Όζοι στο στήθος: αιτίες, είδη και τι να κάνετε αν τους εντοπίσετε

Η παρουσία όζου στο στήθος δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο, καθώς μόνο περίπου το ένα στα πέντε περιστατικά αφορά κακοήθεια. Συχνότερα οι μάζες στο στήθος οφείλονται σε άλλους παράγοντες, που σχετίζονται με φυσιολογικές μεταβολές του σώματος ή καλοήθεις παθήσεις.

Ποιοι άλλοι παράγοντες προκαλούν όζους στο στήθος;

• Κύστεις: Σχηματισμοί που περιέχουν υγρό, συνήθως εμφανίζονται σε γυναίκες πριν από την εμμηνόπαυση.
• Ινοκυστικές μεταβολές: Στο μαστό μπορεί να αναπτυχθούν υγρώδεις κύστεις ή μοτίβα ιστών με δύσκαμπτη, ελαστική αίσθηση.
• Ινοαδενώματα: Αυτοί οι καλοήθεις όζοι παρουσιάζονται κυρίως σε νεαρές γυναίκες ή κοπέλες ηλικίας 20–30 ετών και σπάνια είναι επικίνδυνοι.
• Ασβεστώσεις: Σκληρές εναποθέσεις λόγω συγκέντρωσης ασβεστίου, συχνά εμφανίζονται μετά από χειρουργική επέμβαση ή ανακατασκευή.
• Λιπώματα: Προοδευτικά αυξανόμενες συγκεντρώσεις λιπώδους ιστού κάτω από το δέρμα.
• Ενδοπορικές θηλωμάτωση: Υπερπλασίες που μοιάζουν με θηλώματα εντός των γαλακτοφόρων πόρων, κυρίως σε γυναίκες άνω των 40 ετών κοντά στη θηλή, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν διαρροή διαφανούς ή αιματηρού υγρού.
• Λοιμώξεις: Η μόλυνση στον μαστό μπορεί να οδηγήσει σε σκλήρυνση. Εάν δημιουργηθεί συλλογή πύου, σχηματίζεται απόστημα.
• Τραυματισμοί: Πλήγματα, όπως μετά από επεμβάσεις ή βιοψίες, ενδέχεται να προκαλέσουν εμφάνιση όζου στο λιπώδη ιστό.
• Αλλαγές στον κύκλο της εμμήνου ρύσεως: Κάποιες πολύ νέες γυναίκες νιώθουν όζους πριν την περίοδο, οι οποίοι εξαφανίζονται μετά το πέρας του κύκλου και συνήθως είναι επώδυνοι ή προκαλούν οίδημα.
• Δυσκολίες θηλασμού: Κατά τη γαλουχία, ένας όζος σχεδόν πάντοτε συνδέεται με στάση ή απόφραξη πόρου. Αν τα συμπτώματα διαρκούν αρκετές μέρες, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.

Ανεξάρτητα από την εμφάνιση ή την υφή ενός όζου στο στήθος, είναι απαραίτητη η εκτίμησή του από ιατρό. Μόνο ειδικός μπορεί να διαγνώσει την ακριβή αιτία και να προτείνει την κατάλληλη θεραπεία.

Πώς μπορεί να αναγνωριστεί ένας κακοήθης όζος στο στήθος;

Παρότι κάθε άνθρωπος διαφέρει, τα καρκινώματα στο στήθος συνήθως παρουσιάζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

• Είναι πάρα πολύ σκληρά, με σαφή και κοφτερά όρια. Αρχικά μπορεί να μετακινούνται ελαφρώς, ενώ σταδιακά γίνονται ακίνητα.
• Το δέρμα εμφανίζεται ανώμαλο — μπορεί να δημιουργούνται εισολκές ή έλξη προς τα μέσα, με εμφάνιση που θυμίζει φλούδα πορτοκαλιού, ή εξογκώματα. Όταν σηκώνονται τα χέρια και ο όζος παραμένει εμφανής, μπορεί να υπάρχει σοβαρό ζήτημα.
• Συχνά παρατηρείται εντοπισμένος πόνος.
• Σε κάποιες περιπτώσεις αλλάζει το σχήμα της θηλής: μπορεί να υποχωρεί, να γίνεται τραχιά, να ξεφλουδίζει ή να εκκρίνει αιματηρό υγρό.

