Πώς αντιδρά το σώμα σας στο μακροχρόνιο στρες

Ο σύγχρονος ρυθμός ζωής συχνά μας εκθέτει σε πολλαπλές μορφές άγχους – από πιέσεις στον χώρο εργασίας και οικονομικά προβλήματα, έως οικογενειακές υποχρεώσεις και συνεχή πληροφόρηση. Ένα μεμονωμένο επεισόδιο στρες, στις περισσότερες περιπτώσεις, αποτελεί φυσιολογική αντίδραση και μπορεί ακόμη και να μας κινητοποιήσει. Ωστόσο, όταν το άγχος γίνεται διαρκής παράγοντας της καθημερινότητας, τόσο το σώμα όσο και το μυαλό αρχίζουν να επηρεάζονται αρνητικά. Το παρατεταμένο, δηλαδή χρόνιο, στρες επιφέρει αλλαγές στη φυσιολογία και στην ψυχολογική ισορροπία, οδηγώντας συχνά σε προβλήματα υγείας που αξίζει να γνωρίζει όποιος ενδιαφέρεται για την ευημερία του.

Τι ορίζεται ως χρόνιο στρες;

Το στρες είναι η φυσική μας απάντηση σε πραγματικούς ή ενδεχόμενους κινδύνους. Εξελικτικά, αυτή η αντίδραση συνέβαλε στην επιβίωση: με την έκκριση συγκεκριμένων ορμονών ενεργοποιούνται μηχανισμοί του οργανισμού που μας βοηθούν να ανταποκριθούμε ταχύτερα σε απειλές. Όταν όμως αυτή η κατάσταση διαρκεί όχι μέρες, αλλά εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια, τότε οι συνέπειες για τον οργανισμό διαφοροποιούνται και μπορούν σταδιακά να καταστούν επιβλαβείς.

Πώς αντιδρά το σώμα στο χρόνιο στρες;

Οι εκδηλώσεις του στρες μπορεί να διαφέρουν, ωστόσο οι χρόνιες καταστάσεις συνήθως προκαλούν:

• Συνεχές αυξημένο επίπεδο αδρεναλίνης και κορτιζόλης. Οι ορμόνες αυτές, ιδίως η κορτιζόλη, με την πάροδο του χρόνου έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στη λειτουργία της καρδιάς, στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα και στο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος. Αν και το οξύ στρες ενδέχεται να το ενεργοποιεί, το χρόνιο στρες το καθιστά ευάλωτο, με αποτέλεσμα αυξημένη προδιάθεση για λοιμώξεις ή έξαρση χρόνιων ασθενειών.
• Δυσκολίες στη λειτουργία της πέψης. Ο χρόνιος ψυχολογικός φόρτος μπορεί να εκδηλωθεί με πόνο στο στομάχι, καούρες, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ακόμη και δημιουργία ελκών.
• Διαταραχές στον ύπνο. Η ανησυχία και η συνεχής ένταση οδηγούν σε δυσκολίες στην έλευση του ύπνου, αυπνία ή ανεπαρκή, διακοπτόμενο ύπνο.
• Αυξημένη αρτηριακή πίεση. Υπό το στρες, η καρδιά λειτουργεί εντατικότερα και η διαρκώς υψηλή πίεση αυξάνει την πιθανότητα καρδιαγγειακών νοσημάτων.
• Αίσθημα κόπωσης και εξάντλησης. Η διατήρηση του σώματος σε διαρκή κατάσταση “συναγερμού” εξαντλεί τα αποθέματα ενέργειας και μειώνει τη διάθεση για δραστηριότητα.

Επιπτώσεις στην υγεία: τι δείχνουν οι έρευνες;

Επιστημονικές μελέτες των τελευταίων ετών επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στη σχέση του χρόνιου στρες με την υγεία. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι το παρατεταμένο άγχος επηρεάζει όχι μόνο την ψυχολογική, αλλά και τη σωματική υγεία.

Επιβάρυνση καρδιάς και αγγείων

Μεγάλος αριθμός ερευνών τεκμηριώνει τη στενή σύνδεση μεταξύ μακροχρόνιου στρες και αυξημένου κινδύνου καρδιαγγειακών παθήσεων. Η σταθερή άνοδος της αρτηριακής πίεσης και η υπερλειτουργία της καρδιάς ενισχύουν τις πιθανότητες αθηροσκλήρωσης, εμφράγματος ή εγκεφαλικού.

Μεταβολικές διαταραχές και μεταβολή βάρους

Η παρατεινόμενη αυξημένη έκκριση κορτιζόλης ανεβάζει το αίσθημα της πείνας, με αποτέλεσμα προτίμηση σε γλυκές ή πλούσιες σε λίπος τροφές. Έτσι, σε πολλούς παρατηρείται αύξηση βάρους, ενώ σε άλλους μειώνεται η όρεξη και συνεπώς χάνουν βάρος.

