόνων, οι ωοθήκες αφαιρούνται χειρουργικά ή ακτινοβολούνται, οδηγώντας σε μη αναστρέψιμη απώλεια γονιμότητας.

Δυνατότητες διατήρησης της γονιμότητας

• Κατάψυξη ωαρίων ή εμβρύων πριν την έναρξη της θεραπείας
• Κατάψυξη ωοθηκικού ιστού με λήψη και συντήρηση τμημάτων που περιέχουν ωάρια
• Χρήση δωρεάς ωαρίων, προκειμένου να γίνει εμβρυομεταφορά μετά τη λήξη της θεραπείας
• Ορμονικές αγωγές που σκοπό έχουν την προσωρινή αναστολή ωοθηκικής λειτουργίας με στόχο την προστασία των ωαρίων, μέθοδος που βρίσκεται ακόμη υπό μελέτη

Διαχείριση εμφανών αλλαγών λόγω θεραπείας

Μεταβολές στο στήθος

Έπειτα από μαστεκτομή, πολλές γυναίκες επιλέγουν τη χρήση εξωτερικής προθέσεως στήθους, η οποία τοποθετείται σε ειδικό στηθόδεσμο ή στερεώνεται απευθείας στο δέρμα. Η πρόθεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί προσωρινά ή και μόνιμα σε περίπτωση που η χειρουργική επέμβαση αναβάλλεται ή δεν είναι εφικτή άμεσα.

• Συζητήστε με τον ιατρό για τη συνταγογράφηση, καθώς η δαπάνη των προθέσεων καλύπτεται συχνά.
• Απευθυνθείτε σε εξειδικευμένα καταστήματα ή σε επαγγελματία προθετικών για να εξασφαλίσετε την κατάλληλη εφαρμογή, η οποία διαρκεί περίπου μία ώρα.
• Δοκιμάστε διαφορετικά μοντέλα ώστε να διαλέξετε το καταλληλότερο τόσο σε αίσθηση όσο και σε εμφάνιση.

Απώλεια μαλλιών

Τα περισσότερα φάρμακα της χημειοθεραπείας στοχεύουν τα ταχέως διαιρούμενα κύτταρα, γεγονός που οδηγεί σε τριχόπτωση. Αυτό μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τα μαλλιά στο τριχωτό της κεφαλής, αλλά και σε άλλα μέρη του σώματος όπως βλεφαρίδες, φρύδια, τρίχες στα χέρια, στα πόδια ή στο εφηβαίο.

Η απώλεια μαλλιών συνήθως ξεκινά μέσα σε 1 με 2 εβδομάδες από την έναρξη της θεραπείας και ενίοτε συμβαίνει πολύ απότομα. Επανεμφάνιση της τριχοφυΐας παρατηρείται συχνά πριν καν ολοκληρωθεί η θεραπεία, όμως η υφή ή το χρώμα των μαλλιών ενδέχεται να διαφέρουν παροδικά.

Είναι βοηθητικό να κουρευτείτε κοντά πριν ξεκινήσει η τριχόπτωση, μειώνοντας έτσι το ψυχολογικό σοκ. Επίσης, συστήνονται τα εξής:

• Προμηθευτείτε εκ των προτέρων μαντίλι, καπέλο ή περούκα.
• Σε περίπτωση που χρειαστείτε περούκα, ζητήστε συνταγογράφηση από τον γιατρό, καθώς συνήθως καλύπτεται από τον ασφαλιστικό φορέα.
• Συμβουλευτείτε κομμωτή ή ειδικό σε περούκες για να επιλέξετε χρώμα και σχήμα πριν την έναρξη της θεραπείας.
• Ζητήστε τη γνώμη των συγγενών σας στην επιλογή περούκας ή μαντηλιού, ειδικά αν είναι δύσκολο να εξηγήσετε στα παιδιά τις αλλαγές στην εμφάνισή σας.
• Αν επιλέξετε να παραμείνετε χωρίς μαλλιά, είναι σημαντικό να χρησιμοποιείτε αντηλιακή προστασία και να καλύπτετε το κεφάλι τους ψυχρούς μήνες.

Υπάρχουν επίσης ειδικά ψυκτικά καλύμματα που περιορίζουν την επίδραση της χημειοθεραπείας στους τριχοθύλακες. Για την ασφάλειά τους στη μακροπρόθεσμη χρήση, πρέπει να συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό.

Οίδημα στο χέρι

Το λεμφοίδημα είναι οίδημα του άνω άκρου στην πλευρά όπου έγινε χειρουργική επέμβαση μαστού ή αφαίρεση λεμφαδένων ή/και ακτινοθεραπεία. Συνήθως είναι προσωρινό, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις παραμένει μόνιμα, επηρεάζοντας την καθημερινότητα. Η πρώιμη αναγνώριση και διαχείρισή του είναι κρίσιμη.