Κατηγορίες κακοήθων όγκων

• Ενδωπορικό καρκίνωμα in situ: Ο καρκίνος περιορίζεται στα γαλακτοφόρα σωληνάρια και δεν έχει επεκταθεί.
• Διηθητικό ενδωπορικό καρκίνωμα: Η πλέον συχνή μορφή που ξεκινάτε από τους πόρους και επεκτείνεται στους πέριξ ιστούς, χαρακτηρίζεται από σκληρό όζο ακανόνιστου σχήματος.
• Διηθητικό λοβιακό καρκίνωμα: Εμφανίζεται στο μαζικό αδενικό ιστό, προκαλεί σκληρό ή πολύ σκληρό όζο.
• Σωληνώδες καρκίνωμα: Οι όγκοι έχουν τόσο μικρό μέγεθος που είναι αδύνατο να ανιχνευθούν στην ψηλάφηση.
• Μυκώδες (κολλοειδές) καρκίνωμα: Είναι μαλακοί όγκοι που πολλές φορές δεν ψηλαφώνται εύκολα.
• Καρκίνος με μυελοειδή στοιχεία: Συνήθως σχηματίζει μαλακούς οζιδιακούς όγκους.
• Διηθητικό θηλώδες καρκίνωμα: Προκαλεί μαλακό όζο στον μαστό.
• Φυλλοειδείς όγκοι: Αφορούν τον συνδετικό ιστό του μαστού.
• Φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού: Εξαιρετικά επιθετικός, συνοδεύεται από έντονη ερυθρότητα και οίδημα.

Εμφανίζονται όζοι στο στήθος μόνο σε γυναίκες;

Όζοι στα στήθη μπορεί να παρουσιαστούν σε άτομα κάθε φύλου και ηλικίας. Σε άνδρες είναι ιδιαίτερα σπάνιοι, ωστόσο όταν εμφανίζονται, συνήθως έχουν σκληρή υφή και εντοπίζονται ακριβώς κάτω από τη θηλή.

Ο καρκίνος του μαστού στους άνδρες αντιστοιχεί σε πολύ μικρό ποσοστό όλων των περιστατικών, όμως η διάγνωση συνήθως καθυστερεί λόγω έλλειψης ενημέρωσης σχετικά με τα συμπτώματα και τους παράγοντες κινδύνου.

Τόσο τρανς άνδρες όσο και τρανς γυναίκες ενδέχεται να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού. Ο κίνδυνος διαμορφώνεται ανάλογα με το αν πραγματοποιήθηκαν ορμονικές ή χειρουργικές θεραπείες. Για παράδειγμα, αγωγή με οιστρογόνα αυξάνει τον κίνδυνο στις τρανς γυναίκες, ενώ η αποκαλούμενη «ανώτερη» χειρουργική επέμβαση μειώνει αλλά δεν εξαλείφει πλήρως το ρίσκο, αφού μπορεί να παραμείνει εναπομείνας μαζικός ιστός.

Στους άνδρες μπορεί να εμφανιστεί το φαινόμενο της γυναικομαστίας, που χαρακτηρίζεται από ευαισθησία στους μαστούς, ελαστικούς όζους κάτω από τη θηλή, που εμφανίζονται και στα δύο στήθη. Αυτή η κατάσταση δεν θεωρείται καρκίνος αλλά συνδέεται κυρίως με ορμονικές μεταβολές ή τη χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων.

Κάθε όζος στο στήθος σημαίνει λοίμωξη;

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η εμφάνιση όζου οφείλεται σε λοίμωξη, φαινόμενο συχνότερο σε μητέρες που θηλάζουν. Η είσοδος βακτηρίων στους γαλακτοφόρους πόρους μέσω της θηλής ή η απόφραξη πόρου που οδηγεί σε στασιμότητα του γάλακτος, δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες για φλεγμονή.

