Μηνιγγίτιδα: συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η νόσος του Μενιέρ αποτελεί διαταραχή του έσω ωτός και χαρακτηρίζεται από έντονους περιστροφικούς ιλίγγους, εμβοές, σταδιακή επιδείνωση της ακοής και δυσάρεστα αισθήματα στο αυτί. Τα βασικά συμπτώματα συχνά εκδηλώνονται σε επεισόδια, με τον ασθενή να βιώνει ξαφνικά έντονο ίλιγγο, ο οποίος διαρκεί από είκοσι λεπτά έως εικοσιτέσσερις ώρες. Συχνά συνοδεύεται από ναυτία ή εμετό, αίσθηση περιστροφής του περιβάλλοντος, δυσκολία στη διατήρηση της ισορροπίας — σε αρκετές περιπτώσεις τα επεισόδια είναι τόσο έντονα, ώστε το άτομο μπορεί να καταρρεύσει.

Πορεία και μεταβολή των συμπτωμάτων

Η νόσος του Μενιέρ εξελίσσεται σταδιακά, αρχικά με παροδική μείωση της ακοής, η οποία εντείνεται με το πέρασμα του χρόνου. Τα επεισόδια ιλίγγου συνήθως εμφανίζονται αργότερα. Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να βιώνουν συχνά κρίσεις μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ για άλλους μεσολαβούν αρκετοί μήνες ή ακόμη και χρόνια μεταξύ των επεισοδίων. Μετά από κάθε κρίση, τα άτομα αισθάνονται εξάντληση και έχουν ανάγκη από χρόνο για ανάρρωση.

Τα συνηθισμένα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Μείωση της ακοής που προοδευτικά επιδεινώνεται.
• Έντονους ιλίγγους με διάρκεια από 20 λεπτά ως 24 ώρες.
• Εμβοές ή βούισμα στα αυτιά, που ενισχύονται πριν το επεισόδιο ιλίγγου και υποχωρούν στη λήξη του.
• Αίσθηση πληρότητας ή πίεσης στο αυτί.

Η συμπτωματολογία της νόσου μεταβάλλεται – ορισμένες φορές τα συμπτώματα εξαφανίζονται ξαφνικά, ενώ άλλες φορές υποχωρούν σταδιακά. Τις περισσότερες φορές η πάθηση εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου.

Επιπρόσθετες εμπειρίες

Πέρα από τα βασικά συμπτώματα, το απρόβλεπτο των κρίσεων και η συχνότητά τους μπορεί να προκαλέσουν άγχος ή καταθλιπτική διάθεση. Η αίσθηση ανασφάλειας λόγω των υποτροπιαζόντων επεισοδίων οδηγεί ορισμένους να περιορίζουν τις δραστηριότητές τους.

Στάδια εξέλιξης της νόσου

• Αρχικό στάδιο: Ξαφνικές έντονες κρίσεις ιλίγγου, μείωση της ακοής και αίσθημα πίεσης στο αυτί. Μεταξύ των κρίσεων τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν πλήρως.
• Μεσαίο στάδιο: Τα επεισόδια αραιώνουν ή γίνονται ηπιότερα. Αίσθηση αστάθειας ενδέχεται να παραμείνει μετά την κρίση. Συχνά παρατηρείται περαιτέρω απώλεια ακοής και εντονότερες εμβοές.
• Όψιμο στάδιο: Οι ίλιγγοι μπορεί να μειωθούν ή να εκλείψουν, όμως η απώλεια ακοής παραμένει και μπορεί να είναι μόνιμη. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ισορροπία σε σκοτάδι ή σε ανώμαλες επιφάνειες.

Διάγνωση της νόσου του Μενιέρ

Παρόλο που τα βασικά συμπτώματα είναι συχνά μη ειδικά και μπορεί να συναντώνται και σε άλλες παθήσεις, η νόσος του Μενιέρ θεωρείται σπάνια. Για τη διάγνωση απαιτείται:

• Εμφάνιση τουλάχιστον δύο έντονων επεισοδίων ιλίγγου.
• Επιβεβαιωμένη απώλεια ακοής ύστερα από σχετικές εξετάσεις.
• Παρουσία εμβοών ή αίσθημα πληρότητας στο αυτί.

