Ροταϊός

Ο ροταϊός είναι ένας ιός που προκαλεί διάρροια και άλλες διαταραχές του εντέρου. Μεταδίδεται πολύ εύκολα και αποτελεί την πιο συχνή αιτία διάρροιας σε βρέφη και μικρά παιδιά παγκοσμίως. Ο ιός αυτός προκαλεί φλεγμονή στο στομάχι και στο έντερο. Η λοίμωξη μπορεί να εκδηλωθεί με έντονη διάρροια, εμετούς, πυρετό, πόνο στην κοιλιά και αφυδάτωση, ιδιαίτερα σε βρέφη, μικρά παιδιά και σε ορισμένους ενήλικες. Παρότι κάποια φάρμακα μπορούν να μειώσουν την ένταση των συμπτωμάτων, δεν υπάρχει αποτελεσματική ειδική θεραπεία που να εξαλείφει τον ροταϊό. Ακόμη και παιδιά που έχουν εμβολιαστεί είναι δυνατό να μολυνθούν περισσότερες από μία φορές.

Ροταϊός και νοροϊός: ποια είναι η διαφορά;

Και οι δύο ιοί μπορούν να προκαλέσουν διάρροια και εμετό, όμως πρόκειται για διαφορετικούς μικροοργανισμούς. Η βασική διαφοροποίηση είναι ότι ο ροταϊός προσβάλλει συχνότερα τα παιδιά, ενώ ο νοροϊός μπορεί να εμφανιστεί σε ανθρώπους κάθε ηλικίας. Τα συμπτώματα του ροταϊού ενδέχεται να διαρκέσουν έως και 8 ημέρες, ενώ ο νοροϊός συνήθως υποχωρεί μέσα σε 1 έως 3 ημέρες. Επιπλέον, για τον ροταϊό υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο, ενώ για τον νοροϊό δεν υπάρχει αντίστοιχο μέτρο πρόληψης.

Συμπτώματα ροταϊού

Όταν ένα παιδί μολυνθεί από ροταϊό, τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται συνήθως περίπου δύο ημέρες μετά. Αρχικά παρατηρούνται:

• Πυρετός
• Εμετός
• Πόνος στην κοιλιά

Τα παραπάνω συνήθως υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες, όμως στη συνέχεια εμφανίζεται διάρροια, η οποία μπορεί να διαρκέσει από 5 έως 8 ημέρες.

Πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια;

Δεν πρέπει να υπάρχει καθυστέρηση στην επικοινωνία με γιατρό όταν το παιδί εμφανίζει τα ακόλουθα:

• Έντονη υπνηλία και μειωμένη εγρήγορση
• Συχνούς εμετούς
• Άρνηση να πιει υγρά
• Μαύρα κόπρανα ή κόπρανα με αίμα ή πύον
• Πυρετό σε βρέφη μικρότερα των 6 μηνών
• Πυρετό που επιμένει πάνω από 24 ώρες σε παιδιά μεγαλύτερα των 6 μηνών

Επειδή ο εμετός και η διάρροια μπορεί να οδηγήσουν σε αφυδάτωση, το παιδί είναι πιθανό να χάσει υπερβολική ποσότητα υγρών, κάτι που μπορεί να γίνει απειλητικό για τη ζωή. Ιδιαίτερα αυξημένος κίνδυνος υπάρχει και για ηλικιωμένα άτομα, ειδικά όταν συνυπάρχουν άλλα προβλήματα υγείας.

Θα πρέπει επίσης να επικοινωνήσετε με γιατρό αν παρατηρηθούν σημάδια αφυδάτωσης:

• Ανησυχία και ευερεθιστότητα
• Κλάμα χωρίς δάκρυα
• Σπάνια ούρηση ή πάνα που μένει στεγνή για μεγάλο διάστημα
• Ζάλη
• Ξηρότητα σε στόμα και λαιμό
• Υπερβολική υπνηλία
• Χλωμό δέρμα
• Βυθισμένα μάτια

Στους ενήλικες τα συμπτώματα του ροταϊού είναι συχνότερα πιο ήπια, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί και πάλι να προκαλέσουν αφυδάτωση.

