Νεανική Ιδιοπαθής Αρθρίτιδα: Συστηματική, Ολιγοαρθρική και Πολυαρθρική Μορφή

Η ιδιοπαθής αρθρίτιδα στα παιδιά είναι μια πάθηση που επηρεάζει κυρίως τις μεγάλες αρθρώσεις όπως τα γόνατα, με τα κορίτσια κάτω των οκτώ ετών να εμφανίζουν συχνότερα τη νόσο.

Διαφορετικές μορφές της νόσου

Ορισμένοι τύποι αυτής της πάθησης συνδέονται με την παρουσία ειδικών πρωτεϊνών, των αντιπυρηνικών αντισωμάτων, στο αίμα. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι αυξημένος ο κίνδυνος εμφάνισης οφθαλμικών προβλημάτων, όπως φλεγμονές της ίριδας ή των εσωτερικών στρωμάτων του οφθαλμού. Τα παιδιά αυτά χρειάζονται τακτικό έλεγχο από οφθαλμίατρο.

Σε πολλούς ασθενείς τα συμπτώματα της αρθρίτιδας μειώνονται ή εξαφανίζονται μεγαλώνοντας, όμως τα προβλήματα στα μάτια ενδέχεται να επιμείνουν και η συμπτωματολογία στις αρθρώσεις να επανεμφανιστεί.

Εκδηλώσεις της πάθησης

Η πολυαρθρική μορφή της ασθένειας επηρεάζει πέντε ή περισσότερες αρθρώσεις, κυρίως στα δάχτυλα και τα πόδια, αν και σε κάποιες περιπτώσεις πλήττονται και μεγαλύτερες αρθρώσεις. Περίπου το 30% των παιδιών με ιδιοπαθή αρθρίτιδα εμφανίζουν αυτήν την εκδοχή. Συνήθως επηρεάζονται οι ίδιες αρθρώσεις και στις δύο πλευρές του σώματος, με αποτέλεσμα τα συμπτώματα να είναι συμμετρικά.

Μερικά παιδιά εμφανίζουν στο αίμα πρωτεΐνη γνωστή ως ρευματοειδή παράγοντα, η οποία όταν υπάρχει, συχνά σημαίνει πιο σοβαρή πορεία της νόσου.

Συστηματική μορφή της πάθησης

Όταν η αρθρίτιδα συνοδεύεται από αυξημένη θερμοκρασία, κοκκινωπό εξάνθημα στο δέρμα και φλεγμονή που επηρεάζει εσωτερικά όργανα όπως την καρδιά, το ήπαρ, τη σπλήνα ή τους λεμφαδένες, τότε εξετάζεται το ενδεχόμενο συστηματικής αρθρίτιδας. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτή η μορφή προκαλεί χρόνια και σοβαρά συμπτώματα στις αρθρώσεις που διατηρούνται στην ενήλικη ζωή.

Δυσκολίες στη διάγνωση

Η αναγνώριση της πάθησης δεν είναι πάντα εύκολη, αφού οι μικροί ασθενείς συχνά δεν εκφράζουν πόνο και τα συμπτώματα δεν γίνονται αντιληπτά από τους γονείς. Τα σημάδια της νόσου συχνά μοιάζουν με εκείνα λοιμώξεων, παθήσεων των οστών, καρκίνου ή αυτοάνοσων διαταραχών. Οι γιατροί λαμβάνουν υπόψη τα συμπτώματα, το ιατρικό ιστορικό της οικογένειας και αναζητούν πρήξιμο των αρθρώσεων, εξανθήματα, φλεγμονή στα μάτια ή στα όργανα. Κάποιες φορές προχωρούν σε εξετάσεις αίματος και υγρού αρθρώσεων, καθώς και σε ακτινολογικό ή άλλου είδους έλεγχο.

Θεραπεία: φαρμακευτική αγωγή και κίνηση

Η αντιμετώπιση της ιδιοπαθούς αρθρίτιδας βασίζεται συνήθως σε συνδυασμό φαρμάκων και φυσικής δραστηριότητας. Τα βασικά θεραπευτικά εργαλεία στοχεύουν στη μείωση της φλεγμονής, την ανακούφιση από τον πόνο και το πρήξιμο, τη διατήρηση ή ενίσχυση της κινητικότητας και τη θωράκιση των αρθρώσεων από βλάβες.

