Οσφυαλγία

Ο πόνος στη μέση ή γενικότερα στην πλάτη είναι ένα αίσθημα ενόχλησης που μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο της ράχης, από τη βάση του αυχένα έως το πάνω μέρος των γλουτών. Πρόκειται για σύμπτωμα που εμφανίζεται συχνά και μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικούς τραυματισμούς ή ιατρικές καταστάσεις. Είναι επίσης από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι απευθύνονται σε επαγγελματίες υγείας.

Πώς εκδηλώνεται ο πόνος στην πλάτη;

Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αντιληπτός ο πόνος στην πλάτη δεν είναι ίδιος σε όλους και εξαρτάται από την αιτία. Μπορεί να περιγράφεται ως:

• κάψιμο
• πόνος που «τραβάει» ή ενοχλεί σταθερά
• βαρύς ή αμβλύς πόνος
• έντονος ή οξύς πόνος
• πόνος που «πετάει»
• διαξιφιστικός ή σαν τσίμπημα
• παλμικός πόνος

Είναι επίσης πιθανό να εμφανιστούν:

• σύσπαση ή δυσκαμψία των μυών
• μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή αίσθηση αδυναμίας
• αιφνίδιες μυϊκές συσπάσεις ή «πιασίματα» (σπασμοί), με ένταση που μπορεί να κυμαίνεται από ήπια έως πολύ επώδυνη

Ο πόνος ή άλλα ενοχλήματα μπορεί να «ακτινοβολούν» από την πλάτη προς άλλες περιοχές, όπως οι γλουτοί, τα ισχία ή τα πόδια. Ορισμένες στάσεις του σώματος, για παράδειγμα η ορθοστασία, το σκύψιμο ή η κατάκλιση, μπορεί να επιδεινώνουν ή να ανακουφίζουν τα συμπτώματα. Σε κάποιες περιπτώσεις ο πόνος εμφανίζεται κατά διαστήματα και εντείνεται σε συγκεκριμένη ώρα της ημέρας, όπως αμέσως μετά το ξύπνημα.

Ποιοι είναι οι τύποι του πόνου στην πλάτη;

Οι επαγγελματίες υγείας συχνά ταξινομούν τον πόνο στην πλάτη ανάλογα με το σημείο όπου εντοπίζεται.

Πόνος στην άνω και μέση πλάτη

Αφορά πόνο στην περιοχή ανάμεσα στη βάση του αυχένα και το κάτω όριο των πλευρών. Σε αυτό το τμήμα βρίσκεται η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης.

Πόνος στη μέση (οσφυϊκή περιοχή)

Πρόκειται για πόνο που εντοπίζεται κάτω από τα πλευρά, στην περιοχή όπου βρίσκεται η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Οι μύες, οι τένοντες, οι σύνδεσμοι και τα νεύρα γύρω από τη σπονδυλική στήλη διευκολύνουν την κίνηση, όμως τραυματισμοί ή χρόνιες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν αυτές τις δομές και να προκαλέσουν πόνο. Ο πόνος στη μέση εμφανίζεται συχνότερα από τον πόνο στην άνω ή μέση πλάτη, επειδή η οσφυϊκή μοίρα σηκώνει το μεγαλύτερο μέρος του σωματικού βάρους και δέχεται τη μεγαλύτερη καταπόνηση όταν σηκώνουμε ή μεταφέρουμε αντικείμενα. Για τον λόγο αυτό, η συγκεκριμένη περιοχή και οι ιστοί γύρω της είναι πιο επιρρεπείς σε βλάβες.

Οξύς και χρόνιος πόνος στην πλάτη

Εκτός από την εντόπιση, ο πόνος ταξινομείται και με βάση τη διάρκειά του:

• Οξύς πόνος στην πλάτη: διαρκεί λιγότερο από 4 εβδομάδες.
• Υποξύς πόνος στην πλάτη: μπορεί να διαρκέσει από 4 έως 12 εβδομάδες.
• Χρόνιος πόνος στην πλάτη: επιμένει για πάνω από 12 εβδομάδες.

Οι συχνότερες αιτίες πόνου στην πλάτη

Οι πιο κοινές αιτίες είναι το τράβηγμα των μυών και η διάταση/κάκωση των συνδέσμων. Οι τραυματισμοί αυτοί μπορεί να προκύψουν απότομα, τη στιγμή που ξεκινάει ο πόνος, ή να αναπτυχθούν σταδιακά με τον χρόνο. Οι μυϊκές θλάσεις και οι διατάσεις συνδέσμων αφορούν διαφορετικές δομές της πλάτης:

• Οι θλάσεις μυών είναι κακώσεις στους μύες ή στους τένοντες. Μπορεί να προκληθούν από ένα μεμονωμένο γεγονός, όπως η άρση ενός βαριού αντικειμένου, ή από επαναλαμβανόμενες κινήσεις σε βάθος χρόνου, όπως το συχνό σκύψιμο στη δουλειά.
• Οι διατάσεις συνδέσμων είναι τραυματισμοί στους συνδέσμους. Συνήθως εμφανίζονται μετά από ξαφνική πτώση, στρίψιμο ή κάποιο τραύμα, όταν ο σύνδεσμος τεντώνεται πέρα από το φυσιολογικό εύρος κίνησης.

Σε περίπτωση θλάσης ή διάτασης συνδέσμου, είναι πιθανό να παρουσιαστούν:

• μυϊκοί σπασμοί
• πόνος που δυναμώνει με την κίνηση
• μειωμένο εύρος κίνησης, με δυσκολία στο περπάτημα, στο σκύψιμο ή στην ορθοστασία όπως συνήθως

Όταν συμβεί αιφνίδιος τραυματισμός, μπορεί να ακουστεί ένας ήχος σαν «κρακ» ή να γίνει αισθητή μια αίσθηση σχισίματος τη στιγμή της κάκωσης.

Άλλες αιτίες πόνου στην πλάτη

Πέρα από τις θλάσεις και τις διατάσεις συνδέσμων, υπάρχουν πολλές ακόμη πιθανές αιτίες για πόνο στην πλάτη. Γενικά κατατάσσονται σε βασικές κατηγορίες:

• μηχανικά ή δομικά προβλήματα της πλάτης
• καταστάσεις που προκαλούν αντανακλώμενο/εκπεμπόμενο πόνο (πόνος στην πλάτη που προέρχεται από πρόβλημα σε άλλο σημείο του σώματος)
• λοιμώξεις
• όγκοι

Μηχανικά ή δομικά προβλήματα της πλάτης

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν διαταραχές που σχετίζονται με:

• τους σπονδύλους
• τους μεσοσπονδύλιους δίσκους (τα «μαξιλαράκια» ανάμεσα στους σπονδύλους)
• τους μαλακούς ιστούς γύρω από τη σπονδυλική στήλη, όπως μύες, τένοντες και σύνδεσμοι

Ενδεικτικά παραδείγματα που μπορεί να προκαλούν πόνο στην πλάτη:

• Αρθρίτιδα. Η πλάτη μπορεί να επηρεαστεί από μορφές όπως η οστεοαρθρίτιδα ή η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα. Ο πόνος και η δυσκαμψία παρατηρούνται συχνότερα στη μέση.
• Εκφύλιση μεσοσπονδύλιου δίσκου. Ο πόνος μπορεί να επεκτείνεται σε χέρια, πόδια ή γλουτούς. Μπορεί να εμφανίζεται κατά διαστήματα ή να επιδεινώνεται μετά από κινήσεις όπως κάμψη ή στροφή.
• Κάταγμα σπονδυλικής στήλης. Ένας αιφνίδιος τραυματισμός μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο που χειροτερεύει με το περπάτημα ή την κίνηση.
• Κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου. Ένας δίσκος που έχει υποστεί βλάβη μπορεί να πιέζει κοντινά νεύρα, προκαλώντας οξύ πόνο στη μέση και πόνο που κατεβαίνει σε γλουτό ή πόδι (ισχιαλγία).
• Σύνδρομο μυοπεριτονιακού πόνου. Συνδέεται με ενοχλητικό ή παλμικό πόνο, ευαίσθητα σημεία και μυϊκή αδυναμία.
• Ιερολαγονίτιδα. Η φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε πόνο στη μέση που επεκτείνεται σε γλουτούς, ισχία ή μηρούς.
• Σκολίωση. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, η παραμόρφωση αυτή μπορεί να προκαλεί πόνο στην πλάτη, δυσκολία στην ορθοστασία, πόνο στα πόδια, μούδιασμα ή αδυναμία.
• Στένωση σπονδυλικού σωλήνα. Η συμπίεση των νεύρων μπορεί να οδηγήσει σε ισχιαλγία, αίσθημα βάρους στα πόδια και πόνο που επιδεινώνεται με παρατεταμένη ορθοστασία ή βάδισμα.
• Σπονδυλολίσθηση. Ο πόνος στη μέση μπορεί να συνοδεύεται από σπασμούς και δυσκολία στη στάση ή στο περπάτημα.
• Σπονδύλωση. Συχνό χαρακτηριστικό είναι ο πόνος στη μέση που αυξάνεται με την κίνηση και μειώνεται με την ξεκούραση.

