Πώς αντιδρά ο οργανισμός στα μεγάλα ταξίδια;

Τα ταξίδια με αυτοκίνητο, αεροπλάνο ή τρένο γίνονται συνεχώς μεγαλύτερης διάρκειας καθώς όλο και περισσότερα άτομα μετακινούνται για επαγγελματικούς ή ψυχαγωγικούς λόγους σε μακρινές περιοχές. Όμως, σπάνια αναλογιζόμαστε πώς το ανθρώπινο σώμα ανταποκρίνεται σε πολύωρες μετακινήσεις. Αν και η σύγχρονη τεχνολογία μας επιτρέπει να βρισκόμαστε σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη σε μία ή δύο ημέρες, οι βιολογικοί μας ρυθμοί δεν έχουν προσαρμοστεί πλήρως σε τόσο γρήγορες αλλαγές. Η κατανόηση των σωματικών μεταβολών κατά τις μεγάλες διαδρομές μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη προβλημάτων υγείας και στη διατήρηση της ευεξίας, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά το ταξίδι.

Μακρινά ταξίδια και διαταραχές στον ύπνο

Τι συμβαίνει όταν αλλάζουμε ζώνες ώρας;

Μία από τις πιο συχνές δυσκολίες στα ταξίδια σε απομακρυσμένες περιοχές είναι η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού, γνωστή και ως jet lag. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει έναν εσωτερικό χρονισμό που ρυθμίζεται από τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης, τις ορμονικές εκκρίσεις και τις εναλλαγές φωτός-σκοταδιού. Όταν μέσα σε λίγες ώρες διασχίζουμε πολλές ζώνες ώρας, αυτοί οι ρυθμοί απορυθμίζονται.

Συνηθισμένα συμπτώματα αυτής της απορρύθμισης είναι η εξάντληση, η δυσκολία στην έναρξη ή τη διατήρηση του ύπνου, το πρόωρο πρωινό ξύπνημα, ο πονοκέφαλος και η μείωση της συγκέντρωσης. Συχνά παρατηρείται και διαταραχή στη πέψη, με πιθανότητα εμφάνισης γαστρεντερικών ενοχλημάτων και προσωρινή μείωση της άμυνας του οργανισμού.

Η σημασία της προσαρμογής

Ο χρόνος που απαιτείται για να προσαρμοστεί ο οργανισμός στη νέα χρονική ζώνη ποικίλλει ανάλογα με την κατεύθυνση του ταξιδιού και συνήθως κυμαίνεται από μία έως δύο ημέρες ανά χρονική ζώνη που διανύθηκε. Το σώμα ρυθμίζει τα επίπεδα της μελατονίνης, που σχετίζεται με τον ύπνο, και της κορτιζόλης, που συνδέεται με την ενεργητικότητα. Τα ταξίδια με κατεύθυνση δυτικά είναι συχνά λιγότερο απαιτητικά, καθώς το βιολογικό μας ρολόι κερδίζει ώρες, ενώ στα ανατολικά είναι πιο δύσκολη η προσαρμογή λόγω της απώλειας χρόνου.

• Προσπαθήστε να ακολουθήσετε τους ρυθμούς της τοπικής ώρας όσο πιο γρήγορα γίνεται – κοιμηθείτε και ξυπνήστε σύμφωνα με το νέο ωράριο.
• Αν είναι εφικτό, σταδιακά αλλάξτε τις ώρες ύπνου μερικές ημέρες πριν το ταξίδι.
• Εκτεθείτε στο ηλιακό φως, καθώς η φυσική φωτεινότητα βοηθά στη ρύθμιση του κιρκάδιου κύκλου.

Κόπωση και αφυδάτωση λόγω ταξιδιού

Αιτίες απώλειας υγρών

Κατά τη διάρκεια μεγάλων διαδρομών, και ιδιαίτερα μέσα σε αεροσκάφος, τα επίπεδα υγρασίας στον αέρα είναι πολύ χαμηλά (συνήθως γύρω στο 10-20%). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη απώλεια υγρών από το δέρμα και την αναπνοή. Αρκετοί ταξιδιώτες περιορίζουν συνειδητά την κατανάλωση νερού για να αποφύγουν συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα, με αποτέλεσμα να αυξάνουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης.

