Παρακεταμόλη: χρήση, δοσολογία, παρενέργειες, προειδοποιήσεις

Η παρακεταμόλη αποτελεί το φάρμακο που χρησιμοποιείται συχνότερα για την ανακούφιση από τον πόνο και τη μείωση του πυρετού. Μπορεί να βρεθεί σε φαρμακεία και είναι συστατικό πολλών σκευασμάτων κατά του κρυολογήματος ή της γρίπης που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή. Πρόκειται για μια ουσία κατάλληλη για άτομα κάθε ηλικίας, ωστόσο η τήρηση των οδηγιών χρήσης είναι απαραίτητη.

Τι είναι η παρακεταμόλη και πώς δρα

Η παρακεταμόλη, γνωστή με εμπορικές ονομασίες όπως Panadol, Calpol και Alvedon, ανήκει στην κατηγορία των αναλγητικών και αντιπυρετικών φαρμάκων, δηλαδή βοηθά στη μείωση του πόνου και της θερμοκρασίας του σώματος. Σύμφωνα με τη διεθνή φαρμακευτική ονοματολογία καλείται παρακεταμόλη, ενώ σε ορισμένες περιοχές απαντάται και ως ακεταμινοφαίνη. Αν και ο ακριβής μηχανισμός δράσης της δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, εκτιμάται ότι δρα τροποποιώντας συγκεκριμένα συστήματα σηματοδότησης στον εγκέφαλο και περιορίζει την παραγωγή προσταγλανδινών που προκαλούν φλεγμονή.

Η παρακεταμόλη παρασκευάστηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 19ου αιώνα και η ευρεία της χρήση καθιερώθηκε αρκετά αργότερα. Σήμερα συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο διαδεδομένες επιλογές για την προσωρινή ανακούφιση από ποικίλους πόνους και την αντιμετώπιση του πυρετού.

Πότε συστήνεται η χρήση παρακεταμόλης

Το συγκεκριμένο φάρμακο ενδείκνυται για την αντιμετώπιση διαφόρων συμπτωμάτων τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Οι βασικές περιπτώσεις που προτείνεται η χρήση του περιλαμβάνουν:

• Κεφαλαλγία, όπως ημικρανία ή πόνος τάσης
• Πόνο στη μέση, τους μύες ή τις αρθρώσεις
• Συμπτώματα κρυολογήματος, όπως πυρετό, πόνο στον λαιμό ή στους παραρρίνιους κόλπους και μυαλγίες
• Οδονταλγία
• Δυσμηνόρροια
• Ήπιου βαθμού αρθρίτιδα
• Αύξηση θερμοκρασίας σώματος (πυρετός)
• Μετεγχειρητικό πόνο

Ποια είναι τα βασικά που πρέπει να γνωρίζετε πριν πάρετε παρακεταμόλη

Η παρακεταμόλη περιέχεται σε πολλά φαρμακευτικά προϊόντα κατά του πόνου ή του κρυολογήματος και απαιτείται προσοχή ώστε να μην ληφθεί υπερβολική ποσότητα της δραστικής ουσίας. Η υπέρβαση της ενδεδειγμένης δόσης ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρή ηπατική βλάβη.

Δεν πρέπει να λαμβάνετε παρακεταμόλη αν έχετε αλλεργία σε αυτή ή σε οποιοδήποτε άλλο συστατικό του σκευάσματος.

Πότε απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή

Πριν ξεκινήσετε τη λήψη παρακεταμόλης, ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας αν:

• Χρησιμοποιείτε τακτικά παυσίπονα λόγω χρόνιας κατάστασης, όπως αρθρίτιδα
• Έχετε διαγνωστεί με ηπατικά ή νεφρικά προβλήματα
• Έχετε χαμηλό σωματικό βάρος ή λήψη θρεπτικών συστατικών είναι μειωμένη
• Καταναλώνετε αλκοόλ συχνά
• Έχετε σοβαρή λοίμωξη, συνοδευόμενη από αναπνευστική δυσκολία, ναυτία, έμετο, έλλειψη ή απώλεια όρεξης και συνδυασμό τέτοιων συμπτωμάτων – σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να αυξηθεί η πιθανότητα επιπλοκών και να χρειαστεί να προσαρμοστεί η δόση
• Έχετε έλλειψη του ενζύμου γλυκόζης-6-φωσφορικής δεϋδρογενάσης
• Πάσχετε από αιμολυτική αναιμία λόγω διαταραχής στην καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων
• Έχετε διαγνωστεί με άσθμα και είστε ευαίσθητοι στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ

Οδηγίες χρήσης παρακεταμόλης

Είναι καίριας σημασίας να ακολουθείτε τις οδηγίες και να μην χορηγείτε μεγαλύτερη από τη συνιστώμενη δόση. Συνήθως η χορήγηση γίνεται κάθε 4 έως 6 ώρες, χωρίς να υπερβαίνετε τις 4 δόσεις την ημέρα και χωρίς συνέχιση άνω των 3 ημερών χωρίς υπόδειξη γιατρού. Εάν διαπιστώσετε επιδείνωση ή εμμονή των συμπτωμάτων, επικοινωνήστε με ιατρό.

