Πώς το σώμα σας εκδηλώνει συναισθηματικά μπλοκαρίσματα

Τα συναισθήματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας ζωής. Αν και συχνά συζητούνται στο πλαίσιο της ψυχολογίας ή της διάθεσης, η επιστημονική έρευνα αποδεικνύει ότι οι συναισθηματικοί φραγμοί μπορούν να εκδηλωθούν όχι μόνο στη σκέψη ή το συναίσθημα, αλλά και στο ίδιο το σώμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το σώμα «δίνει το παρών» πριν ακόμα το αντιληφθούμε εμείς οι ίδιοι, εκδηλώνοντας με διακριτικά ή έντονα σήματα την ύπαρξη ενός εσωτερικού συναισθηματικού δυισμού. Πώς μπορούν να εντοπιστούν αυτά τα σημάδια, ποια συμπτώματα πρέπει να αναζητούμε και γιατί είναι σημαντικό να δίνεται βαρύτητα σε αυτά;

Τι είναι οι συναισθηματικοί φραγμοί;

Ένας συναισθηματικός φραγμός περιγράφει μια κατάσταση όπου κάποια συναισθήματα παραμένουν ασυνείδητα καταπιεσμένα, δεν εκφράζονται ή δεν επεξεργάζονται και τελικά «εγκλωβίζονται» στην ψυχή ή το σώμα. Αυτή η κατάσταση μπορεί να προκύψει από διάφορες αιτίες, όπως άλυτο άγχος, ψυχικά τραύματα, δύσκολα βιώματα από την παιδική ηλικία ή έντονες εμπειρίες ζωής. Οι συναισθηματικοί φραγμοί μπορεί να παρουσιαστούν σε όλους, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή χαρακτήρα, εκδηλώνοντας πολλές φορές φυσικά συμπτώματα.

Η επιστήμη για τη σύνδεση σώματος και συναισθημάτων

Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον των ειδικών στη νευροβιολογία και την ψυχοσωματική έχει στραφεί στην αλληλεπίδραση εγκεφάλου και σώματος. Μελέτες δείχνουν πως οι έντονες συναισθηματικές καταστάσεις, όπως ο φόβος, το άγχος ή η θλίψη, προκαλούν μετρήσιμες αλλαγές στον οργανισμό. Ενδεικτικά, η αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης – της ορμόνης του στρες – μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιους σωματικούς πόνους, υποβάθμιση του ανοσοποιητικού ή προβλήματα στη λειτουργία του πεπτικού. Η ενότητα σώματος και νου καθίσταται επομένως προφανής, με τα άλυτα εσωτερικά διλήμματα να μεταφράζονται συχνά σε σωματικά μηνύματα.

Ποια είναι τα σωματικά σημάδια των συναισθηματικών φραγμών;

Κάθε οργανισμός ανταποκρίνεται με τον δικό του τρόπο στους εσωτερικούς φραγμούς, ωστόσο υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά συμπτώματα που δεν πρέπει να παραβλέπονται. Αυτά είναι τα βασικά σήματα που μπορεί να αποκαλύπτουν την ύπαρξη καταπιεσμένων συναισθημάτων.

Επίμονη μυϊκή ένταση

Ένα από τα συχνότερα εντοπισμένα σωματικά συμπτώματα σε περιπτώσεις εσωτερικών φραγμών είναι ο σταθερός μυϊκός σπασμός, κυρίως στην πλάτη, τον αυχένα, τους ώμους ή την περιοχή της γνάθου. Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται συχνά σε άτομα που βιώνουν χρόνιο στρες ή διατηρούν άλυτα εσωτερικά ζητήματα. Το σώμα, «θυμούμενο» τις καταστάσεις έντασης, συσπάται αντανακλαστικά σε μια προσπάθεια προστασίας απέναντι στο άγχος.

Διαταραχές του πεπτικού συστήματος

Ο ιατρικός χώρος έχει επισημάνει επανειλημμένως την άμεση συσχέτιση μεταξύ συναισθημάτων και λειτουργίας του εντέρου. Ασυγκράτητο άγχος, αδιέξοδη οργή ή ανείπωτος φόβος συχνά προκαλούν κοιλιακό άλγος, φούσκωμα, τάση για εμετό ή άλλα γαστρεντερικά συμπτώματα. Το εντερικό τοίχωμα, αποκαλούμενο κάποιες φορές και ως «δεύτερος εγκέφαλος», αντιδρά έντονα στα σήματα του νευρικού συστήματος, τα οποία διαμορφώνονται ανάλογα με τη συναισθηματική μας κατάσταση.

Εξάντληση και έλλειψη ενέργειας

Η αδυναμία έκφρασης συναισθημάτων ή η διατήρηση εσωτερικών συγκρούσεων για μεγάλα χρονικά διαστήματα επιβαρύνει έντονα τα ενεργειακά αποθέματα. Τα ανεπίλυτα θέματα, όταν παραμένουν αδιόρατα στο μυαλό, δημιουργούν συνεχή ψυχολογική πίεση, η οποία μεταφράζεται σωματικά σε αίσθημα κοπώσεως, υπνηλία ή έλλειψη κινήτρου. Συχνά, ακόμη και μετά από επαρκή ύπνο, το αίσθημα κόπωσης επιμένει.

Κεφαλαλγίες

Το χρόνιο στρες και το άγχος αποτελούν βασικούς παράγοντες για την εμφάνιση κεφαλαλγιών τάσεως. Οι πόνοι αυτοί εμφανίζονται όταν οι μύες του αυχένα, του προσώπου ή των ζυγωματικών σφίγγουν υπερβολικά. Πολλά άτομα που έχουν ανεκπλήρωτες συναισθηματικές ανάγκες ή δέχονται σταθερές πιέσεις, ενδέχεται να ταλαιπωρούνται συχνά από πονοκεφάλους.

Προβλήματα στην επιδερμίδα

Το δέρμα δρα έντονα ως «καθρέφτης» της εσωτερικής κατάστασης. Έρευνες πάνω στην ψυχοσωματική υποδεικνύουν ότι τα καταπιεσμένα συναισθήματα μπορεί να εκδηλώνονται ως ακμή, εξανθήματα, φαγούρα ή εκζεμά. Οι κρυμμένες εσωτερικές καταστάσεις συχνά βρίσκουν διέξοδο στην επιφάνεια της επιδερμίδας.

Πώς εντοπίζονται οι συναισθηματικοί φραγμοί;

Ο εντοπισμός ενός εσωτερικού φραγμού μπορεί να επιτευχθεί τόσο με επίγνωση και παρατήρηση του εαυτού όσο και με ανάλυση αντικειμενικών συμπτωμάτων. Παρακάτω παρατίθενται ορισμένα βασικά βήματα που μπορούν να βοηθήσουν στη διαδικασία αυτή:

• Παρατηρήστε εάν εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα ή αδιευκρίνιστα σωματικά προβλήματα, στα οποία οι ιατροί δεν εντοπίζουν συγκεκριμένη αιτία.
• Ελέγξτε τη συναισθηματική σας κατάσταση: μήπως συχνά καταπνίγετε συναισθήματα όπως ο θυμός, η λύπη ή οι ενοχές και αποφεύγετε να τα συζητάτε;
• Αναρωτηθείτε αν τα συμπτώματα επιδεινώνονται κατά την έκθεση σε στρεσογόνες καταστάσεις, συγκρούσεις ή απώλειες.
• Παρατηρήστε αλλαγές στην ποιότητα του ύπνου, στη διάθεση για φαγητό, σε εκνευρισμό ή άγχος χωρίς σαφή αφορμή.