• Έχετε πάντα μαζί σας νερό και καταναλώνετε συχνά, ακόμη και αν δε νιώθετε δίψα.
• Αποφύγετε το αλκοόλ και τον καφέ, που εντείνουν την αποβολή υγρών.
• Ελέγχετε το χρώμα των ούρων σας – θα πρέπει να παραμένουν ανοιχτόχρωμα.

Κόπωση και ακαμψία στους μυς

Η παρατεταμένη παραμονή σε καθιστή θέση μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην κυκλοφορία του αίματος των κάτω άκρων, οδηγώντας σε οίδημα, βαρύτητα ή και κράμπες. Υπάρχει και ο κίνδυνος δημιουργίας θρόμβων στις εν τω βάθει φλέβες, μια σοβαρή επιπλοκή γνωστή ως φλεβική θρόμβωση, που αφορά περισσότερο άτομα με προδιαθεσικούς παράγοντες όπως η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η προχωρημένη ηλικία ή η χρήση ορισμένων φαρμάκων.

• Σε ταξίδια διάρκειας άνω των 4–6 ωρών, κινείστε ανά ώρα: περπατήστε στο διάδρομο, εκτελέστε διατάσεις καθιστοί.
• Επιλέξτε άνετα ρούχα και αποφύγετε τη διατήρηση των ποδιών σταυρωμένων για μεγάλο διάστημα.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδείκνυνται οι ειδικές ελαστικές κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης.

Γαστρεντερικές προκλήσεις στα ταξίδια

Σνακ ταξιδιού και ασυνήθιστα γεύματα

Οι πολύωρες μετακινήσεις συχνά συνεπάγονται αλλαγή στο είδος και το ωράριο των γευμάτων, καθώς και μεγάλα διαστήματα χωρίς φαγητό. Το στρες και η κούραση επιβραδύνουν τη λειτουργία του εντέρου, με αποτέλεσμα να είναι συχνότερα η φούσκωμα, η δυσκοιλιότητα ή η δυσχέρεια στο στομάχι.

• Επιλέξτε απλές και χαμηλές σε λιπαρά τροφές όσο γίνεται.
• Συμπεριλάβετε στη διατροφή σας φυτικές ίνες, με φρούτα, λαχανικά και δημητριακά, για την αποφυγή δυσκοιλιότητας.
• Μην καταναλώνετε υπερβολικά φαγητά ή άγνωστα πιάτα, ιδιαίτερα αν το πεπτικό σας είναι ευαίσθητο στις διατροφικές αλλαγές.

Κίνδυνοι από μικροοργανισμούς

Τα ταξίδια στο εξωτερικό συνεπάγονται επαφή με μικροβιακούς οργανισμούς άγνωστους στο ανοσοποιητικό μας. Αυτό μπορεί να προκαλέσει διάρροια ταξιδιωτών, κυρίως όταν καταναλώνεται μη επεξεργασμένο νερό ή τρόφιμα που δεν έχουν μαγειρευτεί επαρκώς.

• Καταναλώνετε εμφιαλωμένο νερό και μαγειρεμένο φαγητό.
• Αποφύγετε τον πάγο στα ροφήματα εάν δεν είστε σίγουροι για την προέλευση του νερού.
• Διατηρείτε αυστηρή υγιεινή στα χέρια, πλένοντας συχνά ή χρησιμοποιώντας αντισηπτικό.

Ανοσοποιητικό σύστημα και άγχος από το ταξίδι

Πώς το στρες επηρεάζει την άμυνα του οργανισμού;

Παρά το γεγονός ότι τα ταξίδια θεωρούνται συχνά ευχάριστη εμπειρία, το άγνωστο περιβάλλον και ενδεχόμενα απρόοπτα προκαλούν στρες, το οποίο δρα αρνητικά στο νευρικό σύστημα. Η αγχώδης κατάσταση επηρεάζει την ανοσολογική απόκριση, αυξάνοντας την πιθανότητα λοιμώξεων ή υποτροπής χρόνιων παθήσεων.

