Περιφερική αρτηριακή νόσος: αίτια, συμπτώματα, θεραπεία

Η περιφερική αρτηριακή νόσος, γνωστή και ως αρτηριακή ανεπάρκεια, είναι μια πάθηση όπου οι αρτηρίες που μεταφέρουν οξυγονωμένο αίμα από την καρδιά προς διάφορα μέρη του σώματος στενεύουν ή φράζουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της παροχής οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών σε ιστούς και όργανα, προκαλώντας μια σειρά συμπτωμάτων και διαταραχών που σχετίζονται με τη μειωμένη ροή αίματος.

Τύποι αρτηριακών παθήσεων

Οι αρτηριακές ασθένειες εντοπίζονται κυρίως στις αρτηρίες των κάτω άκρων, ωστόσο μπορούν να προσβάλουν και άλλα σημεία του οργανισμού. Οι βασικές μορφές αγγειακών παθήσεων περιλαμβάνουν:

• Αθηροσκλήρωση: Η πιο συχνή μορφή, χαρακτηρίζεται από εναπόθεση πλακών που αποτελούνται από χοληστερόλη, λίπη, ασβέστιο και άλλες ουσίες στα εσωτερικά τοιχώματα των αρτηριών. Αυτό οδηγεί σε στένωση και ακαμψία των αγγείων ενώ αυξάνει τον κίνδυνο θρόμβων. Εμφανίζεται οπουδήποτε στο αγγειακό σύστημα και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την περιφερική αρτηριακή νόσο, τη νόσο των καρωτίδων και τη στεφανιαία νόσο.
• Στεφανιαία νόσος: Όταν η αθηροσκλήρωση επηρεάζει τις αρτηρίες που αιματώνουν τον καρδιακό μυ, προκαλώντας συμπτώματα όπως δύσπνοια, στηθάγχη και εμφράγματα εξαιτίας της μειωμένης παροχής αίματος στην καρδιά.
• Νόσος καρωτίδων: Προκαλείται από στένωση ή απόφραξη των καρωτιδικών αρτηριών που οδηγούν στον εγκέφαλο, αυξάνοντας την πιθανότητα εγκεφαλικού επεισοδίου.
• Περιφερική αρτηριακή νόσος (ΠΑΝ): Οφείλεται στην αθηροσκλήρωση που προσβάλλει κυρίως τις αρτηρίες των κάτω άκρων, προκαλώντας συμπτώματα όπως πόνο, κράμπες, μυρμήγκιασμα, αδυναμία και καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων.
• Νόσος αρτηριών των νεφρών: Επηρεάζει τα αγγεία που τροφοδοτούν με αίμα τους νεφρούς, οδηγώντας σε δυσλειτουργία τους και σε αυξημένη αρτηριακή πίεση.
• Παθολογία μεσεντέριων αρτηριών: Οι αρτηρίες αυτές αιματώνουν το έντερο και η στένωση ή απόφραξή τους μπορεί να προκαλέσει κοιλιακό πόνο μετά το φαγητό, απώλεια βάρους και εντερικές διαταραχές.
• Νόσος Buerger: Σπάνια μορφή που επηρεάζει μικρού ή μέσου μεγέθους αρτηρίες στα άκρα (χέρια και πόδια), σχετίζεται κυρίως με το κάπνισμα, και εμφανίζει άλγος, έλκη και ιστική βλάβη.
• Ινομυϊκή δυσπλασία: Σπάνια νόσος που χαρακτηρίζεται από ανώμαλη αύξηση κυττάρων στα τοιχώματα των αρτηριών, οδηγώντας σε στένωση, διαχωρισμό ή εμφάνιση ανευρυσμάτων.

Συμπτώματα αρτηριακών παθήσεων

Η σοβαρότητα και το είδος των συμπτωμάτων διαφέρουν, ωστόσο τείνουν να επιδεινώνονται χωρίς κατάλληλη θεραπεία. Τα συνήθη σημάδια αρτηριακής νόσου είναι:

