Υπέρταση

Η υπέρταση, γνωστή και ως αυξημένη αρτηριακή πίεση, συνήθως δεν εμφανίζει συμπτώματα, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικό επεισόδιο και άλλες σοβαρές παθήσεις.

Στη συνέχεια αναλύονται οι λόγοι για τους οποίους μπορεί να αυξηθεί η αρτηριακή πίεση, τα πιθανά σημεία που μπορεί να εμφανιστούν και οι τρόποι παρακολούθησης και διατήρησής της σε φυσιολογικά όρια.

Τι είναι η υπέρταση

Η αρτηριακή πίεση είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στα τοιχώματα των αγγείων. Επηρεάζεται από την αντίσταση των αγγείων και το έργο που επιτελεί η καρδιά.

Ορισμένες παθήσεις, η χρήση φαρμάκων και παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, μπορούν να συμβάλλουν στην αύξηση της πίεσης.

Η υπέρταση διαγιγνώσκεται όταν η αρτηριακή πίεση παραμένει σταθερά πάνω από 140/90 mm υδραργύρου.

• Η συστολική πίεση (για παράδειγμα, 130 mm υδραργύρου) δείχνει την πίεση που ασκεί το αίμα όταν η καρδιά συσπάται και αντλεί το αίμα.
• Η διαστολική πίεση (για παράδειγμα, 80 mm υδραργύρου) αντιστοιχεί στην πίεση όταν η καρδιά βρίσκεται σε φάση χαλάρωσης και γεμίζει με αίμα.

Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, οι τιμές της αρτηριακής πίεσης κατατάσσονται ως εξής:

• Συστολική κάτω από 120 mm υδραργύρου και διαστολική κάτω από 80 mm υδραργύρου: φυσιολογική πίεση.
• Συστολική 120–129 mm υδραργύρου και διαστολική κάτω από 80 mm υδραργύρου: αυξημένη πίεση.
• Συστολική 130–139 mm υδραργύρου και διαστολική 80–89 mm υδραργύρου: υπέρταση πρώτου βαθμού.
• Συστολική τουλάχιστον 140 mm υδραργύρου και διαστολική τουλάχιστον 90 mm υδραργύρου: υπέρταση δεύτερου βαθμού.

Η αυξημένη αρτηριακή πίεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για παθήσεις όπως εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή ανεπάρκεια και ανεύρυσμα. Ο αποτελεσματικός έλεγχός της είναι καθοριστικός για την πρόληψη σοβαρών επιπλοκών.

Πάνω από τους μισούς ενήλικες διαγιγνώσκονται με υψηλή πίεση, αλλά πολλοί αγνοούν την ύπαρξή της.

Συμπτώματα υπέρτασης

Οι περισσότεροι ασθενείς με υπέρταση δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Αυτό μπορεί να αποβεί επικίνδυνο, διότι οι βλάβες σε καρδιά, αγγεία και άλλα όργανα όπως τα νεφρά εξελίσσονται αθόρυβα.

Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να μετράται τακτικά η αρτηριακή πίεση.

Σε σπάνιες και σοβαρές περιπτώσεις, ενδέχεται να παρουσιαστούν:

• έντονη εφίδρωση
• ανησυχία
• δυσκολίες στον ύπνο
• ερυθρότητα του δέρματος

Όταν η πίεση φτάσει σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα (υπερτασική κρίση), είναι πιθανό να εκδηλωθούν ισχυρός πονοκέφαλος και αιμορραγία από τη μύτη.

Επιπλοκές που προκαλεί η υψηλή πίεση

Η υπέρταση που παραμένει για μεγάλο διάστημα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα υγείας. Ένα παράδειγμα είναι η αθηροσκλήρωση, όπου συσσωρεύονται πλάκες στα αγγεία με αποτέλεσμα τη στένωση της ροής του αίματος.

Η στένωση αυτή προκαλεί επιπλέον καταπόνηση στην καρδιά, αυξάνοντας ακόμα περισσότερο την πίεση.

Η αθηροσκλήρωση που σχετίζεται με την υπέρταση ενδέχεται να επιφέρει:

• καρδιακή ανεπάρκεια ή έμφραγμα
• ανεύρυσμα, δηλαδή υπερβολική διόγκωση του τοιχώματος αρτηρίας, που μπορεί να σπάσει
• ανεπάρκεια των νεφρών
• εγκεφαλικό επεισόδιο
• ακρωτηριασμό άκρων
• βλάβη στον αμφιβληστροειδή που μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση

Η τακτική μέτρηση της αρτηριακής πίεσης βοηθά στην πρώιμη ανίχνευση προβλημάτων, περιορίζοντας τις σοβαρές συνέπειες.

Μέτρηση της αρτηριακής πίεσης

Η παροδική αύξηση της πίεσης αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του σώματος σε περιστάσεις όπως το στρες ή έντονη σωματική δραστηριότητα.

Για να διαγνωστεί υπέρταση απαιτούνται πολλές μετρήσεις που να δείχνουν σταθερή αύξηση της πίεσης.