• Αποφύγετε την επιδείνωση του οιδήματος, προστατεύοντας το δέρμα του χεριού από τραυματισμούς.
• Φοράτε γάντια κατά τις εργασίες στο σπίτι ή στον κήπο.
• Αποφύγετε μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας.
• Κρατάτε το χέρι μακριά από την ηλιακή ακτινοβολία.
• Μην πραγματοποιείτε ενέσεις ή λήψη αίματος από την πλευρά που έχει επηρεαστεί.
• Προτιμήστε ελαφρούς ιμάντες και άνετα ρούχα.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται η χρήση ειδικής συμπιεστικής μανίκας και καθοδήγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία για κατάλληλης μορφής άσκηση ή μασάζ.

Μεταβολές στο σωματικό βάρος

Η αύξηση ή η μείωση βάρους είναι συχνή κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Η απώλεια κιλών συχνά σχετίζεται με ναυτία, αλλαγή της όρεξης ή εμέτους, ενώ η πρόσληψη βάρους μπορεί να προκύψει λόγω πρώιμης εμμηνόπαυσης από τη χημειοθεραπεία και την ορμονική θεραπεία, μικρότερης σωματικής δραστηριότητας, συγκεκριμένων φαρμάκων ή διαιτητικών συνηθειών.

• Επιλέξτε ισορροπημένη διατροφή με περιορισμό λιπαρών, σακχάρων, αλκοόλ και αλατιού.
• Σε περίπτωση ναυτίας, καταναλώστε μικρά και συχνά γεύματα.
• Βρείτε τρόπο να γυμνάζεστε – ακόμη και ήπια δραστηριότητα βελτιώνει τη διάθεση, την όρεξη, μειώνει την κούραση και τα συμπτώματα κατάθλιψης. Συζητήστε με τον γιατρό για το κατάλληλο επίπεδο άσκησης.
• Η επιλογή συνεκγυμναστή βοηθά στη διατήρηση της φυσικής δραστηριότητας και ενισχύει τη διατήρηση κινήτρων.

Αλλαγές σε δέρμα και νύχια

Μετά από χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία ή ορμονική θεραπεία, πιθανό να εμφανιστούν διάφορες δερματικές ή ονυχαίες διαταραχές. Συνήθη συμπτώματα είναι το ερύθημα, η ξηρότητα, τα εξανθήματα ή η εμφάνιση σκούρων φλεβών. Το δέρμα γίνεται πιο ευαίσθητο στον ήλιο, γι’ αυτό συνιστάται αποφυγή έκθεσης ή χρήση αντηλιακών προϊόντων.

Σπάνια, διαρροή ενδοφλέβιου φαρμάκου πάνω στο δέρμα προκαλεί τοπικό έγκαυμα. Η εμφάνιση πληγών ή ρωγμών αυξάνει τον κίνδυνο λοίμωξης, οπότε η άμεση ενημέρωση του γιατρού είναι απαραίτητη. Για πρόληψη και φροντίδα:

• Πριν από τη χρήση καλλυντικών ή προϊόντων περιποίησης δέρματος, συμβουλευτείτε τον ειδικό.
• Προτιμήστε ήπια, άοσμα απορρυπαντικά.
• Διατηρείτε το δέρμα καθαρό και στεγνό, χρησιμοποιώντας απαλό σαπούνι και ενυδατική κρέμα όσο χρειαστεί στη διάρκεια της ημέρας.
• Φοράτε άνετα, βαμβακερά ή μεταξωτά ρούχα.

Τα νύχια ενδέχεται να αλλάξουν χρώμα, να παρουσιάσουν σχάσεις, να σπάνε ή να αποκολλώνται από την κοίτη. Αν διαπιστώσετε αλλαγές, ειδοποιήστε τον γιατρό. Χρήσιμες πρακτικές:

• Κόψτε τα νύχια κοντά.
• Αποφύγετε τεχνητά νύχια, καθώς αυξάνουν την εμφάνιση λοιμώξεων.
• Χρησιμοποιήστε απαλό μασάζ στα νύχια με ειδικό ενυδατικό προϊόν.
• Μην τραβάτε ή δαγκώνετε νύχια και παρανυχίδες.
• Φοράτε γάντια για καθαρές εργασίες και αποφεύγετε το συχνό μούλιασμα των χεριών στο νερό.
• Κατά την περιποίηση, προτιμήστε δικά σας και απολυμασμένα εργαλεία.

Συνήθως, τα δερματικά και ονυχαία προβλήματα υποχωρούν όταν ολοκληρωθεί η θεραπεία.

