Γιατί η έντονη νοητική προσπάθεια προκαλεί αίσθημα κόπωσης;

Η σωματική εργασία μπορεί να μας αφήνει με εμφανή σωματική κούραση, αλλά μπορεί να συμβεί κάτι αντίστοιχο και μετά από έντονη πνευματική προσπάθεια; Παρότι η σκέψη δεν απαιτεί μυϊκή δραστηριότητα, επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η απαιτητική νοητική εργασία μπορεί να προκαλέσει αίσθημα κόπωσης. Ερευνητές αναφέρουν ότι όταν η έντονη γνωστική προσπάθεια παρατείνεται για αρκετές ώρες, στην περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται προμετωπιαίος φλοιός συσσωρεύονται παραπροϊόντα που ενδέχεται να είναι τοξικά. Ως αποτέλεσμα της γνωστικής κόπωσης, οι άνθρωποι τείνουν να επιλέγουν αποφάσεις που απαιτούν λιγότερη προσπάθεια και λιγότερο χρόνο.

Η κόπωση δεν είναι ψευδαίσθηση

Ορισμένες θεωρητικές προσεγγίσεις υποστηρίζουν ότι η κόπωση λειτουργεί σαν μια ψευδαίσθηση που δημιουργεί ο εγκέφαλος, ώστε να σταματήσουμε αυτό που κάνουμε και να στραφούμε σε πιο ευχάριστες δραστηριότητες. Άλλες, όμως, θεωρίες αναφέρουν ότι η γνωστική εργασία επιφέρει μια πραγματική λειτουργική μεταβολή, δηλαδή τη συσσώρευση επιβλαβών ουσιών. Με αυτή τη λογική, το αίσθημα κόπωσης μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι χρειάζεται διάλειμμα, ώστε να προστατευτεί η ακεραιότητα του εγκεφάλου.

Γιατί η σκέψη μας κάνει να νιώθουμε κουρασμένοι;

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό συνδέεται με την ανάγκη του εγκεφάλου να επεξεργαστεί ουσίες που ενδεχομένως είναι τοξικές και παράγονται ως συνέπεια της νευρικής δραστηριότητας. Σε μία μελέτη εξετάστηκαν δύο ομάδες ατόμων:

• Άτομα που έπρεπε να σκεφτούν με μεγάλη ένταση.
• Άτομα στα οποία δόθηκαν πιο απλές εργασίες.

Ο σκοπός της διαδικασίας ήταν να συγκεντρωθούν επαρκή στοιχεία σχετικά με την κόπωση που προκύπτει από τη σκέψη. Εκείνοι που είχαν τις πιο απαιτητικές νοητικές δοκιμασίες εμφάνισαν σημάδια κόπωσης και παρατηρήθηκε μικρότερη διαστολή της κόρης των ματιών. Αντίθετα, όσοι εκτελούσαν ευκολότερες εργασίες δεν παρουσίασαν ενδείξεις κούρασης. Στην ομάδα με την έντονη νοητική προσπάθεια εντοπίστηκε μεγαλύτερη συγκέντρωση γλουταμικού στις συνάψεις του προμετωπιαίου φλοιού. Όταν συσσωρεύεται γλουταμικό, η περαιτέρω ενεργοποίηση του προμετωπιαίου φλοιού έχει μεγαλύτερο «κόστος», γι’ αυτό και μετά από μια ψυχικά απαιτητική ημέρα η γνωστική αυτορρύθμιση γίνεται πιο δύσκολη. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η σκέψη πράγματι μας κουράζει.

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η εγκεφαλική κόπωση;

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει μια εύκολη λύση που να εξαλείφει την ψυχική κόπωση. Παρ’ όλα αυτά, προτείνεται περισσότερη ξεκούραση και επαρκής, ποιοτικός ύπνος. Υπάρχουν ενδείξεις ότι κατά τη διάρκεια του ύπνου το γλουταμικό απομακρύνεται από τις συνάψεις.