Η φλεγμονή στο μαστό ενδέχεται μέσα σε λίγες ημέρες να οδηγήσει σε επώδυνο, ερυθρό όζο. Εάν η λοίμωξη επιμείνει, υπάρχει πιθανότητα σχηματισμού αποστήματος λόγω συγκέντρωσης πύου.

Μαστίτιδα

Το φλεγμονώδες οίδημα λόγω λοίμωξης στον μαστό ονομάζεται μαστίτιδα. Συνοδεύεται από επώδυνους, θερμούς, ερυθρούς όζους, με συχνά συμπτώματα πυρετού, ρίγους ή κρυολογήματος.

Για την ανακούφιση του πόνου μπορούν να χρησιμοποιηθούν ψυχρά επιθέματα και ενισχυτικά στηθόδεσμοι. Επίσης ενδείκνυνται μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά όπως παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη. Η διακοπή του θηλασμού δεν συνιστάται, αφού ο συχνός θηλασμός συμβάλλει στην αντιμετώπιση της φλεγμονής και αποτρέπει τη στάση του γάλακτος.

Ο γιατρός ενδέχεται να συνταγογραφήσει αντιβιοτικά για την αντιμετώπιση της λοίμωξης. Στην περίπτωση σχηματισμού αποστήματος, απαιτείται χειρουργική αφαίρεση.

Πώς πρέπει να αντιδράσετε αν βρείτε όζο στο στήθος;

Σε περίπτωση που παρατηρήσετε νέα ή άγνωστη μέχρι τώρα αλλοίωση ή όζο στο στήθος ή στη μασχάλη, είναι σημαντικό να ακολουθήσετε τα εξής βήματα χωρίς καθυστέρηση:

• Εντοπίσατε περιοχή που διαφέρει εμφανώς από την υπόλοιπη επιφάνεια του μαστού.
• Υπάρχει όζος ή σκλήρυνση στο στήθος ή τη μασχάλη που επιμένει καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου.
• Παρατηρούνται αλλαγές στο μέγεθος, το σχήμα ή το περίγραμμα του μαστού.
• Υπάρχει οριστικά ψηλαφητή μάζα — από μικρό μέγεθος ως μέγεθος περίπου μάρμαρου.
• Το δέρμα ή η θηλή παρουσιάζει μεταβολές, όπως εισολκή, ρυτίδωση, ερυθρότητα, ή απολέπιση.
• Διαφυγή διαφανούς ή αιματηρού υγρού από τη θηλή.
• Τοπική ερυθρότητα ή αύξηση της θερμοκρασίας του δέρματος της μαστικής περιοχής.

Τι θα εξετάσει ο γιατρός στη διάρκεια της επίσκεψης;

Κατά τη διάρκεια της ιατρικής επίσκεψης, ο γιατρός θα ζητήσει πληροφορίες για το ιατρικό ιστορικό και τα συμπτώματα. Θα εξετάσει και θα ψηλαφήσει τους μαστούς και τις μασχάλες, αναζητώντας αλλοιώσεις ή άλλα ευρήματα.

Σε περίπτωση που παρατηρούνται εκκρίσεις από τη θηλή, ενδέχεται να ζητηθούν αιματολογικές εξετάσεις για εκτίμηση ορμονών ή να ληφθεί δείγμα της έκκρισης.

Ο ειδικός μπορεί να συστήσει μαστογραφία ή υπερηχογράφημα, ώστε να διαπιστωθεί αν ο όζος έχει στερεά ή υγρή σύσταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, πραγματοποιείται βιοψία, κατά την οποία αφαιρείται τμήμα ιστού με λεπτή βελόνα ή μικρή τομή προκειμένου να εξεταστεί εργαστηριακά.

Πώς μπορείτε να διατηρήσετε υγιείς τους μαστούς σας;

Αυτοεξέταση στήθους

Η τακτική παρατήρηση των μαστών βοηθά στον εντοπισμό μεταβολών από νωρίς. Όσο πιο έγκαιρα διαγνωστεί ο καρκίνος του μαστού, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα αποτελεσματικής θεραπείας.