Ο ιατρός θα λάβει λεπτομερές ιστορικό, θα εξετάσει τα αυτιά και ενδέχεται να προτείνει περαιτέρω εξετάσεις για τον αποκλεισμό άλλων αιτίων.

Κύριες διαγνωστικές εξετάσεις

• Ακουομετρικός έλεγχος: Αξιολογείται το φάσμα και το επίπεδο των ήχων που αντιλαμβάνεται ο ασθενής, καθώς και η ικανότητά του να ξεχωρίσει λέξεις ή ήχους. Χαρακτηριστική είναι η μείωση της ακοής σε διάφορες συχνότητες.
• Εξετάσεις ισορροπίας: Περιλαμβάνουν δοκιμασίες όπως η ηλεκτρονυσταγμογραφία, η ανάλυση κεφαλικών κινήσεων και άλλες, ώστε να εκτιμηθεί η λειτουργία της ισορροπίας του έσω ωτός και η αντίδραση των ματιών στις κινήσεις.
• Μέτρηση πίεσης στο έσω αυτί: Ορισμένες φορές διενεργούνται ειδικές εξετάσεις για τον προσδιορισμό της πίεσης των υγρών στο εσωτερικό του αυτιού.
• Απεικονιστικός ή αιματολογικός έλεγχος: Εφαρμόζονται για τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων.

Αντιμετώπιση της νόσου του Μενιέρ

Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα θεραπεία που να εξαλείφει πλήρως τη νόσο, ωστόσο εφαρμόζονται διάφορες μέθοδοι για ανακούφιση των συμπτωμάτων. Η αντιμετώπιση ξεκινά συνήθως με τις λιγότερο επεμβατικές επιλογές και, αν δεν υπάρξει αποτέλεσμα, ακολουθούν φαρμακευτικές ή άλλες παρεμβάσεις.

Καθημερινές συνήθειες και διατροφή

• Συνιστάται μείωση της κατανάλωσης αλατιού στη διατροφή, ώστε να περιοριστεί η πίεση των υγρών στο έσω ους, κάτι που μπορεί να συμβάλλει στη μείωση της συχνότητας των κρίσεων. Συνηθίζεται η αποφυγή αλμυρών (καπνιστών, κονσερβοποιημένων), τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και τεχνητά γλυκαντικά.
• Προτείνεται αποφυγή τροφών όπως μπανάνες, σοκολάτα, γιαούρτι, ξηροί καρποί, καραμέλες, αναψυκτικά, καπνιστά προϊόντα και όσα περιέχουν πολλή ζάχαρη ή νάτριο.
• Είναι καλό να επιλέγετε φρέσκα φρούτα, λαχανικά (ειδικά πράσινα φυλλώδη) και επαρκή κατανάλωση νερού.

Φαρμακευτική ανακούφιση των συμπτωμάτων

• Ο ιατρός μπορεί να προτείνει φάρμακα για την ανακούφιση του έντονου ιλίγγου και της ναυτίας.
• Συχνά χρησιμοποιούνται φάρμακα για τον ίλιγγο, διουρητικά (για τη μείωση των υγρών του αυτιού), καθώς και ήπια ηρεμιστικά ή αντιεμετικά.

Συμπληρωματικές θεραπευτικές επιλογές

• Ενδοτυμπανικές εγχύσεις: Χορηγούνται φαρμακευτικές ουσίες στο αυτί για τη μείωση των συμπτωμάτων ιλίγγου, όπως αντιβιοτικά που επηρεάζουν το όργανο της ισορροπίας, ώστε να αναλάβει την ισορροπία το υγιέστερο αυτί, ή κορτικοστεροειδή για μείωση φλεγμονής και οιδήματος.
• Ασκήσεις επίτευξης ισορροπίας: Ειδικά προγράμματα βοηθούν το νευρικό σύστημα να αναπτύξει εναλλακτικούς τρόπους για τη διατήρηση της ισορροπίας, όπως μέσω της όρασης.
• Ψυχολογική υποστήριξη: Συνεδρίες συμβουλευτικής ή ψυχοθεραπείας βοηθούν στη διαχείριση άγχους, στρες ή καταθλιπτικής διάθεσης, που συχνά συνοδεύουν τη χρόνια ασθένεια.
• Θεραπεία με παλμούς πίεσης: Ειδική συσκευή αποστέλλει τακτικά βραχείς παλμούς αέρα στον ακουστικό πόρο, βελτιώνοντας την κυκλοφορία των υγρών του έσω ωτός.