Καταστάσεις που προκαλούν αντανακλώμενο πόνο

Ορισμένες παθήσεις μπορούν να δημιουργούν πόνο στην πλάτη επειδή το κύριο πρόβλημα βρίσκεται αλλού στο σώμα. Παραδείγματα:

• Ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής. Μπορεί να προκαλεί βαθύ και επίμονο πόνο στη μέση ή στην κοιλιά, ο οποίος ενδέχεται να επεκτείνεται προς το πόδι ή τη βουβωνική χώρα.
• Φλεγμονή της χοληδόχου κύστης. Ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται στο πάνω δεξί μέρος της κοιλιάς και να αντανακλά προς την πλάτη. Μπορεί να είναι οξύς, ενοχλητικός ή σαν κράμπα.
• Λοίμωξη νεφρού. Πόνος στη μέση ή στο πλάι μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό, ρίγος, πόνο κατά την ούρηση και θολά ή αιματηρά ούρα.
• Πέτρες στα νεφρά. Ο πόνος στη μέση μπορεί να «φεύγει» προς το πλάι ή τη βουβωνική χώρα. Συχνά εμφανίζεται σε κύματα και μπορεί να είναι πολύ έντονος.
• Παγκρεατίτιδα. Πόνος στην κοιλιά μέτριας ή υψηλής έντασης που επεκτείνεται στην πλάτη και επιδεινώνεται όταν κάποιος είναι ξαπλωμένος ή μετά από μεγάλη ποσότητα φαγητού.
• Λοίμωξη ουροποιητικού. Ο πόνος μπορεί να γίνεται αισθητός χαμηλά στη μέση ή στη λεκάνη, μαζί με συμπτώματα όπως θολά ούρα ή πόνος στην ούρηση.

Λοιμώξεις που μπορεί να προκαλέσουν πόνο στην πλάτη

Ορισμένες λοιμώξεις που σχετίζονται με πόνο στην πλάτη είναι οι εξής:

• Επισκληρίδιο απόστημα στη σπονδυλική στήλη. Πόνος που συνδυάζεται με πυρετό και δυσκολία στην ούρηση ή στην κένωση.
• Οστεομυελίτιδα της σπονδυλικής στήλης. Φλεγμονή στα οστά της σπονδυλικής στήλης που μπορεί να προκαλεί επίμονο πόνο στη μέση ακόμη και σε κατάσταση ανάπαυσης.

Όγκοι

Οι όγκοι στη σπονδυλική στήλη συνήθως προκαλούν βαθύ και συνεχή πόνο, ο οποίος αυξάνεται σταδιακά. Ο πόνος μπορεί να επεκτείνεται προς τα χέρια, τα ισχία, τα πόδια ή τα πέλματα.

Για ποιο λόγο πονάει η πλάτη;

Συχνά δεν είναι εύκολο να εντοπιστεί μόνος του κάποιος η αιτία του πόνου στην πλάτη. Μερικές φορές είναι σαφές πότε συνέβη ο τραυματισμός, ενώ άλλες φορές ο πόνος ξεκινά χωρίς προφανή λόγο.

Διάγνωση της αιτίας του πόνου στην πλάτη

Ο γιατρός θα πραγματοποιήσει κλινική εξέταση και θα ρωτήσει για τα συμπτώματα και το πότε εμφανίστηκαν. Αν κριθεί απαραίτητο, μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις όπως:

• ακτινογραφίες, μαγνητική τομογραφία (MRI) ή αξονική τομογραφία (CT)
• ηλεκτρομυογράφημα (EMG)
• εξετάσεις αίματος

Με τα παραπάνω, ο γιατρός μπορεί να οδηγηθεί σε πιο ακριβή διάγνωση και να καθορίσει την κατάλληλη θεραπεία.

Πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια για τον πόνο στην πλάτη;

Η αντιμετώπιση του πόνου στην πλάτη καθορίζεται από την αιτία και το αν πρόκειται για οξύ ή χρόνιο πρόβλημα. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει μία ή περισσότερες επιλογές θεραπείας, με στόχο είτε την αντιμετώπιση του υποκείμενου αιτίου είτε/και την ανακούφιση του πόνου.

Θεραπείες

• φυσικοθεραπεία
• θεραπείες ολοκληρωμένης ιατρικής, όπως βελονισμός, χειροπρακτική ρύθμιση, θεραπευτικό μασάζ ή γιόγκα-θεραπεία
• οστεοπαθητικοί χειρισμοί
• διαδερμική ηλεκτρική νευρική διέγερση (TENS), ως μέθοδος ανακούφισης από τον πόνο
• γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT), για τη διαχείριση έντονου ή χρόνιου πόνου

Φάρμακα

• ενέσιμες θεραπείες, όπως επισκληρίδια έγχυση στεροειδών (ESI) ή νευρικός αποκλεισμός
• μυοχαλαρωτικά, όπως κυκλοβενζαπρίνη, μεταξαλόνη ή μεθοκαρβαμόλη (αυτά τα σκευάσματα χορηγούνται με ιατρική συνταγή και ενέχουν κίνδυνο εξάρτησης, επομένως είναι σημαντικό να ακολουθούνται οι οδηγίες του γιατρού)
• παρακεταμόλη
• μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), όπως ιβουπροφαίνη
• αναλγητικά με ιατρική συνταγή, όπως ντουλοξετίνη (τα οπιοειδή χρησιμοποιούνται μόνο ως έσχατη επιλογή, λόγω υψηλού κινδύνου εξάρτησης)

Χειρουργική αντιμετώπιση

• χειρουργείο στη σπονδυλική στήλη, συνήθως με ελάχιστα επεμβατική τεχνική
• επέμβαση που στοχεύει στην αποκατάσταση της βασικής αιτίας του πόνου

Εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο

Είναι σημαντικό να είναι ξεκάθαρο ότι μια μέθοδος που βοήθησε ένα άλλο άτομο δεν σημαίνει πως θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα και σε εσάς. Ο καθοριστικός παράγοντας είναι η αιτία του δικού σας πόνου. Για παράδειγμα, μια έγχυση ESI είναι πιο πιθανό να προσφέρει ανακούφιση όταν το πρόβλημα σχετίζεται με νεύρο, όπως σε κήλη δίσκου ή εκφυλιστική νόσο δίσκου. Σε άλλους, όμως, μπορεί να μην επιφέρει βελτίωση. Αν αισθάνεστε απογοήτευση επειδή μια θεραπεία δεν λειτουργεί ή αν ο πόνος εντείνεται, ενημερώστε άμεσα τον γιατρό. Μπορεί να τροποποιήσει το πλάνο και να αναζητήσει την καταλληλότερη λύση για εσάς.

Σπιτικές πρακτικές

Ο γιατρός μπορεί να προτείνει τρόπους διαχείρισης στο σπίτι. Μέσα όπως θερμοφόρες, παγοκύστες, ασκήσεις και διατάσεις μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του πόνου.

Πώς να μειώσετε γρήγορα τον πόνο στην πλάτη στο σπίτι;

Οι περισσότερες κακώσεις και καταστάσεις που προκαλούν πόνο στην πλάτη χρειάζονται χρόνο για να υποχωρήσουν. Παρότι δεν υπάρχει άμεση και απλή λύση, ο γιατρός μπορεί να συστήσει πρακτικές που βοηθούν να νιώσετε πιο άνετα, όπως:

• χρήση θερμοφόρας για μείωση πόνου και δυσκαμψίας
• εφαρμογή πάγου για έλεγχο πόνου και οιδήματος
• ήπιες και στοχευμένες κινήσεις, όπως διατάσεις και ορισμένες στάσεις γιόγκα με τεχνικές βαθιάς αναπνοής

Παρότι μπορεί να φαίνεται ότι η κατάκλιση και η ξεκούραση είναι η καλύτερη επιλογή, σε πολλές περιπτώσεις η ήπια κίνηση αποδεικνύεται πιο χρήσιμη από την παραμονή στο κρεβάτι. Αυτό εξαρτάται από την αιτία του πόνου στην πλάτη. Συζητήστε με τον γιατρό ποιο επίπεδο δραστηριότητας είναι ασφαλές και ωφέλιμο για εσάς.