Μηνιγγιτιδοκοκκικές λοιμώξεις: αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος αποτελεί λοίμωξη που προκαλείται από το βακτήριο Neisseria meningitidis, το οποίο ονομάζεται και μηνιγγιτιδόκοκκος. Αυτό το βακτήριο μπορεί να επηρεάσει τους προστατευτικούς υμένες του εγκεφάλου (μηνίγγες) και το αίμα, οδηγώντας σε σοβαρές και ενίοτε απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις όπως η μηνιγγιτιδοκοκκική μηνιγγίτιδα και ο μηνιγγιτιδοκοκκικός σηψαιμικός πυρετός. Οι μηνίγγες είναι τρεις λεπτές μεμβράνες που περιβάλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα, δηλαδή τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό, προστατεύοντας τα νευρικά κύτταρα. Αυτές οι μεμβράνες ονομάζονται:

• Pia mater (εσωτερική στιβάδα)
• Arachnoid (μεσαία στιβάδα)
• Dura mater (εξωτερική στιβάδα)

Ποια η διαφορά ανάμεσα στη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο και τη μηνιγγίτιδα

Η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος είναι λοίμωξη που οφείλεται σε ένα συγκεκριμένο βακτήριο. Αντίθετα, ο όρος μηνιγγίτιδα περιγράφει γενικά τη φλεγμονή των μηνίγγων. Η μηνιγγίτιδα μπορεί να προκληθεί από τη μηνιγγιτιδοκοκκική λοίμωξη, αλλά δεν είναι όλες οι περιπτώσεις μηνιγγίτιδας αποτέλεσμα του συγκεκριμένου βακτηρίου.

Ποιοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο

Ορισμένες ομάδες πληθυσμού διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να μολυνθούν από το βακτήριο:

• Βρέφη έως ενός έτους, έφηβοι και νεαροί ενήλικες, ιδιαίτερα αν βρίσκονται συχνά σε χώρους με παρουσία καπνιστών, καθώς ο καπνός αυξάνει την πιθανότητα λοίμωξης.
• Άτομα που ταξιδεύουν σε περιοχές όπου η μηνιγγιτιδοκοκκική ασθένεια εμφανίζεται συχνότερα.
• Άτομα χωρίς σπλήνα ή με παθήσεις του σπλήνα.
• Άτομα με δρεπανοκυτταρική αναιμία.
• Φοιτητές, στρατιώτες και άλλοι που διαμένουν σε μεγάλες συλλογικές δομές.
• Εργαζόμενοι σε εργαστήρια που έρχονται σε επαφή με μικροοργανισμούς.
• Ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα που ανήκουν στην κατηγορία των αναστολέων του συμπληρώματος, όπως το eculizumab ή το ravulizumab, για αντιμετώπιση σπάνιων παθήσεων.

Πόσο συχνά εμφανίζεται η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος

Τα περιστατικά μηνιγγιτιδοκοκκικής λοίμωξης παγκοσμίως έχουν μειωθεί μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Παρόλα αυτά, εξακολουθούν να καταγράφονται σποραδικά τοπικά κρούσματα, ιδίως μεταξύ ατόμων που ζουν ή διαμένουν σε συνθήκες στενής συγκατοίκησης.

Συμπτώματα και αιτίες

Ποια είναι τα συμπτώματα της μηνιγγιτιδοκοκκικής λοίμωξης

Η κλινική εικόνα της νόσου μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι καθοριστικής σημασίας και η άμεση επικοινωνία με ιατρό είναι απαραίτητη εάν εμφανιστούν τα ακόλουθα:

• Υψηλός πυρετός
• Πονοκέφαλος
• Δυσκαμψία στον αυχένα (σημείο-κλειδί της λοίμωξης)
• Ευαισθησία στο έντονο φως
• Ναυτία, έμετος ή διάρροια
• Εμφάνιση εξανθήματος με μικρές σκοτεινές (κόκκινες ή μοβ) κηλίδες ή μεγαλύτερες μωλωπίδες
• Μειωμένη όρεξη
• Σύγχυση ή ευερεθιστότητα
• Κόπωση και υπνηλία
• Μυϊκοί και αρθρικοί πόνοι
• Δυνατός θόρυβος κατά την αναπνοή, στεναγμοί
• Δυσκολίες στη βάδιση ή στην ορθοστασία

Στα μικρά παιδιά μπορεί να εμφανιστούν επιπλέον σημεία, όπως:

• Άρνηση λήψης τροφής
• Αιφνίδιες σπασμωδικές κινήσεις του σώματος
• Υποτονία των μυών
• Έντονη υπνηλία ή αδράνεια

Τι προκαλεί τη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο

Η λοίμωξη προκύπτει όταν το βακτήριο Neisseria meningitidis μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω εκκρίσεων της μύτης και του φάρυγγα. Ο τρόπος μετάδοσης περιλαμβάνει:

• Στενή επαφή με μολυσμένο άτομο
• Σάλιο (φιλί, κοινή χρήση σκευών είτε ποτών)
• Βήξιμο ή φτέρνισμα

Το βακτήριο επιβιώνει μόνο για λίγο εκτός ανθρωπίνου σώματος, επομένως αντικείμενα ή επιφάνειες δεν αποτελούν κύρια πηγή μόλυνσης.

Διαγνωστικές μέθοδοι για τη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο

Η διάγνωση μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη, καθώς τα συμπτώματα συχνά μοιάζουν με του κρυολογήματος ή της γρίπης. Για επιβεβαίωση απαιτείται ο εντοπισμός του βακτηρίου Neisseria meningitidis. Ο γιατρός δύναται να ζητήσει τις ακόλουθες εξετάσεις:

• Αιματολογική εξέταση για εντοπισμό του μικροβίου στο αίμα
• Οσφυονωτιαία παρακέντηση, κατά την οποία λαμβάνεται εγκεφαλονωτιαίο υγρό προς διερεύνηση ύπαρξης λοίμωξης

Τα δείγματα αποστέλλονται σε εργαστήριο για καλλιέργεια του βακτηρίου. Εάν τα αποτελέσματα δεν είναι σαφή, μπορεί να ακολουθήσουν επιπρόσθετες εξετάσεις κατά την κρίση του ιατρού.

Θεραπευτικές επιλογές για τη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο

Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει χορήγηση αντιβιοτικών. Εάν η νόσος είναι ύποπτη, η θεραπεία με αντιβιοτικά ξεκινά αμέσως, ακόμη πριν από την οριστική διάγνωση. Όσο συντομότερα αρχίσει η αγωγή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα αποφυγής σοβαρών επιπλοκών. Εκτός από τα αντιβιοτικά, μπορούν να εφαρμοστούν και άλλες υποστηρικτικές θεραπείες:

• Οξυγονοθεραπεία εάν υπάρχουν αναπνευστικές δυσκολίες
• Φαρμακευτική ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης σε περίπτωση επικίνδυνης υπότασης εξαιτίας της λοίμωξης
• Αντιμετώπιση βλαβών στο δέρμα, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτήσει χειρουργική επέμβαση λόγω νεκρώσεων των ιστών

Πιθανές επιπλοκές της μηνιγγιτιδοκοκκικής λοίμωξης

Η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Ακόμα και με έγκαιρη χορήγηση αντιβιοτικών, το 10-15% των ασθενών ενδέχεται να μην επιβιώσει. Από εκείνους που αναρρώνουν, περίπου το 20% παρουσιάζει μακροχρόνιες συνέπειες, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Απώλεια ακοής
• Ακρωτηριασμούς
• Νευρολογικές βλάβες
• Δυσλειτουργία των νεφρών
• Εγκεφαλικές βλάβες

Η πλήρης ανάρρωση ενδέχεται να διαρκέσει πολύ περισσότερο από τη συνήθη διάρκεια της αντιβιοτικής θεραπείας, η οποία κυμαίνεται από 7 έως 10 ημέρες, καθώς το διάστημα για την αποκατάσταση επηρεάζεται από τυχόν επιπλοκές.

Μέτρα για τη μείωση του κινδύνου μηνιγγιτιδοκοκκικής λοίμωξης

Η πρόληψη της νόσου βασίζεται στην τήρηση συγκεκριμένων μέτρων:

1. εμβολιασμός

Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι εμβολίων κατά της μηνιγγιτιδοκοκκικής λοίμωξης. Ο εμβολιασμός θεωρείται το αποτελεσματικότερο προληπτικό μέτρο και οι ιατροί συστήνουν να εμβολιάζονται τα άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως έφηβοι, νεαροί ενήλικες, στρατιωτικοί και ταξιδιώτες προς περιοχές όπου η νόσος είναι συχνή.

2. προληπτική χορήγηση αντιβιοτικών

Σε περιπτώσεις στενής επαφής με άτομο που έχει προσβληθεί από το βακτήριο, ο γιατρός μπορεί να συστήσει τη λήψη προφυλακτικών αντιβιοτικών για την αποτροπή εμφάνισης λοίμωξης. Αντιβιοτικά δύνανται να συνταγογραφηθούν επίσης σε ασθενείς που λαμβάνουν αναστολείς του συμπληρώματος για θεραπείες ορισμένων παθήσεων, όπως:

• Ατυπικό αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο (σπάνια αιματολογική διαταραχή)
• Παροξυσμική νυχτερινή αιμοσφαιρινουρία (αιματολογικό πρόβλημα)
• Γενικευμένη μυασθένεια gravis (πάθηση που επιφέρει μυϊκή αδυναμία)

3. πρόληψη της μόλυνσης στην καθημερινή ζωή

• Αποφυγή επαφής με ασθενείς, εφόσον είναι εφικτό
• Τακτικό πλύσιμο των χεριών και αποφυγή αγγίγματος μάτια, μύτης και στόματος με άπλυτα χέρια
• Να μη χρησιμοποιούνται κοινά σκεύη, μπουκάλια ή άλλα προσωπικά αντικείμενα με άλλους

Η εφαρμογή αυτών των προληπτικών πρακτικών συνεισφέρει στη μείωση της μετάδοσης της μηνιγγιτιδοκοκκικής λοίμωξης.