Τι είναι ο νευρολόγος; Τι ασθένειες θεραπεύει, ποιες εξετάσεις πραγματοποιεί και περισσότερα

Οι νευρολόγοι είναι γιατροί που ασχολούνται με τη διάγνωση και τη θεραπεία παθήσεων του νευρικού συστήματος. Η επίσκεψη σε νευρολόγο πραγματοποιείται συνήθως μετά από παραπομπή από τον προσωπικό ιατρό, ιδιαίτερα όταν εμφανιστούν συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, διαταραχές ύπνου ή δυσκολίες στην κίνηση.

Οι διαταραχές του νευρικού συστήματος περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα νοσημάτων, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η διαβητική νευροπάθεια, οι κεφαλαλγίες και οι βλάβες στα νεύρα.

Τι περιλαμβάνει το αντικείμενο του νευρολόγου

Ο νευρολόγος είναι ο ιατρός που ειδικεύεται στην αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία νοσημάτων που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα.

Το νευρικό σύστημα διακρίνεται σε δύο κύρια μέρη:

• Κεντρικό νευρικό σύστημα: περιλαμβάνει τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό
• Περιφερικό νευρικό σύστημα: απαρτίζεται από τα νεύρα που βρίσκονται εκτός του κεντρικού νευρικού συστήματος

Εξειδικεύσεις στον κλάδο της νευρολογίας

Η πολυπλοκότητα της ανατομίας και λειτουργίας του νευρικού συστήματος έχει οδηγήσει πολλούς νευρολόγους να εξειδικεύονται σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών ή κατηγορίες νευρολογικών παθήσεων.

Η εκπαίδευση του νευρολόγου περιλαμβάνει τέσσερα χρόνια φοίτησης στην ιατρική σχολή και ακολουθείται από τετραετή ειδικότητα, στην οποία εντάσσεται ένα έτος γενικής παθολογίας ή παιδιατρικής και στη συνέχεια τρία έτη εκπαίδευσης στη νευρολογία. Κάποιοι επιλέγουν περαιτέρω εξειδίκευση, διάρκειας ενός έως τριών επιπλέον ετών.

Οι κυριότερες υποειδικότητες της νευρολογίας είναι:

• Παιδονευρολογία
• Διαταραχές νευροανάπτυξης
• Νευρομυϊκή ιατρική
• Νευρολογία παρηγορητικής φροντίδας
• Ιατρική του πόνου
• Κεφαλαλγίες
• Διαταραχές ύπνου
• Αγγειακή νευρολογία
• Παθήσεις του αυτόνομου νευρικού συστήματος
• Νευροψυχιατρική
• Ιατρική εγκεφαλικών κακώσεων
• Νευροεντατική θεραπεία
• Επιληψία
• Διαταραχές κίνησης
• Νευροογκολογία

Παθήσεις που αντιμετωπίζει ο νευρολόγος

Ο νευρολόγος είναι υπεύθυνος για τη διάγνωση και θεραπεία διαταραχών του νευρικού συστήματος όπως:

• Εγκεφαλικό επεισόδιο
• Επιληψία
• Κεφαλαλγίες και ημικρανίες
• Όγκοι εγκεφάλου
• Εγκεφαλικά ανευρύσματα
• Περιφερική νευροπάθεια
• Διαταραχές ύπνου
• Εκφυλιστικά νευρολογικά νοσήματα όπως Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ
• Νευρομυϊκά νοσήματα, όπως μυϊκή δυστροφία, βαρεία μυασθένεια και αμυοτροφική πλάγια σκλήρυνση
• Πολλαπλή σκλήρυνση, μια φλεγμονώδης νευρολογική ασθένεια
• Λοιμώξεις του νευρικού συστήματος όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή επιπλοκές από τον ιό HIV

Οι νευρολόγοι συχνά εκτιμούν ασθενείς σε νοσοκομειακές συνθήκες, κυρίως μετά από χειρουργικές επεμβάσεις ή όταν εμφανιστούν καινούργια νευρολογικά συμπτώματα, όπως σπασμοί ή διαταραχές συνείδησης. Τέτοιες εκτιμήσεις είναι σημαντικές για την πρόγνωση και τις πιθανότητες αποκατάστασης του ασθενούς μετά από σοβαρές καταστάσεις.

Παθήσεις που μπορεί να διαγνώσει ο νευρολόγος

Οι νευρολόγοι είναι σε θέση να διαγνώσουν πλήθος νόσων του νευρικού συστήματος, για παράδειγμα:

• Εγκεφαλικά επεισόδια
• Χρόνιες κεφαλαλγίες και ημικρανίες
• Μηνιγγίτιδα
• Επιληψία
• Πολλαπλή σκλήρυνση
• Νόσος Πάρκινσον
• Αυτισμός
• Άνοια και νόσος Αλτσχάιμερ

Για την ακριβή διάγνωση και εντοπισμό του κατάλληλου πλάνου θεραπείας, οι νευρολόγοι αξιοποιούν εκτενείς διαγνωστικές εξετάσεις.