• Διαλείπουσα χωλότητα: Συχνότερο σύμπτωμα, σημαίνει πόνο, κράμπες ή δυσφορία στους μυς των ποδιών, των μηρών, της γάμπας ή των γλουτών κατά τη διάρκεια άσκησης (όπως βάδισμα ή ανέβασμα σκάλας), με τον πόνο να υποχωρεί στην ανάπαυση.
• Πόνος στην ανάπαυση: Στα προχωρημένα στάδια, ο πόνος ή η δυσφορία εκδηλώνεται ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας, κυρίως σε πόδια ή πέλματα, διακόπτοντας και τον ύπνο.
• Μούδιασμα ή αδυναμία: Ο χαμηλός αιματικός εφοδιασμός μπορεί να προκαλέσει αίσθημα μούδιασματος ή αδυναμίας στα κάτω άκρα, δυσκολεύοντας τις καθημερινές κινήσεις.
• Ψυχρότητα άκρων: Η μειωμένη κυκλοφορία μπορεί να κάνει τα πόδια και τα πέλματα να είναι ψυχρά στην αφή, ενώ το δέρμα μπορεί να αποκτήσει ωχρή ή κυανή όψη.
• Καθυστέρηση στην επούλωση πληγών: Τα τραύματα ή οι πληγές στα κάτω άκρα επουλώνονται αργά λόγω ανεπαρκούς αιμάτωσης και υπάρχει αυξημένος κίνδυνος επιμόλυνσης.
• Λείο ή λεπτό δέρμα: Στις προσβεβλημένες περιοχές, το δέρμα μπορεί να φαίνεται λείο, λεπτό ή τεντωμένο, ενώ παρατηρείται συχνά και απώλεια τριχοφυΐας.
• Αλλαγές στην ανάπτυξη των νυχιών: Τα νύχια ίσως μεγαλώνουν πιο αργά ή γίνονται εύθραυστα εξαιτίας της μειωμένης αιμάτωσης.
• Ανίσχυροι σφυγμοί: Ιατρική εξέταση μπορεί να αποκαλύψει αδύνατους ή μη χαρακτηριστικούς σφυγμούς στα κάτω άκρα και τα πέλματα.
• Δυσλειτουργία στύσης (στους άνδρες): Η ελλιπής ροή αίματος προς τα γεννητικά όργανα μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες στη στύση.
• Έλκη ποδιών: Η χρόνια μείωση της κυκλοφορίας αίματος οδηγεί συχνά στην εμφάνιση χρόνιων ελκών στα πέλματα, τα οποία μπορεί να παρουσιάζουν βραδεία επούλωση και συχνή επιμόλυνση.

Πότε να ζητήσετε ιατρική συμβουλή;

Εάν παρατηρήσετε επίμονα συμπτώματα, ανεξήγητο πόνο ή σημαντικές αλλαγές στην υγεία σας, συνιστάται να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια. Οι τακτικές προληπτικές εξετάσεις βοηθούν στην πρώιμη ανίχνευση προβλημάτων. Μην διστάσετε να απευθυνθείτε στον γιατρό σας όποτε το θεωρείτε αναγκαίο.

Αιτίες αρτηριακών παθήσεων

• Αθηροσκλήρωση: Η κύρια αιτία της περιφερικής αρτηριακής νόσου, που οδηγεί σε στένωση των αρτηριών λόγω δημιουργίας πλακών, με επακόλουθη μείωση της ροής αίματος.
• Φλεγμονή: Η χρόνια φλεγμονή βλάπτει τα τοιχώματα των αρτηριών, ευνοώντας την ανάπτυξη πλακών.
• Οξειδωτικό στρες: Η υπερβολική παρουσία ελεύθερων ριζών στον οργανισμό συμβάλλει στη βλάβη των αγγείων και την αθηροσκλήρωση.
• Δυσλειτουργία ενδοθηλίου: Η μειωμένη λειτουργικότητα των ενδοθηλιακών κυττάρων που καλύπτουν τα αγγεία ενισχύει τη συσσώρευση πλακών.
• Κληρονομικότητα: Το οικογενειακό ιστορικό και η γενετική προδιάθεση παίζουν ρόλο στην πιθανότητα εμφάνισης περιφερικής αρτηριακής νόσου.
• Αυξημένη πηκτικότητα αίματος: Παθήσεις που οδηγούν σε εύκολη δημιουργία θρόμβων συμβάλλουν στη φραγή των αγγείων.
• Τραυματισμός αγγείων: Βλάβες ή τραυματισμοί στα αγγεία μπορούν να προάγουν τον σχηματισμό πλακών.

