Τι είναι η κατατονία: αίτια, συμπτώματα, θεραπεία και περισσότερα

Η κατατονία δεν συνδέεται αποκλειστικά με διαταραχές ψυχικής υγείας, καθώς μπορεί να προκληθεί και από διάφορες σωματικές παθήσεις. Κύριοι παράγοντες είναι οι αλλαγές στη χημική ισορροπία του οργανισμού εξαιτίας προβλημάτων στα νεφρά, τον σακχαρώδη διαβήτη ή διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα. Επιπλέον, η κατατονία μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα με νόσο του Parkinson, λόγω επίδρασης στο νευρικό σύστημα, ή να προκύψει εξαιτίας της εγκεφαλίτιδας, φλεγμονής του εγκεφάλου που προκαλείται από λοιμώξεις.

Πόσο συχνά εμφανίζεται η κατατονία

Η κατατονία μπορεί να παρουσιαστεί σε άτομα κάθε ηλικίας, με συχνότερη εκδήλωση μεταξύ όσων νοσηλεύονται για σοβαρές ψυχικές παθήσεις. Αναφορικά με τα περιστατικά σε νοσοκομείο, περίπου το 5% έως 20% των ασθενών διαγιγνώσκονται με αυτήν την κατάσταση.

Κατατονία και αυτισμός

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κατατονία εκδηλώνεται πολύ πιο συχνά σε άτομα με διαταραχές αυτιστικού φάσματος από όσο θεωρούνταν αρχικά. Επιστημονικές μελέτες αποδεικνύουν ότι τα συμπτώματα κατατονίας εμφανίζονται σε ποσοστό 12% έως 18% των ατόμων με ενδείξεις αυτισμού, αν και ενδέχεται το πραγματικό ποσοστό να είναι υψηλότερο, καθώς συχνά τα συμπτώματα περνούν απαρατήρητα ή συγχέονται με άλλες διαταραχές.

Σημαντικό στοιχείο είναι ότι η κατατονία στο πλαίσιο αυτισμού αναπτύσσεται σταδιακά και η ένταση των συμπτωμάτων αυξάνεται με τον χρόνο. Αυτός ο σταδιακός χαρακτήρας δυσκολεύει την έγκαιρη αναγνώριση από γονείς και επαγγελματίες, ενώ η εσφαλμένη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε λάθος θεραπεία. Αν δεν εντοπιστεί ή μείνει χωρίς θεραπεία, η κατατονία ενδέχεται να προκαλέσει απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές, γι’ αυτό είναι αναγκαίο να δοθεί προσοχή στα εξής σημάδια:

• Επιβράδυνση των κινήσεων σε σχέση με το συνηθισμένο
• Μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες, με εμφανή “πάγωμα” στη συμπεριφορά
• Μειωμένη ομιλία ή πλήρης απώλεια του λόγου
• Αυξημένη εξάρτηση από τη βοήθεια τρίτων

Ειδικά χαρακτηριστικά κατατονίας σε άτομα με αυτισμό

• Κινήσεις πιο αργές από το κανονικό
• Διακοπή δραστηριότητας κατά τη διάρκεια εργασίας ή παιχνιδιού
• Επαναλαμβανόμενες, μονότονες κινήσεις ή ενέργειες
• Δυσκολία στην έναρξη ή ολοκλήρωση δραστηριοτήτων
• Μεγάλη μείωση ή διακοπή της ομιλίας
• Συχνότερη προσφυγή στη βοήθεια άλλων
• Διατήρηση της ίδιας στάσης για παρατεταμένη χρονική περίοδο

Διαγνωστικοί παράγοντες της κατατονίας

Για τη διάγνωση της κατατονίας, οι ιατροί εξετάζουν την παρουσία τουλάχιστον τριών βασικών συμπτωμάτων. Επιπρόσθετα, αξιολογούνται οι αντιδράσεις του ατόμου στα αιτήματα, ενδεχόμενες αλλαγές στη σωματική στάση και σημεία όπως έντονο κράτημα ή ειδικοί αντανακλαστικοί μηχανισμοί. Παρόλο που κάποια συμπτώματα μπορεί να συναντώνται και σε άλλες νόσους, φαινόμενα όπως η κέρινη ευκαμψία, ασυνήθιστες στάσεις σώματος ή γραμμική εκτέλεση εντολών θεωρούνται ενδεικτικά της κατατονίας.

Τρόποι αντιμετώπισης της κατατονίας

Συνήθως για τη θεραπεία της κατατονίας χορηγούνται φάρμακα της κατηγορίας των βενζοδιαζεπινών, ουσίες που συχνά χρησιμοποιούνται και για τη διαχείριση του άγχους ή των κρίσεων πανικού.

Εναλλακτικά, σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται θεραπεία με ηλεκτρικά ερεθίσματα στον εγκέφαλο όσο ο ασθενής βρίσκεται σε κατάσταση ύπνου. Η συγκεκριμένη μέθοδος συστήνεται όταν:

• Τα βενζοδιαζεπίνες δεν αποδίδουν
• Η κατατονία βρίσκεται σε πολύ προχωρημένο στάδιο
• Υπάρχουν υποτροπές της κατάστασης
• Απαιτείται άμεση παρέμβαση

Πιθανές επιπλοκές

Όσο νωρίτερα ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο καλύτερες οι προοπτικές. Αν η κατατονία παραμείνει αδιάγνωστη ή δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές υγείας, όπως:

• Λοιμώξεις
• Επικίνδυνες αντιδράσεις στα αντιψυχωσικά φάρμακα, όπως το κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο
• Θρόμβοι αίματος στους πνεύμονες (πνευμονική εμβολή)

Κύριες πληροφορίες για την κατατονία

Στην κατατονία σημειώνεται εμφανής μείωση της κινητικότητας και του λόγου, ή μπορεί να εκδηλωθούν παράξενες συμπεριφορές όπως ασυνήθιστες στάσεις σώματος και μίμηση κινήσεων άλλων ατόμων. Τις περισσότερες φορές σχετίζεται με σοβαρές ψυχικές ή σωματικές διαταραχές και αφορά το 5% έως 20% των περιπτώσεων σοβαρών ψυχικών νοσημάτων.

Για την αποφυγή σοβαρών συνεπειών, είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική παρέμβαση και η κατάλληλη θεραπεία με φαρμακευτική αγωγή ή ηλεκτρικά ρεύματα.