Διαγνωστικές και θεραπευτικές μέθοδοι στη νευρολογία

Για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση νευρολογικών νοσημάτων, οι νευρολόγοι εφαρμόζουν ποικιλία μεθόδων και εξετάσεων.

Οσφυονωτιαία παρακέντηση

Η οσφυονωτιαία παρακέντηση επιτρέπει τη συλλογή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, προκειμένου να διερευνηθούν παθήσεις όπως:

• Μηνιγγίτιδα
• Εγκεφαλίτιδα
• Φλεγμονές του νωτιαίου μυελού
• Λευχαιμία
• Αυτοάνοσες νόσοι, συμπεριλαμβανομένης της πολλαπλής σκλήρυνσης
• Άνοια
• Αιμορραγία στον εγκέφαλο

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της οσφυονωτιαίας παρακέντησης μπορούν να χορηγηθούν φάρμακα όπως αναισθητικά, αντιβιοτικά ή αντικαρκινικά σκευάσματα.

Ηλεκτρονευρομυογράφημα (ΗΝΜΓ)

Το ηλεκτρονευρομυογράφημα εξετάζει την απόκριση των μυών σε ηλεκτρικά ερεθίσματα που μεταδίδονται από τα κινητικά νεύρα, τα οποία είναι υπεύθυνα για την κίνηση.

Συχνά πραγματοποιείται ταυτόχρονα και μέτρηση αγωγιμότητας νεύρων, για τον έλεγχο της λειτουργίας των νεύρων μέσω ανταπόκρισης σε ηλεκτρικό ερέθισμα.

Κατά την εξέταση, ο ειδικός τοποθετεί μικροσκοπικά ηλεκτρόδια σε μυϊκό ιστό για την καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας τόσο σε φάση ηρεμίας όσο και κατά την κίνηση. Η καταγραφή, που ονομάζεται μυογράφημα, βοηθά στη διάγνωση παθήσεων των νεύρων και των μυών, συμπεριλαμβανομένων της βαρείας μυασθένειας και της αμυοτροφικής πλάγιας σκλήρυνσης.

• Βαρεία μυασθένεια
• Αμυοτροφική πλάγια σκλήρυνση

Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ)

Το ΗΕΓ καταγράφει και μετρά τη ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου.

Οι νευρώνες του εγκεφάλου μεταδίδουν σήματα με ηλεκτρικά ερεθίσματα, τα οποία ανιχνεύονται και οπτικοποιούνται μέσω του ΗΕΓ, παράγοντας κυματομορφές.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, τοποθετούνται ηλεκτρόδια στην κεφαλή του εξεταζόμενου, συνδεδεμένα με υπολογιστή που απεικονίζει την ηλεκτρική δραστηριότητα σε οθόνη ή σε εκτυπωμένη μορφή.

Το ΗΕΓ συμβάλλει στη διάγνωση των εξής:

• Επιληψία
• Σπασμοί
• Όγκοι στον εγκέφαλο
• Διαταραχές του ύπνου
• Κώμα ή διαταραχές συνείδησης

Τεστ Tensilon

Το τεστ Tensilon χρησιμοποιείται για τη διάγνωση της βαρείας μυασθένειας, μιας σπάνιας νευρομυϊκής πάθησης που οδηγεί σε μυϊκή αδυναμία των άκρων.

Κατά την εξέταση, εγχέεται ενδοφλεβίως το φάρμακο εδροφώνιο, το οποίο εμποδίζει προσωρινά τη δράση ενός ενζύμου που διασπά τη χημική ουσία ακετυλοχολίνη, απαραίτητη για τη μυϊκή σύσπαση.

Αν η μυϊκή δύναμη βελτιωθεί αμέσως μετά, αυτό υποδηλώνει πιθανή ύπαρξη βαρείας μυασθένειας.

Άλλες νευρολογικές εξετάσεις

Οι νευρολόγοι μπορεί να ζητήσουν επιπλέον εργαστηριακούς ελέγχους για τη διάγνωση νευρολογικών παθήσεων, όπως:

• Αναλύσεις αίματος και ούρων
• Εξετάσεις απεικόνισης, δηλαδή υπερηχογράφημα, μαγνητική τομογραφία, αξονική και τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων
• Γενετικές εξετάσεις
• Βιοψία
• Αγγειογραφία

Τι περιλαμβάνει η πρώτη εξέταση στον νευρολόγο

Η νευρολογική αξιολόγηση περιλαμβάνει δοκιμασίες που ελέγχουν τη μυϊκή ισχύ, τη μνήμη, την όραση, την υγεία των οφθαλμών και τον συντονισμό κινήσεων. Συνήθως οι εξετάσεις αυτές δεν προκαλούν πόνο, μπορεί όμως να υπάρξει ελαφρύ αίσθημα ενόχλησης.

Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία πριν την πρώτη επίσκεψη. Ο ιατρός ενδέχεται να:

• Ρωτήσει για τα συμπτώματα, νοσήματα που έχετε ή είχατε, καθώς και φάρμακα που λαμβάνετε
• Ελέγξει τη στάση του σώματος, τον τρόπο βαδίσματος, το εύρος της κίνησης και την ισορροπία
• Διενεργήσει κλινική εξέταση με μέτρηση σφύξεων, αρτηριακής πίεσης, και ακρόαση της καρδιάς και των πνευμόνων
• Ρωτήσει για τις συνήθειες αφόδευσης και ουρήσης, καθώς αυτές σχετίζονται με τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος

Μετά τη βασική αυτή εκτίμηση, μπορεί να ακολουθήσουν συμπληρωματικές εξετάσεις:

Έλεγχος κρανιακών νεύρων

Η λειτουργικότητα των εγκεφαλικών νεύρων εξετάζεται και μπορεί να σχετίζεται με αισθητηριακές λειτουργίες. Για παράδειγμα, μπορεί να ζητηθεί να αναγνωρίσετε οσμές ή να διαβάσετε αριθμούς και γράμματα σε ειδικό τεστ όρασης.

Δοκιμές συντονισμού και κινητικών δεξιοτήτων

Ο ιατρός μπορεί να σας ζητήσει να κάνετε στροφές, να κινήσετε τα άκρα σας με συγκεκριμένο τρόπο, να χτυπήσετε με τα δάχτυλα ή να γράψετε κάτι. Επίσης, πραγματοποιείται συχνά έλεγχος αντανακλαστικών, όπως το χτύπημα του γονάτου με σφυράκι.

Αισθητηριακοί έλεγχοι

Ο νευρολόγος εξετάζει την ανταπόκριση του οργανισμού σε ερεθίσματα, όπως ελαφριά αφή ή αντικείμενα διαφορετικής θερμοκρασίας.

Δοκιμασίες γνωσιακών λειτουργιών

Γίνονται ερωτήσεις σχετικές με την εργασία, την ημερομηνία ή την εποχή για να ελεγχθεί η μνήμη. Επίσης, μπορεί να πραγματοποιηθούν δοκιμασίες λόγου ή υπολογισμών για την αξιολόγηση της συγκέντρωσης.

Σε περίπτωση που διαπιστωθούν διαταραχές μνήμης, ο νευρολόγος ίσως διενεργήσει περαιτέρω τεστ γνωσιακών λειτουργιών, όπως το Mini-mental state examination (MMSE) ή το Montreal Cognitive Assessment (MoCA). Τα τεστ αυτά δεν εφαρμόζονται πάντα, αλλά είναι χρήσιμα όταν υπάρχει υπόνοια για έκπτωση γνωσιακού δυναμικού.

Πότε είναι απαραίτητη η επίσκεψη στον νευρολόγο

Ο προσωπικός γιατρός παραπέμπει στον νευρολόγο όταν παρουσιάζονται συμπτώματα που ενδέχεται να σχετίζονται με διαταραχή του νευρικού συστήματος, για παράδειγμα:

• Συχνοί ή έντονοι πονοκέφαλοι
• Μυϊκή αδυναμία
• Διαταραχές προσανατολισμού ή σύγχυση
• Ζάλη
• Δυσκολία στον συντονισμό κινήσεων
• Μερική ή ολική παράλυση
• Μεταβολές στην αίσθηση αφής, όρασης, όσφρησης ή γεύσης

Η διαφορά ανάμεσα σε νευρολόγους και νευροχειρουργούς

Τόσο οι νευρολόγοι όσο και οι νευροχειρουργοί ασχολούνται με παθήσεις του νευρικού συστήματος, ωστόσο διαφέρουν στον τρόπο παρέμβασης. Οι νευρολόγοι ειδικεύονται στη διάγνωση και στη θεραπεία με φαρμακευτική αγωγή ή άλλες μη επεμβατικές μεθόδους, ενώ οι νευροχειρουργοί ασχολούνται με χειρουργικές επεμβάσεις.

Η εκπαίδευση του νευροχειρουργού προϋποθέτει τις σπουδές στην Ιατρική και εξειδίκευση σε νευροχειρουργική για διάστημα έξι έως οκτώ ετών, εντός του οποίου περιλαμβάνεται και εκπαίδευση στη γενική χειρουργική.

Ο κάθε νευροχειρουργός διαθέτει τα εχέγγυα για χειρουργική αντιμετώπιση παθήσεων του εγκεφάλου και της σπονδυλικής στήλης, με τη δυνατότητα περαιτέρω εξειδίκευσης σε ιδιαίτερα απαιτητικές θεραπείες.

Τις περισσότερες φορές παραπομπή στον νευρολόγο ή στον νευροχειρουργό γίνεται από τον προσωπικό ιατρό. Επίσης, είναι εφικτό ο νευρολόγος να συστήσει ο ίδιος επίσκεψη σε νευροχειρουργό αν το πρόβλημα απαιτεί χειρουργική αντιμετώπιση. Το αντίστροφο ισχύει όταν ένας νευροχειρουργός χρειάζεται τη συνδρομή νευρολόγου για μακροχρόνια παρακολούθηση ή συντηρητική θεραπεία.