Μηνιγγίωμα: Αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία

Οι μηνιγγιώματα είναι όγκοι που αναπτύσσονται στους μηνιγγικούς υμένες του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Συνήθως έχουν αργή ανάπτυξη και για μεγάλα χρονικά διαστήματα μπορεί να μην παρουσιάζουν εμφανή συμπτώματα. Περίπου 80% των περιπτώσεων πρόκειται για μη κακοήθεις όγκους (καλοήθεις), ωστόσο ακόμη και αυτοί μπορούν να επηρεάσουν τη μνήμη, τις αισθήσεις ή τη νευρολογική λειτουργία. Όταν εμφανιστούν ξαφνικά συμπτώματα όπως σπασμοί, διαταραχές όρασης ή προβλήματα μνήμης, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης μηνιγγιώματος

Η ακριβής αιτία εμφάνισης των μηνιγγιωμάτων δεν έχει προσδιοριστεί, ωστόσο η ερευνητική εμπειρία έχει αναδείξει διάφορους παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη αυτών των όγκων.

• Η ορμονική δραστηριότητα. Οι ορμόνες όπως τα οιστρογόνα, η προγεστερόνη και τα ανδρογόνα μπορούν να ενισχύσουν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων του όγκου. Συχνά εντοπίζονται υποδοχείς ορμονών στην επιφάνεια του μηνιγγιώματος. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, λόγω της αύξησης ορμονών στον οργανισμό, παρατηρείται ταχύτερη ανάπτυξη του όγκου. Η χρήση ορμονικής υποκατάστασης ή μακροχρόνια χορήγηση αντισυλληπτικών συνδέεται επίσης με ταχύτερη αύξηση του όγκου.
• Η έκθεση σε ακτινοβολία. Είναι τεκμηριωμένο ότι η ακτινοβόληση, κυρίως στην περιοχή της κεφαλής ή του τραχήλου, αυξάνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη μηνιγγιώματος καθώς και άλλων όγκων του εγκεφάλου.
• Λήψη αντισυλληπτικών σκευασμάτων. Η μακροχρόνια χρήση ορμονικών χαπιών αυξάνει τα επίπεδα των ορμονών στο αίμα, γεγονός που μπορεί να έχει συμβολή στην εμφάνιση μηνιγγιώματος.
• Καρκίνος μαστού. Αν και δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση ανάμεσα στον καρκίνο του μαστού και το μηνιγγίωμα, οι δύο καταστάσεις σχετίζονται με κοινούς παράγοντες κινδύνου, όπως η ηλικία, η έκθεση σε ορμόνες και το φύλο.
• Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Σε σπάνιες περιπτώσεις, τα μηνιγγιώματα μπορεί να εμφανιστούν σε σημεία όπου έχει προηγηθεί κάταγμα κρανίου ή υπάρχει ουλώδης ιστός στους μηνιγγικούς υμένες, ωστόσο τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν αυτή τη σύνδεση.
• Ηλικία. Τα μηνιγγιώματα διαγιγνώσκονται συχνότερα σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών.
• Φυλή. Οι έρευνες αποδεικνύουν ότι τα άτομα αφρικανικής καταγωγής έχουν υψηλότερη συχνότητα μηνιγγιώματος.
• Παχυσαρκία. Αν και η συσχέτιση δεν είναι πλήρως ξεκαθαρισμένη, το αυξημένο σωματικό βάρος θεωρείται παράγοντας για διάφορους όγκους, περιλαμβανομένων των μηνιγγιωμάτων.
• Κληρονομικά νοσήματα. Σε ασθενείς με νευροϊνωμάτωση τύπου 2 (NF2), η πιθανότητα για εμφάνιση μηνιγγιώματος φθάνει περίπου το 50%. Αυξημένος κίνδυνος συνδέεται και με τα σύνδρομα Cowden, Werner, Rubinstein-Taybi και Gorlin.
• Άλλοι παράγοντες. Εικάζεται ότι η επί χρόνια χρήση κινητού τηλεφώνου, η επιληψία, το κάπνισμα ή η χρόνια έκθεση σε μόλυβδο μπορεί επίσης να συνδέονται με την εμφάνιση μηνιγγιωμάτων.

