Πώς αλλάζει η θερμοκρασία του σώματος ανάλογα με τις μεταβολές της διάθεσης;

Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι όταν αγχώνεστε ή φοβάστε, τα χέρια σας αρχίζουν να ιδρώνουν και το πρόσωπό σας ζεσταίνεται όταν νιώθετε ντροπή ή θυμό; Αυτές οι αισθήσεις δεν είναι τυχαίες – στην πραγματικότητα, η θερμοκρασία του σώματος επηρεάζεται σημαντικά από συναισθηματικές καταστάσεις. Η μελέτη αυτών των φαινομένων βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα όχι μόνο τον εαυτό μας, αλλά και το πως ο νους επιδρά στις σωματικές λειτουργίες. Στο ακόλουθο άρθρο παρουσιάζεται αναλυτικά με ποιους τρόπους οι εναλλαγές της διάθεσης συνδέονται με μεταβολές της θερμοκρασίας του σώματος, ποιοι μηχανισμοί τα προκαλούν και γιατί κάποιοι άνθρωποι εμφανίζουν εντονότερες αντιδράσεις.

Η σύνδεση μεταξύ ψυχολογίας και σωματικής θερμοκρασίας

Η θερμοκρασία του σώματος σχετίζεται περισσότερο με τη λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος απ’ όσο φαντάζει με την πρώτη ματιά. Συναισθηματικό στρες, χαρά και ανησυχία μπορούν να οδηγήσουν τόσο σε πρόσκαιρες όσο και μακροπρόθεσμες αλλαγές στη θερμοκρασία. Οι μεταβολές αυτές ελέγχονται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, με κύριο ρόλο στο συμπαθητικό και παρασυμπαθητικό τμήμα του.

Ποια είναι η λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος;

Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ενεργοποιείται σε καταστάσεις πίεσης ή έντονων συναισθημάτων. Απελευθερώνει αδρεναλίνη και άλλες ορμόνες που αυξάνουν τους παλμούς της καρδιάς, ενισχύουν τη ροή του αίματος στους μύες, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει αύξηση της θερμοκρασίας ή αίσθημα ζέστης στο δέρμα. Αντίθετα, το παρασυμπαθητικό σύστημα λειτουργεί κατευναστικά για τον οργανισμό, προωθεί τη χαλάρωση και μειώνει την εισροή αίματος στους περιφερειακούς ιστούς – έτσι εμφανίζεται αίσθηση δροσιάς ή ψύχους.

Συναισθηματικές αντιδράσεις και αλλαγές στη θερμοκρασία

Κάθε συναίσθημα έχει διαφορετική επίδραση στη σωματική μας κατάσταση. Αυτές οι επιδράσεις δεν είναι απλώς υποκειμενικές – έχουν επιβεβαιωθεί μέσω φυσιολογικών ερευνών που χαρτογραφούν πώς μεταβάλλεται η θερμότητα στο σώμα κατά την εμπειρία διαφορετικών συναισθημάτων.

Επίδραση θυμού και στρες

Θυμός, φόβος ή ένταση προκαλούν συχνά προσωρινή αύξηση της σωματικής θερμότητας – το αίμα ρέει περισσότερο στα ανώτερα στρώματα του δέρματος και είναι δυνατόν να ανέβει απότομα η θερμοκρασία. Για ορισμένα άτομα αυτό εκδηλώνεται με έντονη ερυθρότητα στο πρόσωπο ή και εφίδρωση. Αυτό σχετίζεται με ταχύτατη έκλυση ορμονών και διαστολή των αιμοφόρων αγγείων.

Επίδραση φόβου ή άγχους

Ο φόβος ή το ισχυρό άγχος, αντίθετα, συνοδεύονται συχνά από αίσθηση ψύχους. Το σώμα διοχετεύει το αίμα στα ζωτικής σημασίας όργανα, με αποτέλεσμα τα χέρια και τα πόδια να γίνονται ψυχρότερα. Αυτή η αντίδραση, γνωστή ως «μάχη ή φυγή», προετοιμάζει το σώμα για κίνδυνο. Συχνά υπάρχει εφίδρωση ακόμα και όταν το περιβάλλον είναι δροσερό – κάτι που βοηθά στη μείωση της θερμοκρασίας και ενισχύει την αντοχή σε στρεσογόνους παράγοντες.

Επίδραση χαράς, αγάπης ή έκπληξης

Θετικά συναισθήματα όπως η αγάπη, η χαρά ή η έκπληξη δίνουν την αίσθηση ζεστασιάς κυρίως στην περιοχή του στήθους. Ήπιος ενθουσιασμός ή συνάντηση με αγαπημένο πρόσωπο μπορεί επίσης να προκαλέσει έντονη ροή αίματος και στιγμιαία έκρηξη θερμότητας.

Τι δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες;

Την τελευταία δεκαετία, οι ερευνητές εξετάζουν διεξοδικά τις μεταβολές θερμοκρασίας λόγω συναισθημάτων. Μία εκτενής μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2014 στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences ζήτησε από συμμετέχοντες να σημειώσουν περιοχές του σώματος όπου αισθάνονταν αλλαγές κατά τη διάρκεια διαφόρων συναισθημάτων. Οι ερευνητές παρατήρησαν σαφή «χαρτογράφηση» ζεστών και ψυχρών περιοχών για κάθε συναίσθημα – για παράδειγμα, ο θυμός αύξανε τη θερμότητα σε κεφάλι, χέρια και στήθος, ενώ η θλίψη μείωνε τη θερμοκρασία σε άκρα και θώρακα.