Από την ηλικία των 18 ετών και μετά, ενδείκνυται μία αυτοεξέταση κάθε μήνα. Σε περίπτωση τακτικού κύκλου, η εξέταση είναι προτιμότερο να πραγματοποιείται μετά το τέλος της περιόδου. Χωρίς κύκλο, επιλέξτε σταθερή ημερομηνία κάθε μήνα κι επαναλάβετε — μπορείτε να κρατάτε σημειώσεις ή να κάνετε υπενθύμιση, ώστε να καταγράφετε τυχόν αλλαγές και να εξοικειωθείτε με τη φυσιολογική κατάσταση των μαστών σας.

• Μπροστά σε καθρέφτη: Σταθείτε γυμνόστηθη με τα χέρια χαλαρά στα πλευρά. Παρατηρήστε για τυχόν μεταβολές σε σχήμα, μέγεθος ή θέση της θηλής. Επαναλάβετε σηκώνοντας τα χέρια πάνω από το κεφάλι και με τα χέρια στην μέση.
• Όρθια: Με γυμνά χέρια και τα τρία δάχτυλα, ψηλαφήστε κυκλικά όλη την επιφάνεια του μαστού, της μασχάλης και της θηλής, ξεκινώντας με ελαφρά πίεση και στη συνέχεια με περισσότερη. Ελέγξτε τη θηλή για εκκρίσεις και επαναλάβετε με τον άλλο μαστό.
• Ξαπλωμένη: Τοποθετήστε μαξιλάρι κάτω από τον ώμο, σηκώστε το αντίστοιχο χέρι πίσω από το κεφάλι σας και με το άλλο χέρι εξετάστε μεθοδικά τον μαστό, τη μασχάλη και τη θηλή της αντίθετης πλευράς.

Η αξία της μαστογραφίας

Παρά το γεγονός ότι η αυτοεξέταση βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση αλλαγών, η μαστογραφία παραμένει το πιο αξιόπιστο μέσο έγκαιρης ανίχνευσης του καρκίνου του μαστού. Εφαρμόζεται ακτινογραφία χαμηλής δόσης για να καταδειχθούν πιθανές αλλοιώσεις πριν γίνουν εμφανείς στην αφή.

Η μαστογραφία πραγματοποιείται από εξειδικευμένο προσωπικό. Χρειάζεται να αφαιρεθούν τα ρούχα από τη μέση και πάνω κι ο μαστός τοποθετείται ανάμεσα σε δύο επίπεδες επιφάνειες, ώστε να παρθούν ευκρινείς εικόνες. Η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από μισό λεπτό για κάθε μαστό.

Η συχνότητα και η ηλικία έναρξης της μαστογραφίας καθορίζονται εξατομικευμένα, ανάλογα με το ατομικό ιστορικό και τον κίνδυνο, τον οποίο θα εκτιμήσει ο γιατρός. Σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου, λόγω οικογενειακού ιστορικού ή εμφάνισης συγκεκριμένων γονιδίων, μπορεί να προταθεί συμπληρωματικά μαγνητική τομογραφία.

Τι είναι σημαντικό να γνωρίζετε για τους όζους στο στήθος;

Τα περισσότερα ευρήματα στο στήθος δεν είναι κακοήθη. Ωστόσο, η εμφάνιση οποιασδήποτε νέας ή ασυνήθιστης αλλοίωσης αποτελεί επαρκή λόγο για να συμβουλευθείτε τον γιατρό. Η άμεση διάγνωση και θεραπεία μπορούν να σώσουν ζωές.

Πώς μειώνεται ο κίνδυνος;

• Αποφύγετε το αλκοόλ.
• Διατηρήστε τακτική σωματική δραστηριότητα.
• Εξασφαλίστε υγιές σωματικό βάρος.
• Σταματήστε το κάπνισμα.
• Περιορίστε τη χρήση ορμονικών σκευασμάτων μετά την εμμηνόπαυση.

Κάθε μαστός έχει τα δικά του φυσιολογικά χαρακτηριστικά. Υπάρχει μόνο ανάγκη να γνωρίζετε την προσωπική σας κατάσταση: αν παρατηρήσετε κάτι νέο, μην το αγνοήσετε και συμβουλευτείτε εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας.