Στοματικές άφθες: αιτίες, συμπτώματα, θεραπεία και τρόποι ανακούφισης

Οι στοματικές άφθες συχνά συγχέονται με τις πληγές από τον ιό του έρπητα στα χείλη, ωστόσο αποτελούν δύο ξεχωριστές καταστάσεις. Η σαφής διάκρισή τους βοηθά στην καλύτερη προάσπιση της στοματικής υγείας, ειδικά όταν εμφανίζονται ενοχλητικές πληγές κοντά στα χείλη ή μέσα στο στόμα.

Πώς να διακρίνετε τον έρπη από τις άφθες

Οι πληγές από τον ιό του έρπητα είναι μικρές φουσκάλες με διαφανές υγρό, προκαλούμενες από συγκεκριμένο ιό (ιός του έρπητα). Τυπικά εντοπίζονται γύρω από τα χείλη, κάτω από τη μύτη ή στην περιοχή του πηγουνιού. Έχουν την τάση να πολλαπλασιάζονται, να εξαπλώνονται σε γειτονικές περιοχές του δέρματος και όταν σπάνε, απελευθερώνουν υγρό.

Οι άφθες διαφέρουν, καθώς πρόκειται για μικρά, στρογγυλά ή οβάλ έλκη που εμφανίζονται στην εσωτερική επιφάνεια του στόματος, όπως στη γλώσσα, στα ούλα ή στο εσωτερικό των χειλιών. Δεν έχουν ιογενή προέλευση, δεν μεταδίδονται μέσω επαφής και δεν είναι μεταδοτικές.

Μεταδοτικότητα και τρόπος εξάπλωσης

Οι ερπητικές φουσκάλες είναι ιδιαίτερα μεταδοτικές – αρκεί η επαφή με τη φουσκάλα ή το εκκρινόμενο υγρό, ακόμη και με ένα φιλί, για να μεταδοθεί ο ιός. Αντιθέτως, οι άφθες δεν μεταδίδονται σε άλλους, καθώς οφείλονται σε μη λοιμώδεις παράγοντες όπως αντιδράσεις του ανοσοποιητικού, ελλείψεις βιταμινών ή άλλες εσωτερικές αιτίες.

Πότε απαιτείται ιατρική εξέταση

Θα πρέπει να απευθυνθείτε σε γιατρό εάν:

• Οι πληγές είναι ιδιαίτερα μεγάλες ή πολλαπλασιάζονται
• Δεν υποχωρούν για διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων
• Ο πόνος είναι έντονος και παραμένει ακόμη και μετά την αποφυγή ερεθιστικών τροφών ή τη λήψη παυσίπονων
• Δυσκολεύεστε στην κατάποση φαγητού ή υγρών
• Εμφανίζεται υψηλός πυρετός ταυτόχρονα με πληγές στο στόμα

Σε ορισμένες περιπτώσεις, συχνές ή επίμονες άφθες ενδέχεται να σχετίζονται με αυτοάνοσα νοσήματα, αιματολογικές διαταραχές ή προβλήματα του πεπτικού συστήματος, συνεπώς η εξέταση από ειδικό είναι απαραίτητη.

Η διάγνωση βασίζεται κατά κύριο λόγο στην κλινική εξέταση του στόματος – ο γιατρός αξιολογεί τις βλάβες, διερευνά το ιστορικό υγείας και τις διατροφικές συνήθειες. Εφόσον υπάρχουν ενδείξεις για άλλες παθήσεις ή σημαντική έλλειψη βιταμινών, μπορεί να ζητηθούν εργαστηριακές ή ιστολογικές εξετάσεις.

Τρόποι αντιμετώπισης των στοματικών άφθων

Τις περισσότερες φορές οι άφθες επουλώνονται αυτόματα μέσα σε μία ως δύο εβδομάδες, ενώ η δυσφορία περιορίζεται συνήθως μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα. Αν υπάρχουν εκτεταμένες, επίμονες ή πολύ επώδυνες πληγές, ο γιατρός μπορεί να συστήσει:

• Ειδικά στοματικά διαλύματα με αντιφλεγμονώδη ή αναλγητικά συστατικά
• Τοπικά φάρμακα σε μορφή γέλης ή κρέμας με αναισθητικές ή στεροειδείς ουσίες
• Χορήγηση φαρμάκων από το στόμα σε περιπτώσεις εκτεταμένων ή ανθεκτικών πληγών
• Συμπληρώματα βιταμινών ή μεταλλικών στοιχείων (όταν υπάρχει διαπιστωμένη διατροφική ανεπάρκεια)
• Χημική ή με λέιζερ καυτηρίαση για μείωση του πόνου και επιτάχυνση της επούλωσης

Διάρκεια επούλωσης των άφθων

Οι απλές άφθες συνήθως επουλώνονται μέσα σε περίπου επτά ημέρες. Οι μεγαλύτερες, βαθύτερες ή σύνθετες μορφές μπορεί να χρειαστούν έως και έναν μήνα για πλήρη αποκατάσταση.