Υποκειμενική αίσθηση και αντικειμενικά δεδομένα

Παρόλο που το αίσθημα «ζεσταίνομαι» ή «παγώνουν τα χέρια» συνήθως θεωρείται προσωπικό, μελέτες με θερμικές κάμερες επιβεβαιώνουν πραγματικές μεταβολές στη θερμοκρασία της επιφάνειας του σώματος κατά τις διάφορες συναισθηματικές καταστάσεις. Έτσι τεκμηριώνεται ο άμεσος αντίκτυπος των συναισθημάτων στη φυσιολογία μας.

Γιατί κάποιοι βιώνουν τις αλλαγές εντονότερα;

Η ευαισθησία του ατόμου τόσο στα συναισθήματα όσο και στις σωματικές αντιδράσεις διαφέρει σημαντικά. Ο τρόπος που κάποιος αντιλαμβάνεται τις αλλαγές στη σωματική θερμοκρασία εξαρτάται όχι μόνο από φυσιολογικούς αλλά και από ψυχολογικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, άτομα με αυξημένη τάση προς το άγχος, ιδιαίτερα εκείνοι με αγχώδεις διαταραχές, τείνουν να βιώνουν πιο έντονα αυτές τις αλλαγές και συχνά τις ερμηνεύουν ως συμπτώματα ασθένειας.

Μύθοι γύρω από τα συναισθήματα και τη θερμοκρασία

• ΜΥΘΟΣ: Τα συναισθήματα δεν επηρεάζουν τη σωματική θερμοκρασία και όλα είναι «ψυχολογικά». ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Τα συναισθήματα μεταβάλλουν απευθείας την κυκλοφορία του αίματος, την εφίδρωση και την ένταση στους μυς, παράγοντες που οδηγούν σε αλλαγές θερμοκρασίας.
• ΜΥΘΟΣ: Η ψύχρα στα άκρα οφείλεται αποκλειστικά σε περιβαλλοντικούς λόγους ή αιμοδυναμικές διαταραχές. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Έντονο στρες ή άγχος μπορούν να προκαλέσουν ψυχρότητα σε χέρια ή πόδια ακόμη και σε απόλυτα υγιή άτομα.
• ΜΥΘΟΣ: Η άνοδος της θερμοκρασίας λόγω συναισθημάτων είναι καταστροφική ή επικίνδυνη. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παροδικές εξάρσεις ζέστης ή ψύχους αποτελούν φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού και δεν προκαλούν βλάβη.

Πώς να διαχειριστείτε και να βοηθήσετε τον εαυτό σας;

Αν παρατηρείτε συχνές μεταβολές στη θερμοκρασία του σώματος σχετιζόμενες με τα συναισθήματά σας, δεν χρειάζεται να ανησυχήσετε. Αυτές οι αντιδράσεις είναι συνήθως φυσιολογικό αποτέλεσμα της λειτουργίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Δείτε μερικές πρακτικές συμβουλές:

• Καταγράφετε και παρακολουθείτε τα συναισθήματά σας. Προσπαθήστε να εντοπίσετε πότε και σε ποιες περιστάσεις εμφανίζονται αισθήματα ζέστης ή ψύχρας.
• Χρησιμοποιήστε τεχνικές αναπνοής. Αργή και βαθιά αναπνοή συμβάλλει στην ηρεμία και περιορίζει τη σωματική αντίδραση στο στρες.
• Εφαρμόστε ήπια φυσική δραστηριότητα ή απλούς τρόπους αποφόρτισης. Μία σύντομη βόλτα ή το ζέσταμα των χεριών με χλιαρό νερό βοηθά στη μείωση της δυσφορίας.
• Συμβουλευτείτε επαγγελματία. Εάν οι αλλαγές αυτές διαταράσσουν την καθημερινότητα ή σας προκαλούν ανησυχία, είναι καλό να απευθυνθείτε σε γιατρό ή ψυχολόγο.

Πότε απαιτείται περισσότερη προσοχή;

Αν και τα σκαμπανεβάσματα της θερμοκρασίας λόγω συναισθημάτων θεωρούνται φυσιολογικά, σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να υποκρύπτουν προβλήματα υγείας, όπως διαταραχές στη λειτουργία του θυρεοειδούς, λοιμώξεις ή άλλες παθήσεις. Αν το αίσθημα ζέστης ή ρίγους διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν συνδέεται με προφανή ψυχολογικά αίτια, χρειάζεται να ζητήσετε ιατρική εκτίμηση.

Συμπερασματικά

Η αλληλεπίδραση ανάμεσα στα συναισθήματα και το σώμα είναι στενή. Τα αισθήματα ζέστης ή ψύχους κατά τη διάρκεια συναισθηματικών καταστάσεων αποτελούν φυσιολογική απόκριση του οργανισμού. Η κατανόηση αυτής της σχέσης μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της αυτογνωσίας, στη μείωση του φόβου για σωματικές αισθήσεις και στην υγιέστερη αντιμετώπιση των καθημερινών προκλήσεων. Εάν διαπιστώσετε ότι τα συναισθήματά σας προκαλούν συχνές μεταβολές στη θερμοκρασία, εφαρμόστε απλές τεχνικές χαλάρωσης και μην διστάσετε να συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό. Το σημαντικότερο είναι να θυμάστε ότι οι αλλαγές θερμοκρασίας ως απάντηση σε συναισθήματα συνήθως υποδηλώνουν τη σωστή λειτουργία του οργανισμού.