Παράγοντες κινδύνου αρτηριακής νόσου

• Κάπνισμα: Ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για περιφερική αρτηριακή νόσο, καθώς βλάπτει τις αρτηρίες και επιταχύνει την εναπόθεση πλακών.
• Διαβήτης: Τα υψηλά επίπεδα σακχάρου αίματος συμβάλλουν στη βλάβη των αγγείων και αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου.
• Αυξημένη χοληστερόλη: Υψηλές τιμές LDL χοληστερόλης διευκολύνουν τον σχηματισμό πλακών στο εσωτερικό των αρτηριών.
• Υπέρταση: Η αυξημένη αρτηριακή πίεση επιβαρύνει τα τοιχώματα των αγγείων, ευνοώντας την αγγειακή νόσο.
• Ηλικία: Ο κίνδυνος αυξάνεται με την πάροδο των ετών, ιδίως μετά τα 50.
• Παχυσαρκία: Η υπερβολική αύξηση βάρους οδηγεί σε περαιτέρω στένωση των αρτηριών και περιορίζει τη ροή του αίματος.
• Κληρονομικότητα: Η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού αυξάνει τη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.
• Απουσία φυσικής δραστηριότητας: Ο μειωμένος ή ανύπαρκτος δραστήριος τρόπος ζωής αποτελεί προδιαθεσικό παράγοντα για την εμφάνιση της νόσου.
• Φύλο: Η πάθηση εμφανίζεται με ελαφρώς μεγαλύτερη συχνότητα στους άνδρες.
• Εθνική καταγωγή: Ορισμένες εθνοτικές ομάδες παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά περιφερικής αρτηριακής νόσου.

Επιπλοκές αρτηριακής νόσου

• Διαλείπουσα χωλότητα: Άλγος, κράμπες και μυϊκή κόπωση στις κινήσεις λόγω μειωμένης ροής αίματος.
• Κριτική ισχαιμία άκρων: Σοβαρή μορφή της νόσου με πόνο στην ανάπαυση, χρόνιες πληγές και πιθανότητα γάγγραινας.
• Ακρωτηριασμός: Σε προχωρημένες και μη αντιμετωπισμένες περιπτώσεις κριτικής ισχαιμίας απαιτείται αφαίρεση του προσβεβλημένου άκρου.
• Δυσκολία επούλωσης τραυμάτων: Η ελλιπής αιμάτωση εμποδίζει την επούλωση τραυμάτων και οδηγεί σε χρόνιες πληγές και λοιμώξεις.
• Λοιμώξεις: Η περιορισμένη αιμάτωση αυξάνει τον κίνδυνο μόλυνσης στα πάσχοντα άκρα.
• Γάγγραινα: Αθεράπευτη περιφερική αρτηριακή νόσος οδηγεί σε νέκρωση ιστού, που αποτελεί σοβαρή επιπλοκή.
• Καρδιαγγειακά συμβάματα: Τα άτομα με αρτηριακή νόσο αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο για εμφάνιση εμφράγματος και εγκεφαλικού.
• Επιδείνωση ποιότητας ζωής: Ο πόνος, οι κινητικοί περιορισμοί και οι επιπλοκές επηρεάζουν αρνητικά τις καθημερινές δραστηριότητες.

Πρόληψη και διαχείριση

• Υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής: Διακοπή καπνίσματος, σωστή διατροφή και τακτική σωματική δραστηριότητα.
• Έλεγχος διαβήτη: Διατήρηση της γλυκόζης εντός των ορίων με βάση τις ιατρικές οδηγίες.
• Ρύθμιση υπέρτασης και χοληστερόλης: Φαρμακευτική αγωγή και αλλαγές στον τρόπο ζωής συμβάλλουν στον έλεγχο αυτών των παραγόντων.
• Φαρμακευτική αγωγή: Ενδέχεται να χορηγηθούν αντιπηκτικά και φάρμακα που βελτιώνουν τη ροή του αίματος.
• Ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές: Αγγειοπλαστική, τοποθέτηση stent και επεμβάσεις bypass βοηθούν στην αποκατάσταση της κυκλοφορίας.
• Τακτικές ιατρικές εξετάσεις: Η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση είναι σημαντικές για την αποτελεσματική διαχείριση της περιφερικής αρτηριακής νόσου.

Διάγνωση αρτηριακής νόσου

Η διάγνωση βασίζεται στον ιατρικό φάκελο, τη φυσική εξέταση και σε διάφορες διαγνωστικές εξετάσεις. Η επιλογή συγκεκριμένων τεστ εξαρτάται από το είδος και τη θέση της υποψίας της αρτηριακής βλάβης. Παρατίθενται οι συνηθέστερες διαγνωστικές μέθοδοι:

• Ιατρικό ιστορικό και φυσική εξέταση:
  • Ο γιατρός θα λάβει πληροφορίες για τα συμπτώματα, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου, ενώ η εξέταση θα εντοπίσει ενδείξεις μειωμένης αιμάτωσης ή άλλων ανωμαλιών.
  • Περιλαμβάνει μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, ακρόαση με στηθοσκόπιο και αξιολόγηση της πάσχουσας περιοχής.
• Δείκτης αστραγάλου-βραχίονα: Η μέθοδος αυτή συγκρίνει την αρτηριακή πίεση στα χέρια και τα πόδια, βοηθώντας στον προσδιορισμό ύπαρξης περιφερικής αρτηριακής νόσου και του βαθμού στένωσης στα κάτω άκρα.
• Υπερηχογράφημα Doppler: Με χρήση ηχητικών κυμάτων δημιουργείται εικόνα της ροής του αίματος στις αρτηρίες, βοηθώντας στον εντοπισμό στενώσεων ή αποφράξεων.
• Αγγειογραφία: Εγχύεται σκιαγραφικό μέσο στις αρτηρίες και πραγματοποιούνται ακτινογραφίες ή άλλες απεικονιστικές εξετάσεις ώστε να εντοπιστεί η δομή των αγγείων και η κυκλοφορία.
• Αξονική αγγειογραφία: Με τη χρήση αξονικής τομογραφίας λαμβάνονται λεπτομερείς εικόνες των αγγείων για τη διάγνωση αγγειακών παθήσεων.
• Μαγνητική αγγειογραφία: Αξιοποιεί μαγνητικά πεδία και ραδιοκύματα για τη λήψη ακριβών εικόνων του αγγειακού συστήματος.
• Αιματολογικές εξετάσεις: Γίνεται εκτίμηση των επιπέδων χοληστερόλης, σακχάρου και δεικτών φλεγμονής που σχετίζονται με τις αρτηριακές παθήσεις.
• Δοκιμασία βάδισης σε διάδρομο: Σε περιπτώσεις υποψίας περιφερικής αρτηριακής νόσου, εκτίθεται ο ασθενής σε δοκιμασία βάδισης για να αξιολογηθεί η επίδραση της άσκησης στη ροή αίματος των ποδιών.
• Βιοψία: Όταν υπάρχει η υποψία αγγειίτιδας, λαμβάνεται μικρό δείγμα αρτηριακού ιστού για εργαστηριακή ανάλυση και επιβεβαίωση της διάγνωσης.
• Εξειδικευμένες εξετάσεις: Ανάλογα με το είδος και το σημείο της αρτηριακής βλάβης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν τεχνικές όπως ενδοαγγειακός υπέρηχος ή λέιζερ Doppler flowmetry.

Αντιμετώπιση αρτηριακών παθήσεων

Η θεραπεία των αρτηριακών ασθενειών εξαρτάται από τον τύπο της αγγειακής διαταραχής, τη σοβαρότητα και τη συνολική υγεία του ασθενή. Αναφέρονται οι βασικές θεραπευτικές επιλογές:

• Τροποποίηση τρόπου ζωής:
  • Διακοπή καπνίσματος: Κρίσιμη για την επιβράδυνση της νόσου.
  • Υγιεινή διατροφή: Εστίαση σε τροφές με χαμηλά κορεσμένα λιπαρά και ζάχαρη, αυξημένη κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και δημητριακών ολικής άλεσης.
  • Συστηματική σωματική άσκηση: Βοηθά στη βελτίωση της ροής του αίματος και στη διαχείριση των παραγόντων κινδύνου.
• Φαρμακευτική αγωγή:
  • Αντιαιμοπεταλιακά και αντιπηκτικά: Μειώνουν τον κίνδυνο θρομβώσεων και απόφραξης αγγείων.
  • Φάρμακα για μείωση της χοληστερίνης: Συνήθως στατίνες, που ρίχνουν τα επίπεδα LDL χοληστερόλης.
  • Αντιυπερτασικά φάρμακα: Βοηθούν στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης.
  • Φάρμακα για τον διαβήτη: Η ορθή ρύθμιση της γλυκόζης συμβάλλει στην πρόληψη αγγειακών επιπλοκών σε διαβητικούς.
• Επεμβατικές τεχνικές:
  • Αγγειοπλαστική και τοποθέτηση stent: Γίνεται διάνοιξη της αποφραγμένης αρτηρίας με μπαλονάκι και τοποθέτηση stent για τη διατήρηση του αυλού ανοιχτού.
  • Αθηρεκτομή: Αφαίρεση των πλακών με ειδικό καθετήρα και εργαλεία κοπής.
  • Θρομβολυτική αγωγή: Σε οξεία απόφραξη από θρόμβο μπορούν να χορηγηθούν φάρμακα για τη διάλυση του θρόμβου.
• Χειρουργικές επεμβάσεις:
  • Επέμβαση bypass: Δημιουργία παράπλευρης κυκλοφορίας για να παρακαμφθεί το σημείο της απόφραξης.
  • Ενδαρτηρεκτομή: Αφαιρείται η πλάκα από το εσωτερικό τοίχωμα της αρτηρίας.
  • Ακρωτηριασμός: Απαιτείται σε βαριές περιπτώσεις ανεπανόρθωτης βλάβης.