Παιδική δυσκοιλιότητα: αιτίες, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Η δυσκοιλιότητα χαρακτηρίζεται ως η αδυναμία τακτικής αφόδευσης ή η αποβολή πολύ σκληρών κοπράνων. Εάν το πρόβλημα διαρκεί πάνω από οκτώ εβδομάδες, θεωρείται χρόνιο. Όταν δεν εντοπίζονται οργανικά ή λειτουργικά αίτια, η διαταραχή περιγράφεται ως ιδιοπαθής δυσκοιλιότητα.

Αίτια δυσκοιλιότητας στα παιδιά

Η δυσκοιλιότητα αποτελεί συχνό σύμπτωμα σε παιδική ηλικία. Περίπου το 10% των παιδιών επισκέπτεται γιατρό εξαιτίας αυτής της κατάστασης. Σε βρέφη κατά το πρώτο έτος ζωής, η συχνότητα του φαινομένου κυμαίνεται από 17% έως 40%. Η πλειονότητα των περιστατικών (95%) αφορούν λειτουργικές αιτίες, ενώ οι οργανικές ευθύνονται μόλις για το 5%. Τα τελευταία χρόνια η αύξηση του καθιστικού τρόπου ζωής, λόγω της εκτεταμένης χρήσης διαδικτύου, τηλεόρασης και κινητών συσκευών, έχει περιορίσει τον χρόνο παραμονής των παιδιών σε εξωτερικούς χώρους. Αυτό συχνά οδηγεί στην αναβολή της ούρησης. Επιπλέον, αλλαγές στη βρεφική διατροφή, σίτιση με μπουκάλι, μετάβαση από το γάλα στη στερεά τροφή και ανεπαρκής κατανάλωση υγρών ευνοούν τη δυσκοιλιότητα στα παιδιά κάτω του ενός έτους. Η εκπαίδευση για χρήση της τουαλέτας, καθώς και οξέα συμβάντα, όπως λοιμώξεις, μετακόμιση, έναρξη παιδικού σταθμού ή σχολείου, φόβοι, μεγάλες αλλαγές στην οικογένεια, αντισπασμωδικά, αντιόξινα και φάρμακα για το κρυολόγημα, μπορούν επίσης να προκαλέσουν δυσκοιλιότητα. Οι παράγοντες αυτοί έχουν συμβάλει στη μεγαλύτερη συχνότητα λειτουργικής δυσκοιλιότητας. Σε οργανικές αιτίες περιλαμβάνονται η νόσος Hirschsprung, ο υποθυρεοειδισμός, διαταραχές του νευρικού συστήματος ή δηλητηρίαση από μόλυβδο.

Συμπτώματα δυσκοιλιότητας στα παιδιά

• Αποβολή κοπράνων λιγότερο από δύο φορές την εβδομάδα.
• Σκληρά, κομματιασμένα ή ξηρά κόπρανα, ή επώδυνη και δύσκολη αφόδευση.
• Το παιδί αναφέρει το αίσθημα ατελούς κένωσης.
• Υιοθέτηση ασυνήθιστων στάσεων σώματος για να αποτραπεί ή να καθυστερήσει η αφόδευση, όπως το να στέκεται στις μύτες των ποδιών και μετά να γέρνει προς τις φτέρνες.
• Φούσκωμα ή διόγκωση της κοιλιάς.
• Υγρασία στα ρούχα κατά τη διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας.
• Υγρά κόπρανα με όψη διάρροιας μπορεί να εμφανίζονται στα εσώρουχα του παιδιού.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε στον γιατρό;

• Η δυσκοιλιότητα παραμένει για περισσότερο από οκτώ εβδομάδες.
• Το παιδί στέκεται όρθιο ή καταβάλλει έντονη προσπάθεια κατά την αφόδευση.
• Το παιδί φοβάται ή κλαίει κατά την αποβολή κοπράνων.
• Υπάρχει πόνος ή αιμορραγία κατά την αφόδευση.
• Παρουσιάζονται πολύ λεπτά κόπρανα (συχνότερα σε παιδιά κάτω του ενός έτους).
• Διόγκωση της κοιλιάς.
• Παρουσία εμετού μαζί με δυσκοιλιότητα.
• Συμπτώματα ουροποιητικού, όπως δυσκολία στην ούρηση, ουρολοίμωξη ή ακράτεια ούρων.
• Ανεπάρκεια αποβολής μηκονίου για πάνω από 48 ώρες μετά τη γέννηση ενός τελειόμηνου βρέφους.

Διάγνωση δυσκοιλιότητας στα παιδιά

Η διαγνωστική προσέγγιση ξεκινά με τη λήψη λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού και την κλινική εξέταση, που περιλαμβάνει και αξιολόγηση του ορθού. Σε περιπτώσεις παθολογίας, η κοιλιά ενδέχεται να εμφανίζεται διογκωμένη και το περίνεο να έχει ασυνήθιστη μορφολογία. Πόνος μπορεί να εντοπίζεται στην κάτω κοιλιακή χώρα ή στη ράχη. Ένδειξη ανωμαλιών μπορεί να δώσουν επίσης ασυμμετρία στη σπονδυλική στήλη, μεταβολές στο χρώμα του δέρματος, σπίλοι ή τριχωτές περιοχές. Ενδέχεται να υπάρχει και παραμόρφωση των κάτω άκρων. Για την επιβεβαίωση και εντοπισμό του αιτίου συστήνεται απλή ακτινογραφία κοιλιάς και ακτινοσκόπηση με σκιαγραφικό υγρό.

Θεραπευτική αντιμετώπιση δυσκοιλιότητας στα παιδιά

Η θεραπεία στο σπίτι περιλαμβάνει αύξηση της κατανάλωσης φυτικών ινών, όπως πράσινα φυλλώδη λαχανικά και φρέσκα φρούτα, καθώς και επαρκής πρόσληψη νερού. Το φλοιό ψύλλιου συμβάλλει επίσης στην αύξηση των φυτικών ινών της διατροφής. Ζεστά καθιστικά μπάνια και η εφαρμογή υγρού και ζεστού πανιού στην περιοχή του πρωκτού διευκολύνουν τη χαλάρωση και ελαχιστοποιούν τον πόνο. Για σκληρά κόπρανα ενδέχεται να χρειαστεί χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, όπως λακτουλόζη από το στόμα, νατριούχος πικοθειϊκή, πολυαιθυλενογλυκόλη με ηλεκτρολύτες, μπισακοδύλη ή δισασθενές νάτριο. Τα συγκεκριμένα φάρμακα συνήθως συνταγογραφούνται από τον παιδίατρο. Εάν διαπιστωθεί ελληπής αποβολή κοπράνων, μπορεί να χρειαστεί χρήση γλυκερινικού υπόθετου ή λήψη υποκλυσμού. Στις περιπτώσεις που η συντηρητική αντιμετώπιση αποτυγχάνει, εξετάζονται οργανικά αίτια, όπως η νόσος Hirschsprung, και γίνεται παραπομπή σε εξειδικευμένες παιδιατρικές χειρουργικές μονάδες.

Υπάρχουν εναλλακτικές στη χειρουργική θεραπεία;

Ναι, η λειτουργική δυσκοιλιότητα δεν απαιτεί χειρουργική λύση. Η επαρκής ενυδάτωση, η κατανάλωση φυτικών ινών και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής αρκούν στις περισσότερες περιπτώσεις για τη βελτίωση της κατάστασης.

Περιεχόμενο της χειρουργικής αντιμετώπισης

Όταν η συντηρητική θεραπεία δεν προσφέρει αποτέλεσμα, τότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση. Μπορεί να απαιτηθεί χειροκίνητη απομάκρυνση συσσωρευμένων κοπράνων από το ορθό, συνήθως υπό γενική αναισθησία. Για τη διάγνωση της νόσου Hirschsprung, πραγματοποιείται βιοψία ορθού. Επιπρόσθετα, ενδέχεται να είναι απαραίτητη η αφαίρεση του τμήματος του εντέρου που παρουσιάζει διαταραχή και η σύνδεση του υγιούς εντέρου με τον πρωκτό.

Ποιες επιπλοκές ή καταστάσεις μπορεί να εμφανιστούν μετά την επέμβαση;

Στην πλειονότητα των παιδιών με νόσο Hirschsprung, η φυσιολογική κένωση αποκαθίσταται μετά τη χειρουργική επέμβαση. Ωστόσο, ορισμένα παιδιά μπορεί να εμφανίσουν μετεγχειρητικές επιπλοκές, όπως φούσκωμα κοιλιάς, έμετους, συσσωρευμένη κοπρανώδη μάζα στην κοιλιά και διάρροια που σχετίζεται με πλεονάζουσες ποσότητες κοπράνων. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η δυσκοιλιότητα μπορεί να επιμείνει ή να επανεμφανιστεί.

Πρόγνωση παιδιών με δυσκοιλιότητα

Το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών με δυσκοιλιότητα αποκρίνεται θετικά στη φαρμακευτική και διατροφική αγωγή. Η εμφάνιση υποτροπών σχετίζεται με τη μακροχρόνια τήρηση του προγράμματος θεραπείας. Μετά τη θεραπευτική παρέμβαση, τα περισσότερα παιδιά βιώνουν σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.