Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν αντέχουν τη ζέστη – τι αποκαλύπτει αυτό για το νευρικό τους σύστημα

Για πολλούς, το καλοκαίρι σημαίνει ηλιόλουστες μέρες και ευχάριστες δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους. Ωστόσο, για ορισμένους, οι υψηλές θερμοκρασίες δεν προκαλούν μόνο δυσφορία, αλλά και κινδύνους για την υγεία. Ακόμη και σε ήπιες καιρικές συνθήκες, κάποιοι ενδέχεται να νιώθουν κόπωση, να υπερθερμαίνονται, να εμφανίζουν πονοκέφαλο, ταχυκαρδία ή επεισόδια αδυναμίας. Για ποιο λόγο ορισμένα άτομα δυσκολεύονται περισσότερο να αντέξουν τη ζέστη; Το φαινόμενο σχετίζεται άμεσα με τη λειτουργία και τις ιδιαιτερότητες του νευρικού συστήματος, αλλά και άλλους παράγοντες υγείας.

Πώς ρυθμίζει το σώμα τη θερμοκρασία του;

Η διατήρηση της κατάλληλης θερμοκρασίας σώματος, περίπου 36,6 °C, είναι ζωτικής σημασίας για τον ανθρώπινο οργανισμό. Ο βασικός ρόλος σε αυτή τη διαδικασία ανήκει στο νευρικό σύστημα. Ένας σημαντικός ρυθμιστής βρίσκεται στον εγκέφαλο, ο υποθάλαμος, που λειτουργεί ως εσωτερικός θερμοστάτης και ελέγχει αδιάκοπα σήματα από το σώμα και το περιβάλλον, ρυθμίζοντας την εφίδρωση, την αγγειοδιαστολή ή συστολή και την αναπνοή. Όταν διαταραχθεί αυτός ο μηχανισμός, η αντιμετώπιση της ζέστης γίνεται δυσκολότερη, με συνέπεια ενοχλητικά ή ακόμη και επικίνδυνα συμπτώματα.

Η εφίδρωση ως μηχανισμός δροσισμού

Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, ο οργανισμός αντιδρά παράγοντας περισσότερο ιδρώτα, ο οποίος αποβάλλεται από το δέρμα και εξατμίζεται, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση της θερμοκρασίας του σώματος. Αν όμως η εφίδρωση είναι ανεπαρκής ή υπερβολική σε σημείο απώλειας υγρών, η θερμική ρύθμιση διαταράσσεται. Τη διαδικασία αυτή ελέγχει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ανταποκρίνεται σε κάθε αλλαγή της θερμοκρασίας περιβάλλοντος.

Κυκλοφορία αίματος και ρόλος του νευρικού συστήματος

Η αγγειοδιαστολή, ειδικά στα επιφανειακά αιμοφόρα αγγεία του δέρματος, αποτελεί επίσης βασικό τρόπο αποβολής θερμότητας προς το περιβάλλον. Όταν το νευρικό σύστημα ανιχνεύσει άνοδο της θερμοκρασίας, ενεργοποιεί τη διαστολή των μικρών αγγείων ώστε να αποβάλλεται καλύτερα η ζέστη. Εάν οι νευρικές εντολές δε μεταδίδονται επαρκώς, η συσσώρευση θερμότητας στο σώμα αυξάνει το αίσθημα δυσφορίας λόγω ζέστης.

Γιατί μερικοί εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία στη ζέστη;

Η ανεκτικότητα στη ζέστη παρουσιάζει πολύ μεγάλες διαφορές μεταξύ ατόμων. Όσοι εμφανίζουν χαμηλότερη ανεκτικότητα, συχνά έχουν ιδιαιτερότητες στο νευρικό σύστημα ή στην φυσιολογία, που επηρεάζουν αρνητικά τη ρύθμιση της θερμοκρασίας.

Ιδιομορφίες του αυτόνομου νευρικού συστήματος

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ρυθμίζει τις περισσότερες ακούσιες λειτουργίες του σώματος, όπως την εφίδρωση, τον καρδιακό ρυθμό, την αναπνοή και τη χώνευση. Διακρίνεται σε συμπαθητικό και παρασυμπαθητικό τμήμα: το πρώτο ενεργοποιείται σε συνθήκες ζέστης αυξάνοντας την εφίδρωση και την κυκλοφορία στο δέρμα, ενώ το παρασυμπαθητικό συμβάλλει στην ηρεμία και αποκατάσταση. Όταν η ισορροπία του συστήματος αυτού διαταράσσεται, π.χ. λόγω άγχους, χρόνιων ασθενειών ή κληρονομικών παραγόντων, η αντοχή στη ζέστη μειώνεται.

Κληρονομικότητα και γενετικοί παράγοντες

Η γενετική επηρεάζει τόσο το πλήθος των αδένων ιδρώτα όσο και την ταχύτητα ανταπόκρισής τους στις μεταβολές θερμοκρασίας, καθώς και το επίπεδο ευαισθησίας του νευρικού δικτύου. Για παράδειγμα, σε ορισμένα άτομα παρατηρούνται λιγότεροι ιδρωτοποιοί αδένες, με αποτέλεσμα το σώμα τους να δυσκολεύεται να δροσιστεί ακόμη και σε έντονη ζέστη.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη θερμορύθμιση

• Χρόνια νοσήματα: Άτομα με καρδιαγγειακές, ενδοκρινικές ή άλλες χρόνιες παθήσεις, δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν σε υψηλές θερμοκρασίες και να αποβάλλουν αποτελεσματικά τη θερμότητα.
• Ηλικία: Η ρύθμιση της θερμοκρασίας επιβραδύνεται και γίνεται λιγότερο αποτελεσματική στους ηλικιωμένους και στα βρέφη.
• Φαρμακευτική αγωγή: Διουρητικά, βήτα-αναστολείς ή ορισμένα αντικαταθλιπτικά μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά την ικανότητα του σώματος να διατηρεί φυσιολογική θερμοκρασία.
• Αφυδάτωση: Όταν δεν υπάρχουν αρκετά υγρά στο σώμα, η εφίδρωση μειώνεται και δυσλειτουργεί ο φυσικός μηχανισμός δροσισμού.

Νευρολογικές παθήσεις

Ορισμένες διαταραχές του νευρικού συστήματος, όπως η διαβητική νευροπάθεια, η πολλαπλή σκλήρυνση ή η νόσος του Πάρκινσον, μπορούν να επηρεάσουν την εφίδρωση και την αίσθηση της θερμοκρασίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ακόμη και μέτρια ζέστη μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα.

Διάψευση μύθων σχετικά με τη δυσανεξία στη ζέστη

Υπάρχει η λανθασμένη αντίληψη ότι η ευαισθησία στη ζέστη οφείλεται σε ιδιοσυγκρασία ή έλλειψη συνήθειας. Στην πράξη, πρόκειται συνήθως για θέμα φυσιολογίας. Η αυξημένη αντίδραση στη ζέστη συνδέεται συχνά με δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος ή και άλλες υποκείμενες αιτίες υγείας και συνοδεύεται από διάφορες εκδηλώσεις υπερευαισθησίας σε νευρολογικό επίπεδο.

Τι να κάνετε αν δυσκολεύεστε να αντέξετε τη ζέστη;

Η μειωμένη ανεκτικότητα στη ζέστη αποτελεί ένδειξη ότι χρειάζεται να προσέξετε περισσότερο την κατάσταση του νευρικού συστήματος και τη συνολική υγεία σας, λαμβάνοντας κατάλληλα μέτρα πρόληψης.

• Διατηρήστε τα υγρά σε επαρκή επίπεδα: Σε ζέστη, είναι σημαντικό να καταναλώνετε νερό συχνά και σε μικρές ποσότητες, ακόμη και αν δεν διψάτε, ώστε να υποβοηθάτε την ψύξη του οργανισμού.
• Αποφύγετε παράγοντες που προκαλούν υπερθέρμανση: Προτιμήστε σκιά, επιλέξτε ανοιχτόχρωμα και άνετα ρούχα και αποφεύγετε έντονη σωματική δραστηριότητα τις ώρες με υψηλότερη θερμοκρασία.
• Εξετάστε προσεκτικά τα φάρμακα που λαμβάνετε: Συζητήστε με τον γιατρό σας την επίδραση της αγωγής στη θερμορύθμιση και αν χρειάζεται προσαρμόστε τους συνδυασμούς.
• Αναζητήστε ιατρική συμβουλή: Εάν η δυσφορία είναι έντονη ή παρατηρείτε νέα συμπτώματα όπως άγχος, σοβαρή αδυναμία ή απώλεια συνείδησης, απευθυνθείτε χωρίς καθυστέρηση σε ειδικό, καθώς μπορεί να πρόκειται για σοβαρότερο νευρολογικό πρόβλημα ή πάθηση.

Πότε χρειάζεται άμεση παρέμβαση;

Η μειωμένη ανεκτικότητα στη ζέστη μπορεί να γίνει επικίνδυνη όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως υψηλή θερμοκρασία σώματος, ζάλη, λιποθυμία, επιτάχυνση καρδιακού ρυθμού, έντονη ή καθόλου εφίδρωση, ναυτία ή σπασμοί. Τα σημεία αυτά υποδηλώνουν ενδεχομένως θερμοπληξία ή άλλη απειλητική για τη ζωή κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Συμπεράσματα: σχέση νευρικού συστήματος και δυσανεξίας στη ζέστη

Συνοψίζοντας, η δυσκολία στην αντοχή στη ζέστη αντανακλά την ισορροπία του νευρικού συστήματος και της γενικότερης υγείας. Δεν αποτελεί αδυναμία ή ανικανότητα προσαρμογής, αλλά κατά κανόνα αποτέλεσμα φυσιολογικών ιδιαιτεροτήτων ή νευρολογικής ευαισθησίας. Η φροντίδα του νευρικού, καρδιαγγειακού συστήματος και η συνολική υγεία βοηθούν στην πρόληψη πολλών δυσάρεστων καταστάσεων που προκαλεί ο καύσωνας. Εάν η ζέστη αποτελεί καθημερινό εμπόδιο, είναι απαραίτητο να προσέχετε ιδιαίτερα τον οργανισμό σας και να συμβουλευτείτε γιατρό σε κάθε ανησυχητικό σημάδι.