Ρήξη αχίλλειου τένοντα: αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Η κάκωση του αχίλλειου τένοντα αποτελεί ένα από τα συχνότερα μυοσκελετικά προβλήματα, το οποίο μπορεί να συμβεί τόσο σε άτομα που αθλούνται όσο και σε όσους έχουν καθημερινή δραστηριότητα. Ο τένοντας αυτός ενώνει τα οστά της πτέρνας με τους μυς της γάμπας και θεωρείται ο πιο ανθεκτικός και ισχυρός τένοντας στο ανθρώπινο σώμα. Παρέχει τη δυνατότητα να στεκόμαστε στις μύτες των ποδιών, να περπατάμε και να τρέχουμε, απορροφώντας σημαντικά φορτία, ωστόσο λόγω της περιορισμένης αιμάτωσης είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε τραυματισμούς.

Συνηθισμένα συμπτώματα κάκωσης αχίλλειου τένοντα

Τα πρώτα προειδοποιητικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως ως πόνος ή αίσθημα τραβήγματος πίσω από την πτέρνα, ιδιαίτερα κατά ή αμέσως μετά τη δραστηριότητα. Είναι χρήσιμο να δώσετε προσοχή στα ακόλουθα:

• Έντονο αίσθημα τάσης στον τένοντα το πρωί
• Διαπεραστικός ή ενοχλητικός πόνος στο ύψος του τένοντα
• Επιδείνωση του πόνου με την κίνηση ή τη σωματική δραστηριότητα
• Αίσθημα πίεσης ή ενόχλησης στη φτέρνα κατά την χρήση υποδημάτων
• Έντονος πόνος την επόμενη μέρα μετά από άσκηση
• Εμφάνιση οιδήματος ή τοπικού πρηξίματος
• Σχηματισμός οζιδίου στον τένοντα ή ερυθρότητα στο σημείο
• Παρατηρούμενο πάχος στον τένοντα
• Οστικές προσεκβολές στο σημείο πρόσφυσης του τένοντα στην πτέρνα

Πόνος και οζίδιο στον αχίλλειο τένοντα

Το συνηθέστερο σύμπτωμα τραύματος στον αχίλλειο τένοντα είναι ο πόνος πάνω από την πτέρνα, ο οποίος γίνεται πιο έντονος όταν διατείνεται ο αστράγαλος ή όταν στέκεται κανείς στις μύτες των ποδιών. Συχνά, μετά από τραυματισμό ή φλεγμονή, μπορεί να παραμείνει πρήξιμο ή να δημιουργηθεί ένα οζίδιο, είτε ως προσωρινό φαινόμενο είτε ως αποτέλεσμα μακροχρόνιας προσπάθειας του οργανισμού να αποκαταστήσει τη βλάβη.

Τύποι τραυματισμών του αχίλλειου τένοντα

Οι τραυματισμοί του αχίλλειου τένοντα κατατάσσονται σε κύριες κατηγορίες:

• Μη-ένθετη τενοντίτιδα: Επηρεάζεται το μέσο τμήμα του τένοντα, κάτι που συναντάται συχνά σε άτομα με αυξημένη δραστηριότητα όπως δρομείς. Χαρακτηρίζεται από πάχυνση, διακοπή των ινών, πόνο και οίδημα.
• Ένθετη τενοντίτιδα: Πλήττει το σημείο όπου ο τένοντας προσφύεται στο οστό της πτέρνας. Εδώ συχνά εμφανίζονται οστικές προσεκβολές, και συνήθως αφορά άτομα με μειωμένη κινητικότητα, ειδικά αν οι μύες της γάμπας είναι σφιγμένοι.

Και οι δύο τύποι τενοντίτιδας είναι δυνατόν να συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή.

Άλλες διαταραχές του αχίλλειου τένοντα

• Φλεγμονή του ορογόνου θυλάκου (θυλακίτιδα): Η φλεγμονή της περιοχής με υγρό πίσω από την πτέρνα, που συχνά σχετίζεται με υπερκόπωση, αρθρίτιδα ή ακατάλληλα παπούτσια.
• Ρήξη αχίλλειου τένοντα: Όταν ο τένοντας κόβεται μερικώς ή πλήρως, υπάρχει συνήθως ξαφνικός έντονος πόνος, μπορεί να ακουστεί ήχος σκισίματος ή κρότου, δυσκολία στην κίνηση του ποδιού καθώς και ενδεχόμενα αίματωμα και οίδημα.
• Τενονδίνωση: Μακροχρόνια και βραδεία εκφύλιση του τένοντα, όπου παύει να υπάρχει ουσιαστική φλεγμονή, αλλά επηρεάζεται η μικροδομή και τα κύτταρα του τένοντα.

Αίτια τραυματισμού του αχίλλειου τένοντα

Ο τραυματισμός του συγκεκριμένου τένοντα συνήθως οφείλεται σε ξαφνικές ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις που απαιτούν γρήγορη αλλαγή κατεύθυνσης ή ρυθμού. Ενδεικτικές δραστηριότητες που αυξάνουν τον κίνδυνο τέτοιας κάκωσης είναι οι εξής:

• Τρέξιμο
• Γυμναστική
• Χορός
• Καλαθοσφαίριση, ποδόσφαιρο και άλλα ομαδικά αθλήματα
• Τένις, βόλεϊ

Συχνά, ο τραυματισμός του αχίλλειου τένοντα συμβαίνει όταν ασκείται μεγάλη ώθηση με το πόδι (για παράδειγμα, όταν τοποθετούμε το πόδι ξαφνικά σε λακκούβα ή πηδώντας από μεγαλύτερο ύψος) και όχι με την προσγείωση. Επιπρόσθετα, η χρόνια επανάληψη μικρο-τραυμάτων οδηγεί με τον καιρό σε εξασθένιση του τένοντα.

Παράγοντες κινδύνου

Διάφορες περιστάσεις αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα τραυματισμού:

• Χρήση ψηλοτάκουνων ή ακατάλληλων παπουτσιών
• Επίπεδη ποδία (πτώση της ποδικής καμάρας που καταπονεί τένοντα και μύες)
• Υπερβολική σύσπαση των μυών του ποδιού
• Οστικές προσεκβολές στην πτέρνα
• Απότομη αύξηση της ποσότητας ή της έντασης της άσκησης
• Έναρξη νέας αθλητικής δραστηριότητας
• Άσκηση σε ανώμαλη επιφάνεια
• Συγκεκριμένα φάρμακα όπως κορτικοστεροειδή ή κάποιοι τρόποι αντιβίωσης
• Χρόνια νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο ερυθηματώδης λύκος, η ουρική αρθρίτιδα, ο σακχαρώδης διαβήτης

Στατιστικά, οι μεγαλύτερες πιθανότητες πλήρους ρήξης παρουσιάζονται σε άτομα μεταξύ 30 και 40 ετών, με προτίμηση σε άντρες και εκείνους που έχουν αυξημένο σωματικό βάρος ή αθλούνται συστηματικά.

Διάγνωση κάκωσης αχίλλειου τένοντα

Η διαγνωστική προσέγγιση ξεκινά συνήθως με την κλινική εξέταση, όπου ο γιατρός αξιολογεί το βάδισμα και την κινητικότητα του αστραγάλου. Συχνά εφαρμόζεται και η δοκιμασία συμπίεσης της γάμπας: συμπιέζοντας τη γάμπα του μη τραυματισμένου ποδιού, το πέλμα κινείται, ενώ αν ο τένοντας έχει τραυματιστεί αυτή η αντίδραση απουσιάζει.

Εάν υπάρχει υποψία σοβαρότερης βλάβης, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει ακτινογραφία ή μαγνητική τομογραφία. Οι απεικονιστικές εξετάσεις προσφέρουν ακριβή εικόνα της εντόπισης και της έκτασης της βλάβης ώστε να σχεδιαστεί ένα κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο.

Θεραπεία τραυματισμών αχίλλειου τένοντα

Ήπιες ή μέτριες διαστρέμματα επουλώνονται συνήθως αυτόματα, αρκεί να ακολουθηθούν τα εξής:

• Ανάπαυση του τραυματισμένου μέλους, περιορισμός άσκησης ή ακόμη και προσωρινή χρήση βακτηριών
• Εφαρμογή ψυχρού επιθέματος στη περιοχή, έως 20 λεπτά κάθε φορά
• Επίδεση με ελαστικό επίδεσμο για μείωση του οιδήματος
• Τοποθέτηση του ποδιού σε ανυψωμένη θέση
• Χρήση κατάλληλων παυσίπονων και αντιφλεγμονωδών (απαραίτητη η συμβουλή ιατρού ως προς το σκεύασμα και τη διάρκεια)
• Προσθήκη ψηλής σόλας ή ανυψωτικού πέλματος στο παπούτσι για αποφόρτιση του τένοντα
• Εκτέλεση ασκήσεων ενδυνάμωσης και διατάσεων υπό την καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή ή ιατρού
• Με την έγκριση του γιατρού, ήπιες δραστηριότητες όπως η κολύμβηση

Ακινητοποίηση και ειδικά βοηθήματα

Σε ελαφρύ διάστρεμμα, συστήνεται συχνά η στήριξη του τένοντα με ειδική ταινία (όπως κινησιολογική ταινία). Σε σοβαρή τραυματική βλάβη, μπορεί να χρειαστεί πλήρης ακινητοποίηση της ποδοκνημικής αρχικά, με νάρθηκα, ειδικά υποδήματα ή και νυχτερινούς νάρθηκες για προστασία του τένοντα κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Πότε απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα;

Επισκεφθείτε χωρίς καθυστέρηση τον ιατρό αν διαπιστώσετε:

• Ακούσατε ήχο κρότου ή ραγίσματος κατά τη στιγμή της κάκωσης
• Δυσκολία στήριξης ή κίνησης του ποδιού ή του αστραγάλου
• Ο πόνος είναι πολύ έντονος και επηρεάζει τον ύπνο
• Εμφανές πρήξιμο
• Αλλαγή χρώματος ή θερμοκρασίας στο τραυματισμένο σημεία
• Σημεία λοίμωξης όπως πυρετός ή έντονη αδυναμία

Χειρουργική αντιμετώπιση

Σε περίπτωση πλήρους ρήξης, ο ιατρός πιθανόν να συστήσει χειρουργική επέμβαση, ειδικά σε νεότερα ή ενεργά άτομα. Η επέμβαση περιλαμβάνει συρραφή των άκρων του τένοντα μέσω μικρής τομής και ενδεχομένως ενίσχυση με άλλους τένοντες για επιπλέον σταθερότητα. Το βέλτιστο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται εφόσον η χειρουργική αποκατάσταση γίνει εντός τεσσάρων εβδομάδων από τον τραυματισμό και τα ποσοστά επιτυχούς αποκατάστασης αγγίζουν το 80–90%.

Για ηλικιωμένους ή άτομα με μειωμένη κινητικότητα, εφαρμόζονται συχνότερα συντηρητικές μέθοδοι, όπως φυσικοθεραπεία, διατάσεις, ειδικοί νάρθηκες, υπέρηχοι ή θεραπεία με κύματα υψηλής ενέργειας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποκατάσταση διαρκεί περισσότερο και ο κίνδυνος υποτροπής είναι αυξημένος.

Πορεία ανάρρωσης

Η πλήρης αποκατάσταση εξαρτάται από τη βαρύτητα του τραυματισμού, όμως κατά κανόνα χρειάζονται αρκετοί μήνες. Μετά από εκτεταμένη ρήξη ή σοβαρή βλάβη, η επιστροφή στις πλήρεις δραστηριότητες μπορεί να απαιτήσει έως και ένα έτος. Είναι σημαντικό η επανέναρξη έντονης δραστηριότητας να γίνεται μόνο όταν έχει αποκατασταθεί πλήρως το εύρος κίνησης, η μυϊκή δύναμη και δεν υπάρχει πόνος στο βάδισμα, το τρέξιμο ή το άλμα.