Συνηθέστερα φάρμακα που χορηγούνται

• Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη αποσκοπούν στη μείωση του πόνου, της πυρετικής κατάστασης και της φλεγμονής. Κυκλοφορούν σε υγρή μορφή και σε δισκία, και χρησιμοποιούνται αρκετές φορές την ημέρα. Συχνά ενδεικτικά φάρμακα είναι η ασπιρίνη, η ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν πόνο στην κοιλιά, ναυτία, εμετούς, κεφαλαλγία και αναιμία. Κατά περίπτωση προστίθενται φάρμακα για την προστασία του στομάχου.
• Τα τροποποιητικά της πορείας της νόσου στοχεύουν όχι μόνο στην ανακούφιση από τον πόνο και το πρήξιμο, αλλά και στο να επιβραδύνουν την εξέλιξη της ασθένειας. Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται ουσίες όπως η υδροξυχλωροκίνη, η μεθοτρεξάτη και η σουλφασαλαζίνη. Η επίδρασή τους εμφανίζεται μετά από διάστημα από τρεις έως έξι μήνες. Οι ασθενείς πρέπει να ελέγχονται συχνά, αφού είναι δυνατόν να παρουσιαστούν προβλήματα στην αιμοποίηση, στη λειτουργία των νεφρών ή του ήπατος, αλλά και συμπτώματα από το γαστρεντερικό σύστημα, το δέρμα ή το κεφάλι.
• Τα βιολογικά φαρμακευτικά σκευάσματα είναι σύγχρονα μέσα που απευθύνονται επιλεκτικά σε τμήματα του ανοσοποιητικού συστήματος. Σε αυτά περιλαμβάνονται δραστικά όπως η ανταλιμουμάμπη, η ανακίνρα, η ετανερσέπτη, η ινφλιξιμάμπη και άλλα παρόμοια. Η χορήγησή τους απαιτεί προσοχή λόγω αυξημένης πιθανότητας λοιμώξεων.
• Τα κορτικοστεροειδή αποτελούν ισχυρά αντιφλεγμονώδη που χορηγούνται συνήθως για περιορισμένο διάστημα ή σε σοβαρή εξέλιξη της νόσου. Διατίθενται σε διάφορες μορφές όπως ταμπλέτες ή υγρό. Η μακρόχρονη ή ακατάλληλη χρήση εγκυμονεί κινδύνους όπως διαταραχή στην αύξηση, γαστρικά έλκη, εναλλαγές διάθεσης, αύξηση βάρους, εξασθένηση των μυών, απώλεια οστικής πυκνότητας, εμφάνιση καταρράκτη ή λοιμώξεις.

Η σημασία της φυσικής αγωγής

Η κίνηση παίζει καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των παιδιών με ιδιοπαθή αρθρίτιδα. Η δραστηριότητα βοηθά στη μείωση του πόνου, την ενδυνάμωση του σώματος και την ευλυγισία των αρθρώσεων. Οι φυσικοθεραπευτές βοηθούν στην επιλογή κατάλληλων κινήσεων και διδάσκουν ειδικές ασκήσεις για δύναμη και ευκαμψία.

Θερμά επιθέματα είναι χρήσιμα για τη χαλάρωση σφιγμένων μυών, ενώ οι ψυχρές εφαρμογές βοηθούν στην υποχώρηση του οιδήματος. Ορισμένα παιδιά ενδέχεται να χρειαστούν νάρθηκες στα γόνατα, τους καρπούς, τα δάχτυλα ή κατά τη διάρκεια της νύχτας, προκειμένου να περιοριστεί ο πόνος και να διατηρηθεί ορθή θέση των αρθρώσεων. Μεγαλύτερη ασφάλεια προσφέρουν οι αθλοπαιδιές χωρίς άμεση επαφή και με περιορισμένο κίνδυνο τραυματισμών, όπως η κολύμβηση.

Πιθανές επιπλοκές και προκλήσεις στην καθημερινότητα

Τα μάτια αποτελούν περιοχή που μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά, και για αυτό απαιτείται συχνός έλεγχος της υγείας τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αρθρίτιδα επηρεάζει τη γνάθο, δυσκολεύοντας τη φροντίδα των δοντιών – ειδικότερα το βούρτσισμα και τον καθαρισμό με οδοντικό νήμα. Σε τέτοιες καταστάσεις, οι οδοντίατροι προτείνουν ειδικά μεθοδολογίες στοματικής υγιεινής.

Όταν η πάθηση αγγίζει την κροταφογναθική άρθρωση, εμφανίζονται πόνος και ακαμψία στο σαγόνι, δημιουργώντας συχνά προβλήματα στη σύγκλειση των δοντιών. Η επίσκεψη στον ορθοδοντικό ή η εφαρμογή συγκεκριμένων ασκήσεων μπορεί να διορθώσει την κατάσταση, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ενδείκνυται η χειρουργική αντιμετώπιση.

Σε μερικά παιδιά παρατηρούνται αλλαγές στο σωματικό βάρος λόγω περιορισμού κίνησης ή επιδράσεων των φαρμάκων. Κάποια χρειάζονται αυξημένη πρόσληψη θερμίδων, ενώ σε άλλες περιπτώσεις το αυξημένο βάρος καταπονεί τις αρθρώσεις. Η σωστή διατροφή και η ισορροπία με την άσκηση είναι θέματα που πρέπει να συζητούνται με τον ιατρό.