Στραβισμός (διασταυρωμένα μάτια): αιτίες, συνέπειες και θεραπευτικές επιλογές

Σε μικρά παιδιά μπορεί να φαίνεται ότι τα μάτια τους κοιτούν προς διαφορετικές κατευθύνσεις, ενώ στην πραγματικότητα η διάταξη των ματιών είναι απολύτως φυσιολογική. Αυτή η κατάσταση περιγράφεται ως ψευδοστραβισμός. Συνήθως το οπτικό αυτό φαινόμενο προκαλείται από έναν πιο πλατύ ρινικό οστέινο άξονα ή επιπλέον πτυχές του δέρματος κοντά στις εσωτερικές γωνίες των ματιών. Με την ανάπτυξη και την ωρίμανση, τα χαρακτηριστικά του προσώπου μεταβάλλονται και έτσι η ψευδαίσθηση στραβισμού σταδιακά εξαφανίζεται.

Μέθοδοι διάγνωσης στραβισμού

Σε πολλά παιδιά η ασυνήθιστη θέση των ματιών διαπιστώνεται στη διάρκεια τακτικών ιατρικών εξετάσεων. Μία βασική εξέταση είναι το τεστ αντανάκλασης από τον κερατοειδή, γνωστό και ως τεστ Hirschberg, όπου ένας δυνατός φωτισμός κατευθύνεται στα μάτια του παιδιού και εκτιμάται εάν τα αντανακλώμενα σημεία είναι συμμετρικά και στα δύο μάτια.

Η οριστική αξιολόγηση και διάγνωση στραβισμού πραγματοποιείται από οφθαλμολογικό ειδικό, συνήθως με εξειδίκευση σε παιδιά. Συλλέγονται πληροφορίες για την έναρξη των συμπτωμάτων, πιθανά συνοδά προβλήματα υγείας και γίνονται απλές δοκιμασίες, όπως η κάλυψη του ενός ματιού για την παρατήρηση της κίνησης του άλλου ματιού.

Πρόσθετες διαγνωστικές εξετάσεις

• Έλεγχος οπτικής οξύτητας, όπου εξετάζεται η ευκρίνεια της όρασης, συνήθως με ανάγνωση γραμμάτων σε πίνακα. Για μικρά παιδιά ή άτομα που δεν διαβάζουν, εφαρμόζονται ειδικές τεχνικές.
• Μέτρηση διαθλαστικής δύναμης, που γίνεται με τη χρήση διαφορετικών φακών, για να προσδιοριστεί αν χρειάζονται διορθωτικά γυαλιά.
• Έλεγχος ευθυγράμμισης και συντονισμού των ματιών για την αξιολόγηση της ομαδικής λειτουργίας και της ταυτόχρονης εστίασης.
• Διαστολή της κόρης για ενδελεχή έλεγχο του εσωτερικού του οφθαλμού, διαδικασία που γίνεται με ειδικές σταγόνες.
• Σε περίπτωση υποψίας σοβαρότερης αιτίας, ενδέχεται να ζητηθούν αιματολογικές εξετάσεις ή μαγνητική τομογραφία της περιοχής των οφθαλμών.

Δυνατότητες θεραπείας στραβισμού

Η έναρξη θεραπείας για στραβισμό πρέπει να γίνεται το συντομότερο δυνατό για να προληφθούν σοβαρά προβλήματα όρασης τόσο στην παιδική ηλικία όσο και αργότερα. Ωστόσο, αποτελεσματική θεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί ακόμα και σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Βασικές θεραπευτικές επιλογές

• Γυαλιά ή φακοί επαφής για διόρθωση της όρασης σε περίπτωση που ο στραβισμός σχετίζεται με μυωπία, υπερμετρωπία ή αστιγματισμό. Η σωστή επιλογή βοηθά στη διόρθωση της θέσης των ματιών.
• Πρισματικοί φακοί σε περιπτώσεις διπλωπίας για να βοηθήσουν στη συγχώνευση των εικόνων, μετατρέποντας τη διαδρομή του φωτός έτσι ώστε οι εικόνες να ευθυγραμμίζονται, παρότι ενδέχεται να προκαλέσουν χρωματικές παρυφές γύρω από τα αντικείμενα.
• Χρήση επιθεμάτων, κυρίως σε παιδιά με αμβλυωπία, τοποθετώντας έμπλαστρο πάνω στο δυνατότερο μάτι ώστε να ενισχυθεί η λειτουργία του πιο αδύναμου.
• Φαρμακευτική αγωγή με οφθαλμικές σταγόνες, ως εναλλακτική μέθοδος αντί επιθέματος, οι οποίες μειώνουν προσωρινά την όραση του δυνατού ματιού για την εκπαίδευση του αδύναμου. Κατά διαστήματα μπορεί να χορηγούνται και άλλα φάρμακα.
• Ενέσεις αλλαντικής τοξίνης (μποτουλίνης) στους οφθαλμικούς μύες, προσφέροντας προσωρινή διόρθωση της θέσης των ματιών, με πιθανή σπάνια παρενέργεια την πτώση του βλεφάρου.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Όταν οι υπόλοιπες θεραπείες δεν αποδίδουν, μπορεί να εφαρμοστεί χειρουργική επέμβαση, τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες. Η επέμβαση εκτελείται υπό γενική αναισθησία, όπου ο γιατρός αποκαλύπτει την επιφάνεια του οφθαλμού και στη συνέχεια ρυθμίζει τους μύες, είτε σφίγγοντάς τους είτε χαλαρώνοντάς τους, για την καλύτερη ευθυγράμμιση των ματιών. Κάποιες φορές απαιτείται προσαρμογή και στους δύο οφθαλμούς. Χρησιμοποιούνται απορροφήσιμα ράμματα ή σε ορισμένες περιπτώσεις ρυθμιζόμενα, κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες, ώστε να μπορεί να γίνει περαιτέρω διόρθωση στο μέλλον. Ο ασθενής λαμβάνει κατάλληλη αλοιφή ή σταγόνες για το σπίτι και η επούλωση διαρκεί από μερικές εβδομάδες έως τρεις μήνες. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η επέμβαση συνήθως βελτιώνει την εξωτερική εμφάνιση των ματιών, αλλά δεν εξασφαλίζει πάντα την αποκατάσταση της όρασης. Επίσης, υπάρχουν κίνδυνοι μόλυνσης, αιμορραγίας ή υποτροπής του στραβισμού.