• Οι κινήσεις των κάτω άκρων είναι στο ίδιο επίπεδο όπως πριν την κάκωση
• Ίδια μυϊκή ισχύς και στα δύο πόδια
• Απουσία πόνου κατά το περπάτημα ή το τρέξιμο

Η βιασύνη μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή της βλάβης. Η εναλλακτική επιλογή χαμηλής έντασης δραστηριοτήτων, όπως η κολύμβηση ή η ποδηλασία, συμβάλλει αποτελεσματικά στην ανάρρωση και περιορίζει τις νέες κακώσεις.

Προστασία του αχίλλειου τένοντα

Για τη μείωση του κινδύνου τραυματισμού, εστιάστε στις ακόλουθες πρακτικές:

• Μυϊκή ενδυνάμωση και διατάσεις στους μύες της γάμπας σε τακτική βάση
• Εφαρμογή ασκήσεων προθέρμανσης και χαλάρωσης πριν και μετά την άσκηση
• Αποφυγή άσκησης σε ανώμαλο ή ασταθές έδαφος
• Βαθμιαία αύξηση στη διάρκεια και στην ένταση της προπόνησης
• Χρήση κατάλληλων και καλά εφαρμοσμένων υποδημάτων με επαρκή απορρόφηση κραδασμών
• Αν εμφανιστεί πόνος ή έντονο τράβηγμα στη γάμπα ή την πτέρνα, διακόψτε αμέσως κάθε δραστηριότητα

Απλές ασκήσεις διάτασης και ενδυνάμωσης

Η ενδυνάμωση των μυών της γάμπας μειώνει το φορτίο στον αχίλλειο τένοντα. Οι ακόλουθες ασκήσεις είναι εύκολες και μπορούν να γίνουν στο σπίτι:

• Διάταση γάμπας: Τοποθετηθείτε όρθιοι σε απόσταση ενός χεριού από τον τοίχο, το ένα πόδι πίσω τεντωμένο και το πέλμα πατημένο στο δάπεδο, το άλλο πόδι μπροστά. Λυγίστε αργά προς τον τοίχο έως να αισθανθείτε τράβηγμα στη γάμπα του πίσω ποδιού. Κρατήστε για 10 δευτερόλεπτα, μετά κάντε εναλλαγή ποδιών. Επαναλάβετε 10–20 φορές.
• Ανορθώσεις στις μύτες των ποδιών σε καθιστή θέση: Καθίστε, κρατήστε τα πέλματα στο πάτωμα και προσπαθήστε να σηκώσετε τις φτέρνες όσο πιο ψηλά μπορείτε. Διατηρήστε τη στάση για 30 δευτερόλεπτα. Κάντε πέντε επαναλήψεις.
• Ενδυνάμωση σε όρθια θέση: Κρατηθείτε από μία σταθερή επιφάνεια, ελαφρώς λυγίστε τα γόνατα, σταδιακά ανεβείτε στις μύτες των ποδιών και επαναφέρετε τις φτέρνες στο πάτωμα. Επαναλάβετε 30 φορές.

Βασικά σημεία

Ο αχίλλειος τένοντας αποτελεί μια ανθεκτική αλλά ευπαθή κατασκευή. Οι μικροτραυματισμοί του συνήθως αυτοϊώνται ακολουθώντας απλές οδηγίες φροντίδας, ενώ οι εκτεταμένες κάκωσεις ίσως απαιτήσουν φυσικοθεραπεία ή χειρουργική αποκατάσταση. Η συστηματική ενδυνάμωση και οι διατάσεις των κάτω άκρων αποτελούν την καλύτερη προληπτική προσέγγιση για την αποφυγή τέτοιων τραυματισμών.