Ροταϊός ή τροφική δηλητηρίαση; πώς ξεχωρίζουν;

Επειδή τόσο ο ροταϊός όσο και η τροφική δηλητηρίαση μπορούν να προκαλέσουν διάρροια, εμετούς και πυρετό, η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που βοηθούν:

• Στην τροφική δηλητηρίαση τα συμπτώματα ξεκινούν απότομα, συνήθως μέσα σε 3 έως 6 ώρες μετά την κατανάλωση μολυσμένου φαγητού ή νερού.
• Στον ροταϊό τα συμπτώματα εμφανίζονται πιο σταδιακά και μπορεί να διαρκέσουν έως 8 ημέρες, ενώ στην τροφική δηλητηρίαση υποχωρούν συνήθως πιο γρήγορα.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν από ροταϊό;

Παρότι οποιοσδήποτε μπορεί να μολυνθεί, ο ροταϊός εντοπίζεται συχνότερα σε:

• Βρέφη
• Μικρά παιδιά
• Κοντινά μέλη της οικογένειας που φροντίζουν παιδιά
• Προσωπικό παιδικών σταθμών και άλλους που εργάζονται με παιδιά

Αιτίες ροταϊού

Η νόσος προκαλείται από έναν ιό που ονομάστηκε ροταϊός λόγω του σχήματός του, το οποίο στο μικροσκόπιο θυμίζει τροχό. Η λατινική λέξη rota σημαίνει τροχός. Οι ροταϊοί υπάρχουν σε όλο τον κόσμο και μεταδίδονται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Προσβάλλουν κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου, τα λεγόμενα εντεροκύτταρα, τα οποία έχουν ρόλο στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Όταν αυτά τα κύτταρα καταστρέφονται, εμφανίζεται το βασικό σύμπτωμα της λοίμωξης, δηλαδή η έντονη διάρροια.

Πώς μεταδίδεται ο ροταϊός;

Όταν ένα παιδί έχει μολυνθεί, ο ιός μπορεί να υπάρχει στα κόπρανά του ήδη πριν αρχίσουν τα συμπτώματα και να παραμένει έως και 10 ημέρες μετά την υποχώρησή τους. Στο διάστημα αυτό, κατά τον καθαρισμό μετά τη χρήση της τουαλέτας, ο ιός μπορεί να περάσει στα χέρια του παιδιού. Αν δεν πλυθούν σωστά, ο ροταϊός μπορεί να μεταφερθεί σε οτιδήποτε αγγίξει το παιδί, όπως:

• Μολύβια και μαρκαδόρους
• Τρόφιμα
• Επιφάνειες, όπως νιπτήρες και πάγκους κουζίνας
• Παιχνίδια, μαζί με ηλεκτρονικές συσκευές όπως τάμπλετ ή τηλεχειριστήρια
• Πιάτα και μαχαιροπίρουνα
• Νερό

Αν αγγίξετε τα λερωμένα χέρια του παιδιού ή κάποια μολυσμένη επιφάνεια και στη συνέχεια αγγίξετε το στόμα σας, είναι δυνατό να μολυνθείτε. Η απολύμανση είναι απαραίτητη. Ο ροταϊός μπορεί να παραμένει σε επιφάνειες και αντικείμενα για αρκετές εβδομάδες. Η μετάδοση παρατηρείται συχνότερα τους πιο κρύους μήνες και την άνοιξη, πιθανότατα επειδή τότε οι άνθρωποι περνούν περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους. Η λοίμωξη μπορεί να εμφανιστεί ξανά, ακόμη και σε εμβολιασμένα άτομα. Ωστόσο, οι επαναλοιμώξεις είναι συνήθως πιο ήπιες.

Διάγνωση ροταϊού

Ο γιατρός, τις περισσότερες φορές, καταλήγει στη διάγνωση βάσει της κλινικής εξέτασης και της αξιολόγησης των συμπτωμάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί εργαστηριακός έλεγχος δείγματος κοπράνων.