Φροντίδα πληγών στη γλώσσα

• Καθημερινή πλύση με ζεστό αλατόνερο ή ήπια διαλύματα χωρίς αλκοόλη
• Χρήση μαλακής οδοντόβουρτσας και προσεκτικό βούρτσισμα των δοντιών και καθαρισμός με οδοντικό νήμα
• Αποφυγή πικάντικων, πολύ ζεστών ή όξινων τροφίμων
• Λήψη επαρκών υγρών
• Εφαρμογή φαρμακευτικών σκευασμάτων που συνιστώνται από γιατρό

Φυσικές θεραπείες για την αντιμετώπιση των άφθων

• Τοπική εφαρμογή φαρμακευτικών τζελ, παστών ή διαλυμάτων πάνω στο έλκος
• Ξέπλυμα του στόματος με διάλυμα αλατιού ή σόδας διαλυμένης σε ζεστό νερό
• Η χρήση γάλακτος μαγνησίας τοπικά με βαμβακερή μπατονέτα στην πληγή

Αποτελεσματικές σπιτικές μέθοδοι για τις άφθες των ούλων

• Ξέπλυμα της στοματικής κοιλότητας πολλές φορές καθημερινά με αλατόνερο
• Επιλογή στοματικών διαλυμάτων χωρίς αλκοόλη από το φαρμακείο
• Χρήση ειδικών τζελ που προσφέρουν τοπικό μούδιασμα στις πληγείσες περιοχές
• Μείγμα από γάλα μαγνησίας και υγρό φάρμακο για τον λαιμό (μόνο έπειτα από οδηγία ειδικού)

Φυτικά και φυσικά μέσα

Ζελέ ή χυμός από αλόη βέρα μπορεί να προσφέρει ανακούφιση από τον πόνο, να περιορίσει το μέγεθος της άφθας και να επιταχύνει την επούλωση – απλώστε απευθείας στη βλάβη. Η τοπική επάλειψη με μέλι επίσης λειτουργεί καταπραϋντικά και συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονής και του πόνου, ενώ η έρευνα υποστηρίζει την ευεργετική του δράση στην ίαση πληγών.

Τρόποι πρόληψης υποτροπής των άφθων

• Αποφύγετε τρόφιμα που προκαλούν ερεθισμό στη στοματική κοιλότητα, όπως όξινα φρούτα, λαχανικά και καρυκεύματα
• Μην χρησιμοποιείτε τσίχλες
• Φροντίστε με επιμέλεια την στοματική σας υγιεινή: προτιμήστε μαλακή βούρτσα και καθαρίστε σχολαστικά τα δόντια και τα μεσοδόντια διαστήματα
• Επιλέξτε ισορροπημένη και πλήρη διατροφή

Άφθες και επαφή μέσω φιλιού

Οι άφθες, παρότι προκαλούν δυσφορία, δεν μεταφέρονται σε άλλους ανθρώπους. Επομένως, αν το άτομο με το οποίο έρχεστε σε επαφή δεν έχει άλλα ζητήματα υγείας, το φιλί δεν εγκυμονεί κίνδυνο – η μόνη ενόχληση αφορά κυρίως την ίδια την πληγή.

Συνοπτικές συμβουλές

Οι άφθες στην στοματική κοιλότητα μπορεί να δυσχεραίνουν την σίτιση, την ομιλία ή ακόμη και το χαμόγελο, ωστόσο κατά κανόνα επουλώνονται μόνες τους μέσα σε λίγες ημέρες ή σε μία εβδομάδα. Κρίσιμος παραμένει ο σχολαστικός καθαρισμός του στόματος και η αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων, ενώ εάν οι άφθες παραμένουν, συνιστάται επίσκεψη σε ειδικό. Απλά μέτρα στο σπίτι, όπως πλύσεις με αλατόνερο, χρήση μελιού ή αλόης, μπορούν να βοηθήσουν στην ήπια αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και στην ταχύτερη ανάρρωση.