Μορφές του φαρμάκου και τρόπος λήψης

• Δισκία ή κάψουλες: Καταπίνονται με νερό. Για ενήλικες και άτομα άνω των 16 ετών συνιστώνται 1 έως 2 δισκία συνήθως των 500 mg, έως 4 φορές την ημέρα.
• Σιρόπια για παιδιά: Η δόση εξαρτάται από την ηλικία και το σωματικό βάρος του παιδιού. Πρέπει να μετράται με το ειδικό κουτάλι ή τη δοσομετρική σύριγγα που περιέχεται στη συσκευασία.
• Υπόθετα (ορθική χορήγηση): Ενδείκνυνται αν η λήψη από το στόμα δεν είναι δυνατή. Πριν από τη χρήση πρέπει να έχει γίνει κένωση του εντέρου και να ακολουθείται ο πίνακας δοσολογίας που αναγράφεται στο προϊόν, με βάση την ηλικία και το βάρος.
• Αναβράζοντα δισκία: Η δόση διαλύεται πλήρως σε ποτήρι με νερό πριν από τη λήψη.
• Κοκκία σε σκόνη: Τα περιεχόμενα ενός φακέλου διαλύονται σε ζεστό νερό, αναδεύονται, αφήνονται να κρυώσουν και καταναλώνονται. Αυτή η μορφή προτείνεται για εφήβους από 12 ετών και άνω και για ενήλικες.

Για παιδιά, η απόλυτη δοσολογία πρέπει να καθορίζεται είτε με βάση τις οδηγίες της συσκευασίας είτε με τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Δεν πρέπει ποτέ να χορηγείται διπλή δόση.

Διαχείριση παράλειψης ή υπερδοσολογίας παρακεταμόλης

Σε περίπτωση που ξεχαστεί μια δόση, να λάβετε την επόμενη μόνο αν χρειάζεται και εφόσον έχουν περάσει τουλάχιστον 4 ώρες από την προηγούμενη λήψη. Η διπλή δόση δεν πρέπει να λαμβάνεται. Αν ληφθεί μεγαλύτερη δόση, ειδικά σε παιδιά, ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια ακόμη και αν νιώθετε καλά. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στο ήπαρ, ενώ τα συμπτώματα συχνά εκδηλώνονται μετά από μία ημέρα. Τα πρώιμα σημάδια μπορεί να περιλαμβάνουν ναυτία, εμετό, εφίδρωση, κοιλιακό άλγος ή απώλεια όρεξης.

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της παρακεταμόλης

Η παρακεταμόλη γενικά είναι καλά ανεκτή και σπάνια προκαλεί σοβαρές παρενέργειες αν χρησιμοποιείται σωστά. Ωστόσο, ενδέχεται να εμφανιστούν τα παρακάτω:

• Αλλεργικές αντιδράσεις: εξανθήματα, φαγούρα, κνίδωση, οίδημα σε χείλη, γλώσσα, φάρυγγα ή πρόσωπο, δυσκολία στην αναπνοή. Αν παρατηρηθούν αυτά τα συμπτώματα, η χρήση πρέπει να διακοπεί και να ενημερωθεί γιατρός.
• Σπάνιες αντιδράσεις: αιμορραγικά έλκη στο στόμα, απολέπιση του δέρματος, δυσκολία στην αναπνοή, ιδίως σε άτομα που είναι ευαίσθητα σε άλλα αναλγητικά όπως η ασπιρίνη ή η ιβουπροφαίνη.
• Ανεξήγητες μελανιές, αιμορραγία, αυξημένο ποσοστό λοιμώξεων ή αίσθημα κόπωσης.
• Βλάβες του ήπατος: ναυτία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, έλλειψη όρεξης, κιτρινισμός του δέρματος ή των οφθαλμών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χρήση πρέπει να διακόπτεται και ο γιατρός να ενημερώνεται άμεσα.
• Τα υπόθετα μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό ή πόνο στην περιοχή του ορθού.

Σε μεμονωμένες περιπτώσεις, παρατεταμένη ή συχνή χρήση (διάρκειας πολλών μηνών ή περισσότερο) μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές λειτουργίας του ήπατος ή των νεφρών. Στη βραχυχρόνια χρήση, όπως καθορίζεται από γιατρό ή οδηγίες συσκευασίας, ο κίνδυνος είναι περιορισμένος.

Αλληλεπιδράσεις της παρακεταμόλης με άλλα φάρμακα

Πριν από τη λήψη πρέπει να ενημερώνετε τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό για κάθε φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνετε ταυτόχρονα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις παρακάτω περιπτώσεις:

• Χρήση αντιπηκτικών (όπως η βαρφαρίνη) σε συνδυασμό με τακτική λήψη παρακεταμόλης
• Φάρμακα κατά της ναυτίας (όπως η μετοκλοπραμίδη ή η δομπεριδόνη)
• Σκευάσματα για τη μείωση της χοληστερόλης (όπως η κολεστυραμίνη)
• Αντιεπιληπτικά (όπως η λαμοτριγίνη)
• Φαρμακευτική αγωγή κατά της φυματίωσης (όπως η ισονιαζίδη)
• Βαρβιτουρικά ή τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (όπως η αμιτριπτυλίνη)
• Φάρμακα για την ουρική αρθρίτιδα (όπως το προβενεσίδη)
• Αντιβιοτικά (όπως η χλωραμφενικόλη ή η φλουκλοξασιλλίνη), ιδίως όταν συνυπάρχουν συγκεκριμένες παθήσεις, καθώς ενδέχεται να απαιτηθεί αυξημένη παρακολούθηση

Η παρακεταμόλη ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τα αποτελέσματα ορισμένων εργαστηριακών εξετάσεων, για παράδειγμα όσων μετρούν το ουρικό οξύ ή τη γλυκόζη στο αίμα.

Εάν λαμβάνονται από του στόματος αντισυλληπτικά παράλληλα με παρακεταμόλη, ενδέχεται να μειωθεί η αποτελεσματικότητα ως προς την ανακούφιση πόνου ή τη μείωση της θερμοκρασίας. Ωστόσο οι δύο θεραπείες δεν επηρεάζουν αρνητικά η μία την άλλη.

Πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε φάρμακο, ζητήστε συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού, ειδικά εάν λαμβάνετε πρόσθετα σκευάσματα ή πάσχετε από χρόνια νοσήματα.