Αντιμετώπιση ροταϊού

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να στοχεύει τον ροταϊό. Τα αντιβιοτικά δεν έχουν αποτέλεσμα, ενώ και τα αντιιικά δεν βοηθούν. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει αγωγή για την ανακούφιση των συμπτωμάτων και διαλύματα επανυδάτωσης, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία υγρών και μετάλλων στον οργανισμό. Συνήθως ο ροταϊός υποχωρεί μόνος του μέσα σε περίπου μία εβδομάδα. Σε αυτό το διάστημα είναι σημαντικό το παιδί να λαμβάνει αρκετά υγρά, όπως:

• Νερό
• Ζωμό
• Αναψυκτικό με τζίντζερ ή άλλα διαυγή ροφήματα
• Παγάκια

Συχνά προτείνεται ήπια τροφή, όπως κράκερ ή παξιμάδια. Καλό είναι να αποφεύγονται ο χυμός μήλου, τα γαλακτοκομικά, τα γλυκά τρόφιμα και τα αθλητικά ποτά, επειδή μπορεί να επιδεινώσουν τη διάρροια ή τον εμετό.

Πρόληψη ροταϊού

Το συχνό πλύσιμο των χεριών και η απολύμανση των επιφανειών μπορούν να βοηθήσουν, όμως η πλήρης αποφυγή της μόλυνσης δεν είναι εύκολη.

Εμβόλιο ροταϊού

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος προστασίας ενός παιδιού είναι ο εμβολιασμός για τον ροταϊό. Το εμβόλιο προσφέρει πλήρη προστασία περίπου στο 70-80% των παιδιών που το λαμβάνουν. Ακόμη κι αν ένα εμβολιασμένο παιδί μολυνθεί, τα συμπτώματα είναι συνήθως πολύ πιο ήπια. Η πρώτη δόση πρέπει να δοθεί μέχρι την ηλικία των 15 εβδομάδων και η ολοκλήρωση του σχήματος πρέπει να έχει γίνει έως τους 8 μήνες. Το εμβόλιο δεν χορηγείται με ένεση, αλλά ως σταγόνες στο στόμα του παιδιού. Υπάρχουν δύο τύποι:

• RotaTeq – χορηγείται σε τρεις δόσεις, στις ηλικίες 2, 4 και 6 μηνών.
• Rotarix – χορηγείται σε δύο δόσεις, στις ηλικίες 2 και 4 μηνών.

Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι και τα δύο εμβόλια είναι ασφαλή και αποτελεσματικά. Τα περισσότερα παιδιά δεν εμφανίζουν ανεπιθύμητες ενέργειες, όμως σε ορισμένα μπορεί να παρουσιαστεί ήπια διάρροια ή εμετός που περνά γρήγορα. Πολύ σπάνια, το εμβόλιο μπορεί να σχετίζεται με εγκολεασμό, δηλαδή κατάσταση κατά την οποία τμήμα του εντέρου «μπαίνει» μέσα σε άλλο τμήμα, προκαλώντας απόφραξη. Για τον λόγο αυτό, το εμβόλιο δεν συνιστάται σε παιδιά που έχουν ιστορικό εγκολεασμού.

Μέτρα για τον περιορισμό της μετάδοσης του ροταϊού

Το σχολαστικό πλύσιμο χεριών συμβάλλει στη μείωση της εξάπλωσης του ροταϊού και άλλων εντερικών ιώσεων. Προτείνεται πλύσιμο με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα:

• Μετά την αλλαγή πάνας
• Μετά τη χρήση της τουαλέτας
• Μετά τη βοήθεια προς παιδί για χρήση της τουαλέτας
• Πριν από το φαγητό ή την προετοιμασία τροφίμων

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, είναι χρήσιμο να ενθαρρύνονται να πλένουν τα χέρια τους τακτικά. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι τα αντισηπτικά χεριών με βάση το αλκοόλ δεν σταματούν τη μετάδοση του ροταϊού. Επιπλέον πρακτικές που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο μόλυνσης είναι:

• Συστηματική απολύμανση των επιφανειών που αγγίζονται συχνά, όπως τραπέζια, πόμολα και πάγκοι κουζίνας.
• Καθαρισμός εμετού ή υπολειμμάτων διάρροιας με διαλύματα που περιέχουν χλωρίνη.
• Γρήγορο πλύσιμο μολυσμένων ρούχων ή υφασμάτων.
• Σωστός χειρισμός και απόρριψη λερωμένων πανών.

Με την εφαρμογή αυτών των μέτρων μπορεί να περιοριστεί η διασπορά του ροταϊού, όμως η σημαντικότερη προστασία παραμένει ο εμβολιασμός.