Πώς αντιδρά η θερμοκρασία του σώματός σας στις μεταβολές της διάθεσης

Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι αισθάνεστε πιο ζεστά ή κρύα όταν βιώνετε έντονα συναισθήματα; Πολλοί γνωρίζουν το άγχος που προκαλεί ιδρώτα ή το αίσθημα ψυχρού ιδρώτα στην περίπτωση φόβου, ωστόσο επιστημονικά ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι η ψυχική μας κατάσταση μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη θερμοκρασία του σώματος. Το παρόν άρθρο εστιάζει στο πώς οι μεταβολές της διάθεσης επηρεάζουν τη θερμότητα του σώματός σας, τους λόγους πίσω από αυτό και κατά πόσο μπορούν οι συναισθηματικές καταστάσεις να εντοπιστούν μέσω σωματικών αλλαγών στη θερμοκρασία.

Πώς οργανισμός διατηρεί σταθερή τη θερμοκρασία

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα πολύπλοκο σύστημα θερμορρύθμισης που επιτρέπει τη διατήρηση σταθερής εσωτερικής θερμοκρασίας, ανεξάρτητα από εξωτερικές συνθήκες ή ψυχικά βιώματα. Κύριο ρόλο σε αυτή τη ρύθμιση έχει ο υποθάλαμος, ένα τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει πολλές αυτόματες λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης της θερμότητας. Όταν η θερμοκρασία του σώματος αυξάνεται ή μειώνεται, ο υποθάλαμος δραστηριοποιεί τους ιδρωτοποιούς αδένες, τα αιμοφόρα αγγεία και τους μύες ώστε να επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα.

Η σύνδεση μεταξύ θερμοκρασίας σώματος και συναισθημάτων

Τα συναισθήματα προκαλούν πληθώρα φυσιολογικών αλλαγών στον οργανισμό. Καταστάσεις όπως η ευφορία, ο θυμός, ο φόβος και η λύπη ενεργοποιούν το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο διαχωρίζεται σε συμπαθητικό (σχετίζεται με αντίδραση σε στρες ή απειλή) και παρασυμπαθητικό (συσχετίζεται με ξεκούραση και χαλάρωση). Κατά τη διάρκεια έντονων συναισθημάτων, το συμπαθητικό σύστημα είναι ιδιαίτερα ενεργό.

• Έντονο άγχος ή στρες οδηγεί σε απελευθέρωση αδρεναλίνης, με αποτέλεσμα ταχύτερους καρδιακούς παλμούς, αυξημένη αρτηριακή πίεση και μεγαλύτερη ζέστη στο σώμα. Συνήθως παρατηρείται εφίδρωση.
• Σε περιπτώσεις φόβου ή άγχους, το αίμα κατευθύνεται κυρίως στους βασικούς μυς, ώστε το σώμα να είναι έτοιμο για δράση. Αυτό πιθανόν να μειώσει τη θερμοκρασία σε άκρα όπως τα χέρια και τα πόδια, που φαίνονται ψυχρότερα.
• Η λύπη συνδέεται συχνά με μείωση της θερμοκρασίας του σώματος και ατονία, καθώς η παραγωγή ορμονών στρες περιορίζεται και το συμπαθητικό σύστημα παραμένει λιγότερο ενεργό.
• Η χαρά και η διέγερση συνήθως οδηγούν σε άνοδο της θερμοκρασίας του δέρματος, κυρίως στο πρόσωπο και τα χέρια, λόγω βελτίωσης της κυκλοφορίας του αίματος.

Επιστημονικά δεδομένα

Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί διάφορες μελέτες που διερευνούν τη συνάφεια ανάμεσα στα συναισθήματα και στις μεταβολές θερμοκρασίας του σώματος. Σε έρευνα στη Φινλανδία, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, συμμετέχοντες κλήθηκαν να περιγράψουν τα σημεία του σώματος όπου νιώθουν αλλαγές κατά τη διάρκεια διαφόρων συναισθημάτων. Διαπιστώθηκε ότι συναισθήματα όπως ο θυμός και η ευτυχία συνήθως ανεβάζουν τη θερμοκρασία του άνω μέρους του σώματος, ενώ η λύπη προκαλεί ψύχρα σε χέρια και πόδια.

Επιπλέον, η θερμογραφία υπερύθρων αξιοποιήθηκε για τη μέτρηση της θερμοκρασίας σε διάφορα μέρη του σώματος κατά τη διάρκεια συναισθηματικών εμπειριών. Παρατηρήθηκε ότι η ευτυχία επιφέρει μικρή αύξηση της θερμοκρασίας του δέρματος, κυρίως στα μάγουλα και στο μέτωπο, ενώ το στρες οδηγεί σε μείωση της θερμοκρασίας σε δάκτυλα και παλάμες.

