Οστρακιά: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Η οστρακιά είναι μια λοιμώδης νόσος που προκαλείται από στρεπτόκοκκους της ομάδας Α (Streptococcus). Οι μικροοργανισμοί αυτοί παράγουν τοξίνες που ευθύνονται για ένα έντονα κόκκινο εξάνθημα, το οποίο μπορεί να εξαπλωθεί σε όλο το σώμα. Από αυτό το χαρακτηριστικό πήρε και την ονομασία της η νόσος. Επειδή το εξάνθημα έχει τραχιά υφή, συχνά περιγράφεται ως εξάνθημα με αίσθηση γυαλόχαρτου.

Γλώσσα στην οστρακιά

Ένα από τα συμπτώματα της οστρακιάς είναι η διόγκωση της γλώσσας, η έντονη ερυθρότητα και η τραχιά της επιφάνεια. Η εικόνα αυτή συχνά παραπέμπει σε φράουλα και για αυτό αναφέρεται και ως «γλώσσα φράουλα».

Ποιοι νοσούν συχνότερα από οστρακιά;

Η λοίμωξη εμφανίζεται πιο συχνά σε παιδιά ηλικίας 5 έως 15 ετών, όμως μπορεί να προσβάλει άτομα οποιασδήποτε ηλικίας.

Τι προκαλεί την οστρακιά;

Αίτιο της νόσου είναι οι β-αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι της ομάδας Α (Streptococcus). Τα βακτήρια αυτά παράγουν τοξίνες που οδηγούν στην εμφάνιση του χαρακτηριστικού εξανθήματος. Εκτός από οστρακιά, οι ίδιοι μικροοργανισμοί μπορούν να προκαλέσουν και άλλες παθήσεις, όπως αμυγδαλίτιδα/στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή μολυσματικό κηρίο. Όταν δεν αντιμετωπίζονται, οι στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές, όπως ο ρευματικός πυρετός.

Πώς μεταδίδεται η οστρακιά;

Οι στρεπτόκοκκοι της ομάδας Α εντοπίζονται συχνότερα στον ρινοφάρυγγα και στο δέρμα. Τα άτομα που έχουν μολυνθεί μπορούν να μεταδώσουν σχετικά εύκολα τη λοίμωξη με τους εξής τρόπους:

• με εισπνοή σταγονιδίων που περιέχουν βακτήρια και διασπείρονται όταν κάποιος βήχει ή φτερνίζεται,
• με επαφή με επιφάνειες όπου υπάρχουν βακτήρια και στη συνέχεια με άγγιγμα της μύτης ή του στόματος,
• με χρήση των ίδιων σκευών φαγητού ή ποτηριών με άτομο που νοσεί,
• με επαφή με δερματικές βλάβες που οφείλονται σε στρεπτοκοκκική λοίμωξη.

Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, η μόλυνση μπορεί να προκύψει μέσω τροφίμων που δεν έχουν υποστεί σωστή επεξεργασία. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το βακτήριο δεν μεταδίδεται μέσω κατοικίδιων ζώων ή μέσω οικιακών αντικειμένων, όπως τα παιχνίδια.

Συμπτώματα οστρακιάς

Συνήθως τα πρώτα σημάδια είναι ο πυρετός και ο πόνος στον λαιμό. Το βασικό χαρακτηριστικό της οστρακιάς είναι το κόκκινο, τραχύ εξάνθημα. Ωστόσο, μόνο περίπου στο 10% των στρεπτοκοκκικών λοιμώξεων εμφανίζεται το συγκεκριμένο εξάνθημα.

Συμπτώματα εξανθήματος:

• αρχικά μπορεί να εμφανιστεί στον λαιμό και στο στήθος,
• μπορεί να επεκταθεί στην πλάτη, στα χέρια, στα πόδια και στο πρόσωπο,
• ενδέχεται να παρατηρείται πιο ανοιχτόχρωμη περιοχή γύρω από το στόμα,
• το δέρμα στις μασχάλες, στους αγκώνες και στη βουβωνική χώρα μπορεί να γίνει πιο έντονα κόκκινο (οι λεγόμενες γραμμές Pastia),
• 7 έως 10 ημέρες μετά την υποχώρηση του εξανθήματος, μπορεί να ξεκινήσει απολέπιση, ιδιαίτερα στα δάχτυλα.

Συμπτώματα από το στόμα και τον λαιμό:

• η γλώσσα μπορεί αρχικά να έχει λευκή επίστρωση,
• μπορεί να διογκωθεί, να κοκκινίσει και να γίνει τραχιά, με εικόνα που θυμίζει φράουλα,
• οι αμυγδαλές και ο λαιμός μπορεί να είναι πρησμένοι, κόκκινοι και επώδυνοι,
• μπορεί να φαίνονται λευκές ή κίτρινες επικαλύψεις ή πυώδεις κηλίδες στις αμυγδαλές και στον λαιμό,
• ενδέχεται να υπάρχει δυσκολία στην κατάποση.

Άλλα πιθανά συμπτώματα:

• ρίγος,
• πυρετός,
• πόνος στην κοιλιά,
• ναυτία και έμετος,
• πονοκέφαλος,
• πόνοι στους μύες και γενικευμένοι πόνοι στο σώμα,
• διογκωμένοι λεμφαδένες,
• μειωμένη όρεξη,
• μικρά κόκκινα ή μωβ στίγματα στον ουρανίσκο.

Πώς είναι το εξάνθημα της οστρακιάς;

Το εξάνθημα ξεκινά ως μικρές, επίπεδες περιοχές ερυθρότητας και στη συνέχεια η επιφάνεια γίνεται πιο τραχιά. Μπορεί να μοιάζει με έντονο ηλιακό έγκαυμα. Ορισμένοι το περιγράφουν ως αίσθηση γυαλόχαρτου στο δέρμα.

Είναι μεταδοτική η οστρακιά;

Ναι, πρόκειται για νόσο που μεταδίδεται εύκολα μέσω σταγονιδίων, όταν ένα άτομο βήχει ή φτερνίζεται, καθώς και μέσω άμεσης επαφής με κάποιον που έχει μολυνθεί.

Ποιοι θεωρούνται πιο ευάλωτοι;

Παρότι μπορεί να νοσήσει οποιοσδήποτε, η μεγαλύτερη πιθανότητα αφορά παιδιά 5 έως 15 ετών. Αυξημένο κίνδυνο έχουν επίσης γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικοί που έρχονται συχνά σε επαφή με παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας. Η οστρακιά είναι σπάνια σε βρέφη και μικρά παιδιά. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν κάποιος παραμένει για μεγάλο διάστημα σε κοντινή απόσταση με μολυσμένο άτομο. Η μετάδοση διευκολύνεται σε χώρους με συνωστισμό, όπως σχολεία, παιδικοί σταθμοί ή κοινότητες.

Πιθανές επιπλοκές της οστρακιάς

Οι επιπλοκές δεν είναι συχνές, όμως μπορεί να εμφανιστούν όταν η στρεπτοκοκκική λοίμωξη επεκταθεί σε άλλα σημεία του σώματος. Ενδεικτικά, μπορεί να προκύψουν:

• αποστήματα κοντά στις αμυγδαλές ή στον εγκέφαλο,
• διόγκωση λεμφαδένων στον λαιμό,
• λοιμώξεις του αυτιού,
• μαστοειδίτιδα (φλεγμονή στο αυτί που επηρεάζει οστά του κρανίου),
• ιγμορίτιδα,
• πνευμονία,
• ρευματικός πυρετός,
• βλάβες στα νεφρά,
• σήψη,
• αρθρίτιδα ή λοιμώξεις οστών,
• δερματικές λοιμώξεις,
• βακτηριαιμία ή μηνιγγίτιδα,
• διαταραχές του ανοσοποιητικού, όπως το PANDAS (παιδιατρική αυτοάνοση νευροψυχιατρική διαταραχή που σχετίζεται με στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις).

Πώς γίνεται η διάγνωση της οστρακιάς;

Ο επαγγελματίας υγείας θα προχωρήσει σε κλινική εξέταση και θα ζητήσει πληροφορίες για τα συμπτώματα. Συνήθως γίνεται ταχύ τεστ για στρεπτόκοκκο, με στόχο να διαπιστωθεί αν υπάρχει λοίμωξη από στρεπτόκοκκο της ομάδας Α. Η διαδικασία περιλαμβάνει λήψη επιχρίσματος από τον λαιμό και ανάλυση του δείγματος. Τα αποτελέσματα δίνονται γρήγορα και δείχνουν αν το βακτήριο ευθύνεται για τη νόσο, ωστόσο η μέθοδος μπορεί να μην ανιχνεύσει έως και το 30% των περιπτώσεων. Αν το γρήγορο τεστ βγει αρνητικό, μπορεί να ζητηθεί καλλιέργεια φαρυγγικού δείγματος. Η εξέταση αυτή απαιτεί 24 έως 48 ώρες και μπορεί να εντοπίσει βακτήρια που δεν ανιχνεύτηκαν με το ταχύ τεστ. Μια ακόμη επιλογή είναι το ταχύ μοριακό τεστ για στρεπτόκοκκο, που μπορεί να επιβεβαιώσει τη λοίμωξη χωρίς να χρειαστεί πρόσθετη καλλιέργεια.

Πώς αντιμετωπίζεται η οστρακιά;

Όταν η διάγνωση επιβεβαιωθεί, ο γιατρός θα χορηγήσει αντιβιοτικά. Τα φάρμακα αυτά εξαλείφουν τα βακτήρια που προκαλούν τη λοίμωξη, συμβάλλουν σε ταχύτερη ανάρρωση, μειώνουν τη διάρκεια των συμπτωμάτων και περιορίζουν τόσο τη μετάδοση όσο και τον κίνδυνο επιπλοκών.

Πώς να φροντίσετε ένα παιδί στο σπίτι;

Ο πόνος και το πρήξιμο στον λαιμό μπορεί να κάνουν δύσκολη τη σίτιση, γι’ αυτό συστήνεται να δίνονται μαλακές τροφές και υγρά, όπως σούπα, πολτοποιημένα ροφήματα ή τσάι. Είναι σημαντικό να εξασφαλίζεται επαρκής πρόσληψη υγρών. Οι γαργάρες με αλατόνερο μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη μείωση του πονόλαιμου. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά, όπως παρακεταμόλη (Tylenol®) ή ιβουπροφαίνη (Advil®), για ανακούφιση από πυρετό και πόνο. Αν το εξάνθημα προκαλεί κνησμό, ενδέχεται να βοηθήσουν αντιπρωυρικά σκευάσματα.

Υπάρχει εμβόλιο για την οστρακιά;

Μέχρι σήμερα δεν έχει αναπτυχθεί εμβόλιο για την οστρακιά.

Πώς μπορεί να προληφθεί η οστρακιά;

Επειδή η οστρακιά μεταδίδεται εύκολα αερογενώς όταν το μολυσμένο άτομο βήχει ή φτερνίζεται, είναι σημαντικό να τηρούνται τα παρακάτω μέτρα:

• Αποφυγή επαφής με άτομα που είναι άρρωστα.
• Συχνό πλύσιμο χεριών με χλιαρό νερό και σαπούνι για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα.
• Όταν δεν είναι εφικτό το πλύσιμο, χρήση αντισηπτικού χεριών με βάση το αλκοόλ.
• Κάλυψη στόματος και μύτης κατά το φτέρνισμα ή τον βήχα.
• Για το μολυσμένο άτομο, σύσταση να διατηρεί την οδοντόβουρτσά του ξεχωριστά από τις οδοντόβουρτσες των υπόλοιπων μελών της οικογένειας.

Αν έχετε οστρακιά, είναι σημαντικό να παραμείνετε στο σπίτι και να μην πάτε στο σχολείο ή στην εργασία, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος μετάδοσης.