Ανοσοποιητική ανεπάρκεια

Το χρόνιο στρες μπορεί να αποδυναμώνει τη δράση των λευκοκυττάρων, κάνοντας τον οργανισμό πιο ευάλωτο σε ιούς και βακτήρια. Οι μελέτες αναφέρουν επίσης ότι η ύπαρξη στρες μπορεί να δυσκολεύει την πορεία χρόνιων παθήσεων όπως είναι το άσθμα, η ψωρίαση ή οι αυτοάνοσες ασθένειες.

Ψυχολογικές συνέπειες: κατάθλιψη, άγχος, εξουθένωση

Στις ψυχολογικές επιδράσεις του χρόνιου στρες περιλαμβάνονται διαταραχές άγχους, κατάθλιψη, επαγγελματική εξουθένωση, διαρκής ευερεθιστότητα και συναισθηματική απάθεια. Εάν το άγχος παραμένει ανεξέλεγκτο, ενδέχεται να προκύψουν και άλλα σημαντικά ψυχικά ζητήματα.

Επιστημονικά δεδομένα: είναι πάντα αρνητικό το στρες;

Υπάρχει συχνά η εντύπωση ότι κάθε κατάσταση άγχους είναι επιβλαβής. Στην πραγματικότητα, βραχυπρόθεσμο στρες μπορεί να είναι ακόμη και ωφέλιμο, κινητοποιώντας και ενισχύοντας τους αμυντικούς μηχανισμούς του οργανισμού. Η πρόκληση εντοπίζεται όταν το άγχος διαρκεί και γίνεται χρόνια κατάσταση. Επομένως, για τη διατήρηση της υγείας, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε πότε το στρες γίνεται επιζήμιο και να αναζητούμε δραστικές λύσεις για να το διαχειριστούμε.

Τρόποι μείωσης των συνεπειών του χρόνιου στρες

Η ολική αποφυγή του άγχους στις σημερινές κοινωνίες θεωρείται ανέφικτη, όμως κάθε άτομο έχει τη δυνατότητα να μάθει πως να το αντιμετωπίζει και να περιορίζει τις αρνητικές του επιδράσεις. Ακολουθούν μερικές βασικές συστάσεις που βασίζονται σε ερευνητικά δεδομένα και ιατρικές οδηγίες:

• Σωματική δραστηριότητα. Η τακτική άσκηση βοηθά στην εξισορρόπηση των ορμονών του στρες, αυξάνει τα επίπεδα ενδορφινών και περιορίζει την ένταση.
• Ύπνος. Η ποιοτική ξεκούραση συμβάλλει σημαντικά στην ελάττωση του άγχους. Η δημιουργία συγκεκριμένης ρουτίνας και η απομάκρυνση ενοχλητικών παραγόντων στο περιβάλλον του ύπνου είναι απαραίτητες.
• Ισορροπημένη διατροφή. Η αποφυγή υπερκατανάλωσης ζάχαρης, καφεΐνης και γρήγορων υδατανθράκων είναι κρίσιμη, αφού αυτοί ενισχύουν τις ενεργειακές διακυμάνσεις και επιτείνουν το στρες.
• Τεχνικές χαλάρωσης. Σε πολλούς αποδίδουν τα ασκήσεις αναπνοής, ο διαλογισμός, η γιόγκα αλλά και ένας απλός περίπατος στη φύση.
• Κοινωνική στήριξη. Η υποστήριξη από φίλους, οικογένεια, ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή μειώνει το συναισθηματικό βάρος.
• Καταγραφή σκέψεων. Η συστηματική καταγραφή συναισθημάτων και σκέψεων βοηθά στον εντοπισμό των αιτιών του στρες και στην ανεύρεση αποτελεσματικότερων τρόπων αντιμετώπισης.

Πότε είναι απαραίτητη η αναζήτηση βοήθειας;

Όταν το άγχος είναι παρατεταμένο, έχει σημασία να παρατηρεί κανείς την κατάσταση της υγείας του και να ελέγχει για συμπτώματα που ενδέχεται να δηλώνουν σοβαρά προβλήματα: συνεχής κόπωση, αυπνία, ενδείξεις κατάθλιψης, αγχώδεις διαταραχές, ακανόνιστους παλμούς καρδιάς, μεταβολές στη λειτουργία του εντέρου, συχνότερες λοιμώξεις ή σημαντική αλλαγή στο σωματικό βάρος. Σε περίπτωση που παρατηρηθούν αυτά τα στοιχεία, η άμεση επικοινωνία με γενικό ιατρό, ψυχολόγο ή άλλον επαγγελματία είναι η κατάλληλη επιλογή.

Συμπέρασμα: η διαχείριση του χρόνιου στρες συμβάλλει σε καλύτερη ποιότητα ζωής

Το χρόνιο στρες αποτελεί έναν αόρατο, αλλά ισχυρό παράγοντα που μπορεί να πλήξει τη σωματική και την ψυχολογική υγεία. Η αναγνώριση των προειδοποιητικών σημαδιών και η έγκαιρη λήψη μέτρων για τον περιορισμό των επιπτώσεων του στρες αποτελούν επένδυση σε μια μεγαλύτερης διάρκειας, υγιέστερη και πιο ευχάριστη ζωή.