Χειρουργικές επιλογές

Όταν οι συνήθεις μέθοδοι δεν είναι αποτελεσματικές, σε κάποιες περιπτώσεις εφαρμόζονται χειρουργικές παρεμβάσεις:

• Λαβυρινθεκτομή: Αφαιρείται το όργανο ισορροπίας στο έσω ους. Αυτό οδηγεί σε απώλεια ακοής στο προσβεβλημένο αυτί, γι’ αυτό εφαρμόζεται μόνο σε έντονα και μη αντιμετωπίσιμα περιστατικά ιλίγγου και σοβαρή απώλεια της ακοής.
• Διατομή του αιθουσαίου νεύρου: Τέμνεται το νεύρο που μεταφέρει ερεθίσματα για την ισορροπία, διακόπτοντας τις κρίσεις ιλίγγου.
• Αποσυμπίεση του ενδολεμφικού σάκου: Κατά τη διάρκεια της επέμβασης μειώνεται η πίεση των υγρών στο έσω αυτί.

Εκτός από τις καθιερωμένες μεθόδους, ορισμένα άτομα δοκιμάζουν εναλλακτικές λύσεις, όπως ο βελονισμός, η αγιουρβεδική ιατρική, η χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων ή βοτάνων (όπως τζίντζερ, τζίνγκο μπιλόμπα, σκόρδο, ωμέγα-3 λιπαρά). Πριν την εφαρμογή ανάλογων πρακτικών, πάντα προτείνεται η συμβουλή με τον θεράποντα ιατρό.

Καθημερινές συμβουλές αυτοδιαχείρισης

• Σε περίπτωση έντονου ιλίγγου, το ασφαλέστερο είναι να καθίσετε ή να ξαπλώσετε και να παραμείνετε ήρεμοι.
• Να αποφεύγετε απότομες κινήσεις, έντονο φως, θορύβους ή άλλους παράγοντες που προκαλούν συμπτώματα. Δραστηριότητες όπως η ανάγνωση ή η τηλεθέαση μπορεί επίσης να πυροδοτήσουν κρίση.
• Κατά τη διάρκεια κρίσης, εστιάστε σε ένα σταθερό σημείο. Μετά το επεισόδιο, δώστε στον εαυτό σας χρόνο για ξεκούραση και μην επιστρέφετε άμεσα στις συνηθισμένες εργασίες.
• Καταγράψτε σχετικές λεπτομέρειες για το πότε προκύπτουν τα επεισόδια — αυτό βοηθά στον εντοπισμό παραγόντων όπως η απότομη έγερση, συγκεκριμένες κινήσεις του κεφαλιού, αλλαγές καιρού, στρες, κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών (όπως καπνιστά ή σοκολάτα), έντονα φώτα ή έντονες οσμές.
• Όταν κάνετε μπάνιο ή εργασίες κοντά στο έδαφος, προτιμήστε να λυγίζετε τα γόνατα αντί για τη μέση.

Πρόληψη και ποιότητα ζωής

Προς το παρόν δεν υπάρχουν ξεκάθαροι τρόποι πλήρους πρόληψης της νόσου του Μενιέρ — η έναρξη είναι συνήθως ξαφνική και δεν συσχετίζεται με εμφανείς εξωτερικούς παράγοντες. Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, συνιστάται να συζητήσετε επιπλέον προληπτικές ή διαγνωστικές επιλογές με κάποιον ειδικό.

Σε περίπτωση που παρατηρήσετε αιφνίδιους ιλίγγους, είναι απαραίτητο να συμβουλευτείτε άμεσα ιατρό.

Διατροφικές συστάσεις για τη νόσο του Μενιέρ

Για τη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης αιφνίδιων κρίσεων, συστήνεται περιορισμός της κατανάλωσης αλατιού και ζάχαρης. Είναι καλό να αποφεύγετε ταχυαπορροφήσιμους υδατάνθρακες, αλμυρά, καπνιστά ή κονσερβοποιημένα τρόφιμα (σάλτσες, μαγιονέζα, αλλαντικά, επεξεργασμένα τυριά). Συνίσταται να μην ξεπερνάτε τα 1500 mg νατρίου ημερησίως.