Γιατί οι συναισθηματικές καταστάσεις επηρεάζουν τη θερμοκρασία σώματος

Τα συναισθήματα σχετίζονται άμεσα με τους μηχανισμούς επιβίωσης του ανθρώπου. Ο εξελικτικά εδραιωμένος μηχανισμός “μάχης ή φυγής” αποτελεί βασική λειτουργία του σώματος. Σε καταστάσεις άγχους, για να προστατευθούν ζωτικά όργανα, η κυκλοφορία προς τις απομακρυσμένες περιοχές των άκρων μειώνεται και αυξάνεται στα μεγάλα μυϊκά τμήματα, την καρδιά και τον εγκέφαλο. Ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη εντείνουν την παραγωγή θερμότητας (θερμογένεση).

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια έντονων συναισθηματικών αντιδράσεων αυξάνεται και η εφίδρωση, που αποτελεί φυσιολογικό μηχανισμό μείωσης της θερμοκρασίας υπό ένταση. Αυτές οι αλλαγές οργανώνονται έτσι ώστε το σώμα να παραμένει έτοιμο για αιφνίδιες ή επικίνδυνες καταστάσεις.

Η κατανομή θερμοκρασίας στο σώμα ανάλογα με το συναίσθημα

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι κάθε βασικό συναίσθημα συνοδεύεται από συγκεκριμένη κατανομή ζέστης ή ψύχρας. Για παράδειγμα, το αίσθημα ντροπής φέρνει συχνά αύξηση θερμοκρασίας στο πρόσωπο, ο θυμός δυναμώνει τη ζέστη σε στήθος και κεφάλι, ενώ ο φόβος κάνει ψυχρότερες περιοχές όπως οι μασχάλες, η κοιλιά και τα πόδια. Αυτές οι αισθήσεις είναι συνήθως στιγμιαίες, όμως με διαρκές άγχος ή ανησυχία μπορεί να εμφανίζονται συχνά.

Δημοφιλείς αντιλήψεις για θερμοκρασία και συναισθήματα

Είναι δυνατό το σώμα να αποκτήσει υπερβολικό κρύο ή ζέστη λόγω συναισθηματικής έντασης;

Παραδοσιακές εκφράσεις όπως “πάγωσε το αίμα” ή “κάηκε από ντροπή” έχουν βάση στην καθημερινή εμπειρία. Οι ψυχικές διεργασίες πράγματι επιφέρουν αλλαγές στη θερμοκρασία ορισμένων περιοχών του σώματος, ωστόσο αυτές οι μεταβολές γενικά δεν είναι επικίνδυνες ούτε εκτεταμένες σε όλο το σώμα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εντονότερη θερμότητα ή εφίδρωση κατά το στρες και ψύχρα στα άκρα είναι φυσιολογικές αποκρίσεις και αποτελούν τμήμα της προσαρμογής του οργανισμού.

Πώς μπορεί να παρακολουθήσει και να αντιμετωπίσει κάποιος αυτές τις αλλαγές

Οι περισσότερες μεταβολές στη θερμοκρασία που οφείλονται σε συναισθήματα είναι παροδικές και υποχωρούν μόνες τους. Ωστόσο, χρόνιο στρες ή διαρκώς έντονα συναισθήματα είναι δυνατό να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία, όπως εξασθενημένη άμυνα ή συχνές λοιμώξεις. Αν παρατηρείτε συχνά αίσθημα ζέστης ή ψύχους κατά την εμπειρία έντονων συναισθημάτων, καλό είναι να εντοπίσετε τους παράγοντες εμφάνισής τους και να συμβουλευτείτε ειδικό υγείας.

• Εφαρμόστε τεχνικές διαχείρισης του άγχους όπως βαθιές αναπνοές, διαλογισμό ή περπάτημα στη φύση για να ηρεμήσετε σώμα και πνεύμα.
• Αποφύγετε την κατανάλωση καφεΐνης ή αλκοόλ ιδιαίτερα σε απαιτητικές ημέρες, καθώς μπορεί να ενισχύσουν το αίσθημα ζέστης στο σώμα.
• Δώστε βαρύτητα στην ποιότητα του ύπνου σας. Ο καλός ύπνος συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονών και των μεταβολών της θερμοκρασίας.

Πότε οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας χρειάζονται περισσότερη προσοχή

Είναι απαραίτητο να γνωρίζετε ότι η έντονη, ξαφνική ή επίμονη μεταβολή στη θερμοκρασία μπορεί να μην σχετίζεται μόνο με συναισθηματικές διεργασίες, αλλά και με οργανικές διαταραχές. Για παράδειγμα, εάν παρατηρείται διαρκής υποπύρετη θερμοκρασία (περίπου 37 – 38°C) χωρίς προφανή λόγο, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε γιατρό.

Συμπερασματικά

Η θερμοκρασία του σώματός μας μεταβάλλεται συνεχώς υπό την επίδραση των συναισθημάτων και γίνεται ιδιαίτερα αισθητή σε στιγμές έντονων ψυχικών καταστάσεων. Αν και αυτές οι μεταβολές είναι συνήθως παροδικές και ακίνδυνες, αποκαλύπτουν πολλά για την αλληλεπίδραση σώματος και νου. Κατανοώντας καλύτερα πώς αντιδρά ο οργανισμός μας στις συναισθηματικές εναλλαγές, μπορούμε να φροντίσουμε αποτελεσματικότερα την υγεία και την ευεξία μας.