Συναισθηματική κατάσταση και κατάθλιψη

Ο καρκίνος του μαστού μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ψυχολογική ευεξία. Η αντιμετώπιση της νόσου συνοδεύεται συχνά από κόπωση, έντονο άγχος, θλίψη και ενίοτε κατάθλιψη. Η χημειοθεραπεία, η ορμονική αγωγή και η χρήση αναλγητικών δύνανται να εντείνουν ή να προκαλέσουν μεταπτώσεις της διάθεσης.

Η αναγνώριση των συμπτωμάτων κατάθλιψης, όπως η συνεχής θλίψη, η απώλεια ενέργειας, το μειωμένο ενδιαφέρον, οι διαταραχές ύπνου και η χειροτέρευση της ψυχικής διάθεσης, είναι σημαντική. Εάν παρατηρήσετε αυτά τα συμπτώματα, απευθυνθείτε στον γιατρό, δεδομένου ότι η αιτία μπορεί να είναι τόσο η εξάντληση όσο και η κατάθλιψη. Ο ειδικός θα σας καθοδηγήσει προς την κατάλληλη λύση: πιθανή τροποποίηση της αγωγής, συστάσεις για σωματική ή δημιουργική δραστηριότητα, παραπομπή σε ψυχοθεραπευτή ή χορήγηση αντικαταθλιπτικών.

Ο χειρισμός των ψυχολογικών διακυμάνσεων μπορεί να ενισχυθεί με πρακτικές όπως:

• Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι οι δυσάρεστες διαθέσεις είναι προσωρινές.
• Ασχοληθείτε με χαλαρωτικές δραστηριότητες όπως το περπάτημα, η παρακολούθηση αγαπημένων εκπομπών ή τα παιχνίδια λογικής.
• Εντάξτε καθημερινά κάποιας μορφής κίνηση.
• Επιδιώξτε υγιεινή διατροφή, αποφεύγοντας τη ζάχαρη και το αλκοόλ.
• Διαθέστε χρόνο για επαφή με συγγενείς και φίλους.
• Μιλήστε με κάποιον που εμπιστεύεστε για τα συναισθήματά σας.
• Δώστε στον εαυτό σας άδεια να μειώσετε τις απαιτήσεις και να ζητήσετε βοήθεια.
• Αναβάλετε μεγάλες αποφάσεις μέχρι να νιώσετε δυνατοί ψυχολογικά.

Υποστηρικτικές παρεμβάσεις – παρηγορητική φροντίδα

Η ανακούφιση των συμπτωμάτων και η μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών μπορεί να επιτευχθεί με τη βοήθεια της παρηγορητικής φροντίδας. Αυτή εφαρμόζεται ακόμη και όταν ο θεραπευτικός στόχος είναι η ίαση. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τη χορήγηση φαρμάκων για πόνο και ναυτία, διατροφικές τροποποιήσεις, ψυχολογική υποστήριξη καθώς και άλλες πρακτικές που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής. Η φύση της παρηγορητικής φροντίδας διαμορφώνεται βάσει αναγκών, συμπτωμάτων, σταδίου της νόσου και ατομικών προτιμήσεων.

Επιλογές συμπληρωματικής και ολοκληρωμένης ιατρικής

Οι πρακτικές συμπληρωματικής και ολοκληρωμένης ιατρικής εφαρμόζονται παράλληλα με την κύρια θεραπεία, συμβάλλοντας στη διαχείριση των συμπτωμάτων του καρκίνου ή των ανεπιθύμητων ενεργειών, στη μείωση του στρες και στη βελτίωση της γενικής κατάστασης. Δεν πρόκειται για εναλλακτική θεραπεία της νόσου αλλά μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση ελέγχου υγείας και την ποιότητα ζωής.

Συνηθισμένες τέτοιες επιλογές είναι:

• Γιόγκα ή τάι τσι
• Διαλογισμός, ύπνωση, τεχνικές νοερής απεικόνισης
• Βελονισμός
• Δραστηριότητες δημιουργικής έκφρασης όπως ζωγραφική, συγγραφή, μουσική, χειροτεχνία
• Μασάζ
• Φυτικά σκευάσματα, αλλά μόνο έπειτα από σύσταση του γιατρού

Πριν ξεκινήσετε οποιαδήποτε συμπληρωματική θεραπεία, είναι σημαντικό να συζητήσετε με τον θεράποντα ιατρό, καθώς ορισμένες μπορεί να μην είναι κατάλληλες ή να παρεμποδίζουν την κύρια θεραπεία. Ο γιατρός θα σας βοηθήσει να επιλέξετε εκείνες που είναι ασφαλείς και κατάλληλες για την υγεία και τους στόχους σας.