Αίτια υπέρτασης

Σε πολλές περιπτώσεις, τα αίτια της υπέρτασης παραμένουν αδιευκρίνιστα, ωστόσο συνδέονται συχνά με συγκεκριμένες παθήσεις ή συνήθειες ζωής.

Όταν η αυξημένη αρτηριακή πίεση δεν οφείλεται σε άλλη διαταραχή, πρόκειται για πρωτογενή υπέρταση. Εάν είναι αποτέλεσμα κάποιας νόσου, χαρακτηρίζεται ως δευτερογενής υπέρταση.

Η πρωτογενής υπέρταση μπορεί να αναπτυχθεί λόγω παραγόντων όπως:

• υπερβολικό σωματικό βάρος ή παχυσαρκία
• αντίσταση στην ινσουλίνη
• υψηλή πρόσληψη αλατιού
• παρατεταμένη κατανάλωση αλκοόλ
• έλλειψη σωματικής δραστηριότητας
• κάπνισμα

Η δευτερογενής υπέρταση έχει ανιχνεύσιμα αίτια και συχνά σχετίζεται με άλλα προβλήματα υγείας.

Ένας συνηθισμένος παράγοντας είναι η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, κατάσταση κατά την οποία τα νεφρά αδυνατούν να αποβάλουν τα περιττά υγρά, με συνέπεια την αύξηση της πίεσης. Επιπλέον, η υπέρταση μπορεί να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο τη νεφρική λειτουργία.

Άλλες αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν υπέρταση είναι:

• σακχαρώδης διαβήτης, που οδηγεί σε βλάβες στα νεφρά και στο νευρικό σύστημα
• φαιοχρωμοκύττωμα, μια σπάνια μορφή όγκου των επινεφριδίων
• σύνδρομο Cushing
• συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων, διαταραχή στην παραγωγή κορτιζόλης
• υπερθυρεοειδισμός, δηλαδή υπερδραστηριότητα του θυρεοειδούς αδένα
• υπερπαραθυρεοειδισμός, που προκαλεί διαταραχές στο ισοζύγιο ασβεστίου και φωσφόρου
• κύηση
• αποφρακτική άπνοια ύπνου

Παράγοντες κινδύνου για υπέρταση

Η πιθανότητα εμφάνισης υπέρτασης αυξάνεται εξαιτίας διαφόρων παραγόντων:

• Ηλικία: μετά τα 65 έτη, είναι σύνηθες η αρτηριακή πίεση να αυξάνεται λόγω σκλήρυνσης των αγγείων και συσσώρευσης πλάκας.
• Εθνικότητα: σε ορισμένες εθνοτικές ομάδες, ο κίνδυνος υπέρτασης είναι υψηλότερος.
• Σωματικό βάρος: το αυξημένο βάρος ή η παχυσαρκία αποτελούν βασικούς παράγοντες κινδύνου.
• Αλκοόλ και καπνός: η συχνή κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα μπορούν να αυξήσουν την πίεση.
• Φύλο: πριν την εμμηνόπαυση η υπέρταση είναι συχνότερη στους άνδρες, ενώ μετά αυξάνει η συχνότητα στις γυναίκες.
• Προϋπάρχουσες ασθένειες: καρδιαγγειακές παθήσεις, διαβήτης, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και αυξημένη χοληστερόλη διευκολύνουν την ανάπτυξη υπέρτασης, ειδικά με την πάροδο των ετών.

Αντιμετώπιση και έλεγχος της αρτηριακής πίεσης

Οι αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες αποτελούν το πρωταρχικό και σημαντικότερο βήμα για τη διαχείριση της υπέρτασης.

Συστηματική σωματική άσκηση

Συνιστάται τόσο σε άτομα με υπέρταση όσο και σε υγιείς τουλάχιστον 150 λεπτά αερόβιας δραστηριότητας μέτριας έντασης ή 75 λεπτά έντονης δραστηριότητας κάθε εβδομάδα.

Η φυσική δραστηριότητα πρέπει να πραγματοποιείται τουλάχιστον 5 ημέρες την εβδομάδα.

Ενδεικτικά παραδείγματα δραστηριοτήτων είναι:

• περπάτημα
• τρέξιμο
• ποδηλασία
• κολύμβηση

Η επιστημονική έρευνα σημειώνει ότι η προπόνηση με βάρη μπορεί επίσης να συμβάλλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Διαχείριση άγχους

Ο έλεγχος του στρες είναι σημαντικός για τη διατήρηση φυσιολογικών τιμών πίεσης. Βοηθητικοί τρόποι χαλάρωσης είναι:

• διαλογισμός
• ζεστό μπάνιο
• γιόγκα
• βόλτα στη φύση

Είναι εξίσου ουσιώδες να αποφεύγεται η χρήση αλκοόλ ή ουσιών για την αντιμετώπιση του στρες, καθώς ενδέχεται να επιδεινώσουν την υπέρταση.

Το κάπνισμα επίσης επηρεάζει αρνητικά την αρτηριακή πίεση, οπότε η διακοπή του μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών και άλλων προβλημάτων υγείας.