Πώς ο κνησμός του σώματος αντανακλά το άγχος ή την κόπωση;

Ο κνησμός του δέρματος είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που σχεδόν όλοι έχουν βιώσει έστω και μία φορά στη ζωή τους. Συνήθως αναζητούμε εξηγήσεις όπως αλλεργίες, δερματικές παθήσεις, τσιμπήματα εντόμων ή ξηρότητα. Ωστόσο, η φαγούρα δεν προκύπτει πάντα από σαφή φυσική αιτία. Πλήθος μελετών υποδεικνύουν πως ο κνησμός μπορεί να συνδέεται άμεσα με ψυχολογικές καταστάσεις, όπως το άγχος ή η εξάντληση. Στο παρόν κείμενο εξετάζεται ο τρόπος που το στρες και η συναισθηματική πίεση επηρεάζουν και ενισχύουν το αίσθημα κνησμού, πώς μπορεί να εντοπιστεί αυτή η σχέση και ποιες ενέργειες μπορείτε να ακολουθήσετε αν διαπιστώσετε ότι οι αντιδράσεις της επιδερμίδας σχετίζονται με ψυχολογικούς παράγοντες.

Πώς το στρες επηρεάζει το δέρμα προκαλώντας κνησμό

Το άγχος αποτελεί φυσική βιολογική αντίδραση που βοηθά το άτομο να προσαρμόζεται σε κινδύνους ή προκλήσεις. Όταν όμως το στρες είναι έντονο ή παρατεταμένο, επιδρά αρνητικά σε ολόκληρο τον οργανισμό, συμπεριλαμβανομένου του δέρματος, που αποτελεί το μεγαλύτερο όργανο του σώματος. Το δέρμα βρίσκεται σε στενή επικοινωνία με το νευρικό σύστημα, έτσι η ψυχολογική κατάσταση εκδηλώνεται συχνά με σωματικά συμπτώματα.

Επίδραση του στρες στο ανοσοποιητικό σύστημα

Υπό την επίδραση του στρες, αυξάνονται τα επίπεδα ορμονών όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη μέσα στο σώμα. Οι ορμόνες αυτές αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό και προάγουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις. Τα άτομα γίνονται πιο ευαίσθητα σε ερεθίσματα και παρατηρούν ευκολότερα ερεθισμούς, εξανθήματα ή κνησμό στο δέρμα. Οι επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν πως η ψυχολογική πίεση μπορεί τόσο να εντείνει τα συμπτώματα ασθενών με έκζεμα ή ψωρίαση, όσο και να προκαλέσει κνησμό ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς δερματολογικά προβλήματα.

Η σχέση του κνησμού με το νευρικό σύστημα

Το αίσθημα κνησμού προκύπτει όταν οι νευρικές απολήξεις μεταφέρουν σήματα από τους υποδοχείς του δέρματος στον εγκέφαλο. Σε καταστάσεις ψυχολογικού στρες, το νευρικό σύστημα παρουσιάζει υπερευαισθησία, αντιδρώντας πιο έντονα ακόμη και σε ελαφρείς ερεθισμούς. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «ψυχογενής» ή «συναισθηματικός» κνησμός.

Μπορεί η εξάντληση να γίνει αιτία κνησμού;

Η χρόνια σωματική ή πνευματική κόπωση επηρεάζει λειτουργίες τόσο του νευρικού, όσο και του ανοσοποιητικού συστήματος. Όταν το σώμα εξαντλείται, η επιδερμίδα γίνεται πιο ευαίσθητη και εμφανίζονται πιο συχνά ενοχλητικά συμπτώματα ή επιδεινώνονται υπάρχουσες δερματικές διαταραχές. Δεν είναι σπάνιο, μετά από παρατεταμένη εργασία, αϋπνία ή συνεχείς έγνοιες, ορισμένα άτομα να εκδηλώνουν κνησμό χωρίς κάποια εμφανή αιτία.

Πώς να αναγνωρίσετε τον κνησμό που σχετίζεται με το στρες

Είναι συχνά δύσκολο να προσδιοριστεί αν ο κνησμός οφείλεται σε ψυχολογικούς λόγους ή στην εξάντληση. Υπάρχουν ωστόσο ορισμένα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν αυτό το είδος από άλλες αιτίες:

• Το αίσθημα φαγούρας εμφανίζεται ή επιδεινώνεται σε περιόδους όπου βιώνετε αυξημένο άγχος, αγωνία ή πίεση.
• Δεν εντοπίζονται σαφή σωματικά σημάδια (όπως εξανθήματα, οίδημα, πληγές), όμως η φαγούρα εκδηλώνεται γενικά σε όλο το σώμα ή σε διάφορα σημεία χωρίς συγκεκριμένη σειρά.
• Δεν έχει υπάρξει επαφή με νέες ουσίες, καλλυντικά, φάρμακα ή αλλεργιογόνα.
• Η φαγούρα συνήθως επιδεινώνεται το βράδυ ή κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν το μυαλό ηρεμεί και στρέφεται στην εσωτερική αίσθηση του σώματος.
• Δεν έχουν αλλάξει οι συνήθειες περιποίησης, το ξύρισμα ή η χρήση ρούχων, όμως το αίσθημα φαγούρας επιμένει.

Εάν παρατηρείτε αρκετές από αυτές τις ενδείξεις, οι πιθανότητες να σχετίζεται ο κνησμός με την ψυχολογική σας κατάσταση είναι αυξημένες.

Μύθοι και αλήθειες σχετικά με τον ψυχογενή κνησμό

Αρκετές φορές τα άτομα που υποφέρουν από στρες σχετιζόμενο κνησμό λαμβάνουν σχόλια πως το πρόβλημα δεν υφίσταται ή ότι πηγάζει μόνο από το μυαλό τους. Ωστόσο, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι ο ψυχογενής κνησμός είναι υπαρκτός και απόλυτα αισθητός στο σώμα, παρόλο που ενδέχεται να μην εντοπίζεται κάποια ορατή βλάβη στο δέρμα. Καμιά φορά συνοδεύεται από ερυθρότητα, σπυράκια ή απολέπιση, ενώ άλλες στιγμές το δέρμα διατηρείται φυσιολογικό.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα αποτελούν πραγματική διαταραχή υγείας. Υπάρχει άμεση αλληλεπίδραση μεταξύ εγκεφάλου και σωματικών λειτουργιών, με το στρες να επηρεάζει αισθητά τους υποδοχείς του δέρματος, όπως έχει τεκμηριωθεί από τη νευροβιολογία. Γι’ αυτό, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε πως το αίσθημα είναι αληθινό ακόμα και ελλείψει εμφανών εξωτερικών αιτίων.

Τι να κάνετε αν η έντονη φαγούρα επιμένει

Αναζητήστε και μειώστε τις πηγές στρες

Αρχικά εξετάστε προσεκτικά τι μπορεί να σας προκαλεί άγχος ή πίεση. Έχει αυξηθεί τελευταία ο φόρτος εργασίας ή οι προσωπικές δυσκολίες; Νιώθετε συχνά κουρασμένοι, δυσκολεύεστε στον ύπνο; Σε πολλές περιπτώσεις, αρκεί να επαναφέρετε την ισορροπία μεταξύ ξεκούρασης και εργασίας και να εφαρμόσετε απλούς τρόπους διαχείρισης του στρες:

• Συχνή φυσική δραστηριότητα (π.χ. περπάτημα, ήπιες διατάσεις, ελαφριά άσκηση)
• Ασκήσεις αναπνοής ή πρακτικές χαλάρωσης όπως ο διαλογισμός
• Εστίαση σε ποιοτική ξεκούραση, σταθερό πρόγραμμα ύπνου
• Μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής – μείωση καφεΐνης και ζάχαρης, περιορισμός χρήσης οθονών

Συμπληρωματική φροντίδα του δέρματος

Παρόλο που η ψυχογενής φαγούρα προκαλείται κυρίως από εσωτερικούς λόγους, μπορεί να βοηθήσει η επιπλέον φροντίδα της επιδερμίδας: χρήση υποαλλεργικών κρεμών, αποφυγή ζεστού ντους, συνθετικών υφασμάτων ή έντονων απορρυπαντικών με άρωμα.

Πότε πρέπει να συμβουλευτείτε γιατρό

Όταν το αίσθημα φαγούρας είναι έντονο, καθημερινά ενοχλητικό ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα (όπως εξάνθημα, φουσκάλες, διαρροή υγρού, πυρετό), καλό είναι να απευθυνθείτε σε ιατρό ή δερματολόγο. Επίσης, αν αντιμετωπίζετε επίμονη ψυχική δυσφορία, αρνητική διάθεση ή σημαντική εξάντληση, μπορεί να χρειαστεί επιπλέον ψυχολογική στήριξη.

Συνοψίζοντας: ολοκληρωμένη φροντίδα για σωματική και ψυχική υγεία

Ο κνησμός αποτελεί ένα περίπλοκο σύμπτωμα με πολλές πιθανές αιτίες. Όταν ο οργανισμός για μεγάλο διάστημα «σηματοδοτεί» ψυχολογική επιβάρυνση ή κόπωση μέσα από αισθήσεις στο δέρμα, δεν πρέπει να αγνοούμε την επίδραση του στρες και των συναισθημάτων. Είναι σημαντικό να παρακολουθούμε τα μηνύματα του σώματος, να εξασφαλίζουμε ολοκληρωμένη αυτοφροντίδα και να ζητούμε έγκαιρα επιστημονική βοήθεια – η φροντίδα της ψυχικής υγείας προάγει και το δέρμα και τη συνολική ευεξία.