• Οργανώστε την προετοιμασία του ταξιδιού εγκαίρως για να αποφύγετε άσκοπο άγχος ή πίεση χρόνου.
• Ο επαρκής ύπνος είναι ουσιώδης για τη θωράκιση της άμυνας του οργανισμού – επενδύστε στην ποιοτική ανάπαυση.
• Εξασφαλίστε τη λήψη επαρκών βιταμινών, ιδιαίτερα C και D, σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις.

Σημεία που συχνά παραβλέπουμε πριν το ταξίδι

Στις μακρινές διαδρομές η προσοχή εστιάζει σε εισιτήρια, αποσκευές και οργανωτικές λεπτομέρειες, συχνά σε βάρος της προετοιμασίας για τη σωματική και ψυχική ισορροπία. Υπάρχουν, ωστόσο, μερικές κρίσιμες παράμετροι που πρέπει να έχουμε κατά νου:

• Η καλή ποιότητα ύπνου είναι το αποτελεσματικότερο μέσο πρόληψης της κόπωσης, των εξάρσεων χρόνιων νόσων και των διακυμάνσεων στη διάθεση.
• Η πρόσληψη υγρών και η υγιεινή των χεριών αποτελούν βασικές προτεραιότητες, ιδίως στα ταξίδια με αεροπλάνο ή τρένο.
• Δεν πρέπει να ξεχνάμε τη σημασία της κίνησης και των διατάσεων – απλές ασκήσεις συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου θρόμβωσης.
• Για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού, εξετάστε τη λήψη προβιοτικών και βιταμινών, κυρίως σε μεγάλες διαδρομές ή περιόδους έντονης ιογενούς κυκλοφορίας.

Μύθοι και πραγματικότητα για τα μεγάλα ταξίδια

Ο διαδεδομένος μύθος ότι μόνο οι ηλικιωμένοι κινδυνεύουν σε μεγάλες μετακινήσεις δεν ισχύει, καθώς οι δυσκολίες και οι κίνδυνοι αφορούν όλες τις ηλικιακές ομάδες. Επιπλέον, η πεποίθηση ότι αρκεί ένας καλός ύπνος μετά την επιστροφή για να αποκατασταθεί ο οργανισμός είναι λανθασμένη. Εκτός από την επαναφορά των ρυθμών ύπνου, απαιτείται συνολική προετοιμασία, προσαρμογή στη διατροφή και σωστή ενυδάτωση.

Έρευνες δείχνουν ότι ο αντίκτυπος των ταξιδιών στον οργανισμό μειώνεται όταν η προετοιμασία γίνεται σωστά, με ενημέρωση για τους βασικούς κινδύνους. Μένοντας προνοητικοί σε σημαντικά θέματα υγείας διατηρούμε την καλή μας διάθεση και αποφεύγουμε δυσάρεστες συνέπειες.

Οδηγίες για την προστασία της υγείας σας κατά τη διάρκεια μεγάλων ταξιδιών

• Φροντίστε για έναν σταθερό ρυθμό ύπνου τόσο πριν όσο και έπειτα από το ταξίδι.
• Καταναλώνετε επαρκή ποσότητα νερού, ιδίως κατά την πτήση ή όταν ταξιδεύετε σε θερμά κλίματα.
• Εφαρμόζετε διατάσεις και πραγματοποιείτε σύντομους περιπάτους κάθε λίγες ώρες για τη μείωση του κινδύνου θρόμβωσης και των μυϊκών πόνων.
• Επιλέξτε φυσικές και ελαφρές τροφές, περιορίζοντας τα ασυνήθιστα φαγητά τις πρώτες ημέρες του ταξιδιού.
• Δώστε χρόνο για ξεκούραση, επιτρέποντας σε σώμα και πνεύμα να προσαρμοστούν ομαλά στις νέες συνθήκες.

Η σωστή προετοιμασία αποτελεί το κλειδί για ένα ασφαλές και άνετο ταξίδι, βοηθώντας σας να παραμείνετε υγιείς, ζωηροί και έτοιμοι για κάθε νέα εμπειρία, είτε ταξιδεύετε για δουλειά είτε για αναψυχή.