Συμπτώματα μηνιγγιώματος

Η ανάπτυξη του όγκου είναι συνήθως αργή, οπότε οι εκδηλώσεις εμφανίζονται σταδιακά και εξαρτώνται από το σημείο του εγκεφάλου που προσβάλλεται.

• Πονοκέφαλος
• Αίσθημα μυρμηγκιάσματος ή αδυναμία στα άκρα
• Διαταραχές όρασης, όπως θολή ή διπλή όραση
• Δυσκολία στην ομιλία
• Επιληπτικές κρίσεις

Τα συμπτώματα ποικίλλουν ιδιαίτερα, καθώς σχετίζονται με τη θέση και το μέγεθος του όγκου στον εγκέφαλο.

Διαγνωστική διερεύνηση μηνιγγιώματος

Η ανίχνευση του μηνιγγιώματος γίνεται συνήθως όταν εμφανιστούν σαφή συμπτώματα. Εάν υπάρχει υποψία για όγκο, διενεργούνται εξετάσεις τμηματικής απεικόνισης του εγκεφάλου με μαγνητική τομογραφία ή αξονική τομογραφία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως χρειαστεί βιοψία, όπου οι γιατροί λαμβάνουν δείγμα ιστού από τον όγκο ή τον αφαιρούν ολόκληρο για να διαπιστώσουν αν πρόκειται για καλοήθη ή κακοήθη όγκο.

Επιλογές θεραπείας για το μηνιγγίωμα

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος του όγκου, το ρυθμό ανάπτυξης, τη συνολική υγεία του ασθενούς, την ηλικία καθώς και τις προτιμήσεις του. Οι κύριες θεραπευτικές στρατηγικές περιλαμβάνουν:

Παρακολούθηση

Αν το μηνιγγίωμα δεν παρουσιάζει δραστηριότητα ή συμπτώματα, εφαρμόζεται συστηματική παρακολούθηση με τακτικές απεικονιστικές εξετάσεις για να ελεγχθεί αν αλλάζει το μέγεθος του όγκου. Εάν εμφανιστούν συμπτώματα ή ο όγκος πλησιάσει ζωτικές εγκεφαλικές δομές, ίσως απαιτηθεί χειρουργική επέμβαση.

• Ενδείξεις για χειρουργική αντιμετώπιση αποτελούν η διαταραχή όρασης ή ακοής, οι μεταβολές μνήμης, έντονοι πονοκέφαλοι, αδυναμία άκρων ή επιληπτικές κρίσεις.
• Όταν ο όγκος εντοπίζεται σε κρίσιμες περιοχές, όπως σε νεύρα ή αιμοφόρα αγγεία.
• Σε περίπτωση κακοήθους όγκου.

Χειρουργική προσέγγιση

Η συχνότερη επέμβαση είναι η κρανιοτομία, όπου αφαιρείται τμήμα του κρανίου για να έχει πρόσβαση ο χειρουργός και να απομακρύνει συνολικά ή μερικώς το μηνιγγίωμα. Το τμήμα του οστού που αφαιρείται τοποθετείται εκ νέου στη θέση του μετά το τέλος της επέμβασης.

Ανάλογα με το εάν ο όγκος αφαιρέθηκε πλήρως και το είδος του, καθορίζονται τα επόμενα βήματα. Στην περίπτωση πλήρους εκτομής καλοήθους όγκου μπορεί να μην απαιτούνται άλλες θεραπείες. Εάν παραμείνει υπολειμματικός ιστός ή πρόκειται για κακοήθη τύπο, ενδέχεται να χρειαστεί πρόσθετη θεραπεία.

Ακτινοθεραπεία

Όταν το μηνιγγίωμα εντοπίζεται σε δύσβατες περιοχές ή δεν είναι δυνατή η πλήρης αφαίρεσή του με χειρουργείο, εφαρμόζεται ακτινοθεραπεία. Στόχος είναι η μείωση του μεγέθους του όγκου ή η επιβράδυνση της περαιτέρω ανάπτυξής του. Σε κακοήθεις όγκους, η ακτινοθεραπεία καταστρέφει τα νεοπλασματικά κύτταρα.