• Περιορισμός τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε γαλακτόζη (γλυκισμένα γιαούρτια, κεράσια, ακτινίδια, δαμάσκηνα, αβοκάντο).
• Αποφυγή προϊόντων με υψηλή ποσότητα μαλτάσης (σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι, σίκαλη).
• Ο περιορισμός ξηρών καρπών, σοκολάτας, κόκκινου κρασιού, παλαιωμένων τυριών, συκωτιού κοτόπουλου, ορισμένων σύκων και μπανάνας είναι απαραίτητος εξαιτίας της αυξημένης περιεκτικότητάς τους σε τυροσίνη, που μπορεί να προκαλέσει ημικρανία ή ίλιγγο.
• Επιπλέον, συνιστάται αποφυγή γλυκισμάτων με σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης, μέλι, μαρμελάδες και ζελέ.

Αντί γευμάτων πλούσιων σε νάτριο, προτιμήστε τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο, όπως ψητές πατάτες, σπανάκι, κολοκυθάκια, τομάτες, φασόλια — αυτό βοηθά στη μείωση της κατακράτησης υγρών. Ροφήματα όπως αφεψήματα πικραλίδας, ιβίσκου, τζίντζερ ή τσουκνίδας καθώς και λαχανικά όπως παντζάρι, σπαράγγια ή σέλερι, επίσης βοηθούν στην αποβολή υγρών.

Ο περιορισμός στην κατανάλωση καφεΐνης και αλκοόλ θεωρείται ωφέλιμος, καθώς συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ιλίγγου και ημικρανίας.

Συμβουλές για ταξιδιώτες και οδηγούς

Επειδή τα κρίσεις ιλίγγου μπορεί να εμφανιστούν οποιαδήποτε στιγμή, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά την οδήγηση ή κατά τη χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς. Καλό είναι να έχετε μαζί σας φάρμακα για τη ναυτία και σακούλες σε ενδεχόμενη δυσφορία κατά το ταξίδι. Ενημερώστε τους υπευθύνους μετακίνησης για την κατάστασή σας και μεριμνήστε για ασφάλιση εάν χρειάζεται. Με τα πρώτα σημεία, είναι σημαντικό να φροντίσετε τον εαυτό σας χωρίς καθυστέρηση.

Για ταξίδια μεγάλης διάρκειας, προτιμήστε κάθισμα κοντά στο διάδρομο και αποφύγετε να κοιτάτε έξω από το παράθυρο. Καταναλώστε αρκετό νερό και μην πίνετε αλκοόλ κατά τη διάρκεια πτήσης. Αν ο θόρυβος ή οι δονήσεις προκαλούν συμπτώματα, διαλέξτε θέση όσο το δυνατόν μακριά από τους κινητήρες.

Σύνοψη βασικών σημείων

Η νόσος του Μενιέρ είναι μια χρόνια διαταραχή του έσω ωτός που εκδηλώνεται κυρίως με ιλίγγους, εμβοές και απώλεια ακοής. Οι ακριβείς αιτίες δεν είναι γνωστές, αλλά κληρονομικότητα, αυτοάνοσα νοσήματα και ηλικία αυξάνουν τον κίνδυνο. Παρά το γεγονός ότι δεν απειλεί τη ζωή, έχει σημαντική επίδραση στην καθημερινότητα και τη γενικότερη κατάσταση του πάσχοντος. Η πλήρης ίαση δεν είναι εφικτή αυτή τη στιγμή, όμως σε πολλούς τα συμπτώματα ανακουφίζονται με την κατάλληλη θεραπεία και με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η δυσκολότερη πτυχή παραμένει ο έντονος ίλιγγος, ο οποίος μπορεί να περιοριστεί με φαρμακευτική αγωγή ή άλλες επιλογές. Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν αποτελέσματα, είναι δυνατόν να εφαρμοστούν εξατομικευμένα θεραπευτικά σχήματα.