Ασκήσεις για την ενίσχυση της όρασης

Σε αρκετές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται επιπρόσθετα ειδικές ασκήσεις για τα μάτια, γνωστές ως οπτική θεραπεία. Αυτές τις ασκήσεις καθοδηγεί συνήθως ο ορθοπτικός ή οπτομέτρης, με στόχο τη βελτίωση του συντονισμού και της συγκέντρωσης των κινήσεων των ματιών. Η εκπαίδευση μπορεί να γίνεται τόσο στο ιατρείο, με τη χρήση κατάλληλο εξοπλισμού, όσο και στο σπίτι.

• Άσκηση με μολύβι: τοποθετείται ένα μολύβι σε ευθεία μπροστά από το πρόσωπο και πλησιάζει αργά προς τη μύτη, αποφεύγοντας τον διπλασιασμό της εικόνας. Όταν παρατηρηθεί διπλή όραση, το μολύβι απομακρύνεται. Η άσκηση επαναλαμβάνεται αρκετές φορές την ημέρα αν και συνήθως δεν αποτελεί αποκλειστική θεραπεία.
• Άσκηση με νήμα Brock: χρησιμοποιείται ένα κορδόνι μήκους περίπου 1,5 μέτρο με χρωματιστές χάντρες. Το ένα άκρο στερεώνεται και το άλλο φέρεται στην άκρη της μύτης, ενώ η εστίαση γίνεται διαδοχικά σε κάθε χάντρα, ξεκινώντας από την πλησιέστερη προς την πιο μακρινή.
• Άσκηση με κάρτες «βαρελιών»: σε κάρτες υπάρχουν εικονίδια σωλήνων σε τρεις διαστάσεις και χρώματα (κόκκινο – πράσινο). Τοποθετείται η κάρτα στη μύτη ώστε να φαίνονται και οι δύο αποχρώσεις, με εστίαση από τον πιο μακρινό στο πιο κοντινό σωλήνα μέχρι να επιτευχθεί συνένωση της εικόνας.

Επιπτώσεις του μη θεραπευμένου στραβισμού

• Ανάπτυξη αμβλυωπίας, ιδίως την παιδική ηλικία, με αποτέλεσμα το ελαττωματικό μάτι να αγνοείται από τον εγκέφαλο και να χάνει σιγά σιγά τη λειτουργικότητά του.
• Διπλή όραση σε ενήλικες, καθιστώντας δύσκολη την προσαρμογή και την καθημερινότητα.
• Θολή όραση, που δυσχεραίνει τη μάθηση, την εργασία και τις καθημερινές δραστηριότητες.
• Ελαττωμένη αντίληψη του βάθους και των αποστάσεων, με περιορισμένη στερεοσκοπική όραση.
• Κόπωση και ένταση στα μάτια.
• Πονοκέφαλοι.
• Υποβάθμιση της αυτοεκτίμησης εξαιτίας της εξωτερικής εμφάνισης των ματιών.

Αμελημένος ή αδιάγνωστος στραβισμός μπορεί να αποτελεί ένδειξη σοβαρότερων παθήσεων του νευρικού συστήματος, όπως αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια ή νεοπλασίες, κυρίως όταν τα συμπτώματα εμφανιστούν αιφνίδια σε μεγαλύτερη ηλικία.

Συμπέρασμα

Η απόκλιση των ματιών δεν περιορίζεται μόνο σε αισθητικό ζήτημα. Είναι σημαντικό ο στραβισμός να εντοπίζεται εγκαίρως και να αρχίζει η θεραπεία, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, ώστε να προληφθούν μακροχρόνιες επιδράσεις στην όραση, στις καθημερινές δεξιότητες και στην αυτοπεποίθηση κάθε ατόμου. Για κάθε αλλαγή στην κίνηση των ματιών ή υποψία στραβισμού, συνιστάται η επικοινωνία με γιατρό.