Φαρμακευτική αγωγή

Η χρήση φαρμάκων, για παράδειγμα χημειοθεραπευτικών, για την αντιμετώπιση μηνιγγιωμάτων αποτελεί σπάνια επιλογή και κυρίως εφαρμόζεται όταν οι άλλες θεραπείες δεν έχουν αποτέλεσμα.

Πιθανότητες επιβίωσης

Η πρόγνωση για τα μηνιγγιώματα εξαρτάται από την ηλικία, τον τύπο, την εντόπιση, το μέγεθος του όγκου, την επιτυχία της θεραπείας και τα συνοδά νοσήματα.

• Για ηλικίες 2 έως 44 ετών, το ποσοστό επιβίωσης ανέρχεται περίπου στο 84%.
• Για τις ηλικίες 45 έως 54 ετών, η επιβίωση φθάνει στο 79%.
• Για τις ηλικίες 55 έως 64 ετών, το ποσοστό κυμαίνεται στο 74%.

Η πρόγνωση είναι χειρότερη σε μεγαλύτερους όγκους, σε μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς ή σε όσους έχουν άλλες χρόνιες παθήσεις. Όταν ο όγκος αφαιρείται πλήρως και συνδυάζεται με ακτινοθεραπεία, η πιθανότητα υποτροπής ελαττώνεται σημαντικά. Τα τελευταία χρόνια, ακόμα και στα κακοήθη μηνιγγιώματα, οι μακροπρόθεσμες πιθανότητες επιβίωσης έχουν αυξηθεί λόγω πιο σύγχρονων θεραπειών.

Επιπλοκές που μπορεί να προκύψουν

Παρότι τα μηνιγγιώματα συχνά παρουσιάζουν βραδεία εξέλιξη, η αύξηση του μεγέθους τους μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλα συμπτώματα, ανάλογα με τη θέση στον εγκέφαλο.

• Παράλυση των κάτω άκρων
• Απώλεια όσφρησης
• Προβολή του βολβού του ματιού
• Μεταβολές όρασης, όπως διπλωπία, απώλεια όρασης ή θολή όραση
• Μείωση ή απώλεια ακοής
• Πονοκέφαλος
• Ναυτία, έμετος, ζάλη
• Αίσθημα μυρμηγκιάσματος ή αδυναμία
• Αλλαγές στην προσωπικότητα ή στη συμπεριφορά
• Επιβάρυνση της μνήμης
• Νευρολογικές διαταραχές, όπως ελάττωση μυικού τόνου, εξασθενημένα ή απόντα αντανακλαστικά

Μετά από χειρουργική αφαίρεση, ενδέχεται να παρουσιαστούν οι ακόλουθες επιπλοκές:

• Οίδημα ή συγκέντρωση υγρού στον εγκέφαλο που μπορεί να προκαλέσει βλάβες
• Τραυματισμός νεύρων με αποτέλεσμα προβλήματα στην όραση, την ακοή ή στη λειτουργία των μυών του προσώπου και στην κατάποση
• Τυχαία βλάβη σε υγιή εγκεφαλικό ιστό με συνέπεια νευρολογικά ελλείμματα
• Μόλυνση
• Διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού
• Αιμορραγία στον εγκέφαλο
• Επιδείνωση νευρολογικών συμπτωμάτων ή αυξημένος κίνδυνος θρόμβωσης

Βασικές πληροφορίες για το μηνιγγίωμα

Το μηνιγγίωμα αποτελεί τον συχνότερο όγκο που εμφανίζεται στην περιοχή της κεφαλής και συχνά εξελίσσεται αργά, ενώ τα συμπτώματά του εξαρτώνται από την εντόπιση και το μέγεθός του. Αν και η πλειοψηφία των μηνιγγιωμάτων είναι καλοήθης, μπορούν να επηρεάσουν τη γενική ευεξία και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ακόμη και τα καλοήθη μηνιγγιώματα ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές ή να είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Η αιτιολογία τους δεν είναι πλήρως κατανοητή, εν τούτοις φαίνεται πως σχετίζεται με γενετικούς, ορμονικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η έκθεση σε ακτινοβολία. Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, οι γυναίκες, όσοι πάσχουν από κληρονομούμενα νοσήματα και άτομα με οικογενειακό ιστορικό μηνιγγιώματος ανήκουν στις ομάδες αυξημένου κινδύνου.