Διευκρίνιση σχετικά με μύθους

Συχνά υπάρχει η εντύπωση ότι τα συναισθηματικά ζητήματα επηρεάζουν αποκλειστικά την ψυχή και δεν έχουν επιδράσεις στο σώμα. Αυτή η ιδέα καταρρίπτεται από τα σύγχρονα ιατρικά δεδομένα, τα οποία αποδεικνύουν ότι τα αποθηκευμένα συναισθήματα όχι μόνο προκαλούν άμεσα, παροδικά προβλήματα, αλλά μπορεί να οδηγήσουν και σε μακροχρόνιες διαταραχές της υγείας. Γι’ αυτό και τα σήματα που στέλνει το σώμα δεν είναι προϊόν της φαντασίας – χρειάζονται πραγματική προσοχή και φροντίδα.

Πώς μπορεί να περιοριστεί η επίδραση των συναισθηματικών φραγμών στο σώμα;

Η θετική πλευρά είναι πως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η αναγνώριση και αποδοχή των εσωτερικών φραγμών μπορεί να οδηγήσει στην απελευθέρωσή τους και στη βελτίωση της σωματικής ευεξίας. Ενδεικτικά προτείνονται οι παρακάτω τρόποι:

• Πρακτικές ενσυνειδητότητας: Διαλογισμός, εστιασμένη αναπνοή ή εξάσκηση «mindfulness» βοηθούν στην αναγνώριση και αποφόρτιση των καταπιεσμένων συναισθημάτων.
• Σωματική δραστηριότητα: Η άσκηση, η γιόγκα ή οι τακτικές βόλτες συμβάλλουν στη μείωση των ορμονών του στρες και στη χαλάρωση των μυών.
• Έκφραση συναισθημάτων: Η επικοινωνία με κοντινά πρόσωπα, η συγγραφή ημερολογίου ή η χρήση δημιουργικών δραστηριοτήτων έχουν ευεργετική επίδραση στην εξωτερίκευση των συναισθημάτων.
• Στήριξη από επαγγελματία: Η συνεργασία με ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή διευκολύνει την επεξεργασία βαθύτερων εσωτερικών συγκρούσεων και τη διαμόρφωση νέων συνηθειών σκέψης.

Πότε πρέπει να ζητηθεί βοήθεια από ειδικό;

Αν και οι περισσότεροι συναισθηματικοί φραγμοί αναγνωρίζονται και αντιμετωπίζονται ατομικά, σε περιπτώσεις που τα συμπτώματα επιμένουν, εντείνονται ή επηρεάζουν σημαντικά τις καθημερινές δραστηριότητες, απαιτείται αναζήτηση βοήθειας από ιατρούς ή ειδικούς ψυχικής υγείας. Οι ειδικοί θα προσδιορίσουν τις υποκείμενες αιτίες και θα εισηγηθούν στοχευμένη θεραπευτική ή αυτοβοήθεια προσέγγιση.

Συμπέρασμα

Το σώμα συχνά «μιλά» πριν ακόμα εμείς συνειδητοποιήσουμε τις εσωτερικές μας δυσκολίες, λειτουργώντας ως ένα προστατευτικό σύστημα που προειδοποιεί για την ύπαρξη ψυχικών φραγμών. Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των σωματικών μηνυμάτων όχι μόνο προάγει τη γενικότερη ευεξία, αλλά και λειτουργεί αποτρεπτικά για πιο σοβαρά προβλήματα υγείας. Το ουσιώδες είναι να δίνουμε σημασία στις σωματικές και ψυχικές μας ανάγκες, να μην αφήνουμε τα συναισθήματα να συσσωρεύονται και, όταν παρουσιάζονται έντονα ή επίμονα συμπτώματα, να μην καθυστερούμε να απευθυνθούμε σε ειδικούς. Με σταθερά βήματα, διαμορφώνεται ένας πιο ισορροπημένος και υγιής τρόπος ζωής.