Επιπλοκές τοκετού: αναγνώριση και αντιμετώπιση

Κατά τη διάρκεια του τοκετού είναι πιθανό να παρουσιαστούν διάφορες επιπλοκές, οι οποίες σχετίζονται με τη θέση του εμβρύου, τη λειτουργία του ομφάλιου λώρου ή άλλους παράγοντες. Ακολουθεί μια ανάλυση των πιο συνηθισμένων περιπτώσεων καθώς και των τρόπων αντιμετώπισής τους.

Μη φυσιολογική θέση εμβρύου και δυσκολίες στην πρόοδο

Ορισμένες γυναίκες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον τοκετό λόγω δυσανάλογου μεγέθους της κεφαλής του βρέφους σε σχέση με τη λεκάνη ή λανθασμένης τοποθέτησής της. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κεφαλή μπορεί να είναι στραμμένη προς την κοιλιά της μητέρας αντί προς τη ράχη, οδηγώντας σε εντονότερους πόνους, μεγαλύτερη διάρκεια τοκετού και αυξημένη πιθανότητα ρήξεων.

Όταν το έμβρυο δεν έχει τη συνηθισμένη θέση, ο τοκετός περιπλέκεται περαιτέρω. Εάν στις γυναικείες οδούς περνά πρώτα το μέτωπο, η κορυφή ή το πρόσωπο, και όχι το πίσω μέρος του κεφαλιού, η κατάσταση χαρακτηρίζεται ως μη φυσιολογική κεφαλική προβολή. Σε κάποιες περιπτώσεις, το γεγονός αυτό μπορεί να οφείλεται σε πρόσθια χαμηλή τοποθέτηση του πλακούντα, ο οποίος καλύπτει τον τράχηλο. Ωστόσο, συχνά δεν εντοπίζεται συγκεκριμένο αίτιο για τη μη φυσιολογική στάση του εμβρύου.

Κίνδυνοι που προκαλούν οι άτυπες εμβρυϊκές θέσεις

Οι ανώμαλες προβολές της κεφαλής αυξάνουν τον κίνδυνο τραυματισμών για μητέρα και παιδί. Για παράδειγμα, η ισχιακή προβολή σχετίζεται με υψηλότερη πιθανότητα να προκύψει πρόπτωση του ομφάλιου λώρου, καθώς και με πιθανά τραύματα στο νεογνό. Ιδιαίτερα επικίνδυνη θεωρείται η εγκάρσια θέση του εμβρύου, αφού μπορεί να οδηγήσει σε ρήξη της μήτρας ή και σε σοβαρές κακώσεις τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού.

Δυνατότητες διόρθωσης της θέσης

Τον τελευταίο μήνα της εγκυμοσύνης ο γυναικολόγος εξετάζει τη στάση του εμβρύου στη μήτρα. Εάν λίγες εβδομάδες πριν τον τοκετό δεν έχει λάβει τη σωστή θέση, μπορεί να επιχειρηθεί εξωτερική κεφαλική αναστροφή, όπου με ειδικές κινήσεις μέσω του κοιλιακού τοιχώματος γίνεται προσπάθεια να στραφεί το μωρό.

• Η προσπάθεια αυτή πραγματοποιείται σε νοσοκομείο, ώστε αν χρειαστεί να γίνει άμεσα καισαρική τομή.
• Το ποσοστό επιτυχίας προσεγγίζει το 50 έως 60%, με μεγαλύτερη επιτυχία σε γυναίκες που έχουν ξαναγεννήσει λόγω μεγαλύτερης ελαστικότητας της μήτρας.
• Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν φάρμακα που χαλαρώνουν τους μύες, ενώ η πορεία παρακολουθείται με υπερηχογράφημα και παρακολούθηση των καρδιακών παλμών του εμβρύου.

Σε περίπτωση που η προσπάθεια δεν αποδώσει με την πρώτη φορά, ενδέχεται να εφαρμοστούν πρόσθετες παρεμβάσεις όπως μυοχαλαρωτικά φάρμακα ή ανακούφιση από τον πόνο με επισκληρίδια αναισθησία. Λόγω του ότι απαιτείται εξειδικευμένη τεχνική, ενδέχεται να χρειαστεί δεύτερη γνώμη ή συνδρομή άλλου ιατρού.

Οι πιθανότητες σοβαρών επιπλοκών κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας παραμένουν πολύ χαμηλές, ωστόσο το βρέφος μπορεί σε ποσοστό έως 4% να επιστρέψει σε μη φυσιολογική θέση, με το ποσοστό αυτό να μειώνεται στη συνέχεια. Επίσης, όσο μεγαλύτερο είναι το βρέφος, τόσο πιο δύσκολο καθίσταται το γύρισμα. Παρότι η διαδικασία μπορεί να είναι δυσάρεστη για κάποιες γυναίκες, σε αρκετές περιπτώσεις η επιτυχία της αποτρέπει την ανάγκη για καισαρική τομή.

Πρόωρη ρήξη θυλακίου των υγρών

Το μωρό στη μήτρα περιβάλλεται από τον αμνιακό σάκο, που φυσιολογικά σπάει με την έναρξη ή στη διάρκεια του τοκετού. Όταν τα υγρά διαρρέουν πριν αρχίσουν οι ωδίνες, η κατάσταση ονομάζεται πρόωρη ρήξη των υμένων. Αυτή η εξέλιξη εγκυμονεί σοβαρό κίνδυνο, κυρίως όσον αφορά τη μόλυνση του εμβρύου.

Σε περίπτωση που το έμβρυο έχει αναπτυχθεί επαρκώς, αποφασίζεται πρόκληση τοκετού ή χειρουργική επέμβαση. Εάν το παιδί δεν είναι ακόμα έτοιμο για ασφαλή γέννηση, χορηγούνται αντιβιοτικά και άλλα φάρμακα με στόχο να καθυστερήσει ή να ανασταλεί ο τοκετός και να μειωθεί ο κίνδυνος λοίμωξης.

Πρόπτωση και πίεση του ομφάλιου λώρου

Ο ομφάλιος λώρος εξασφαλίζει την απαραίτητη οξυγόνωση και θρέψη του εμβρύου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πριν ή κατά τη διάρκεια του τοκετού, μπορεί να παρουσιαστεί έξοδος του λώρου μέσα από τον τράχηλο προς τον γεννητικό σωλήνα, ακόμα και ως το αιδοίο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πίεση του λώρου, διακόπτοντας την παροχή οξυγόνου και αίματος.

• Η επιπλοκή παρατηρείται συχνότερα σε πρόωρα, μικρού βάρους βρέφη ή όταν το παιδί είναι σε ισχιακή προβολή και η κεφαλή δεν έχει τοποθετηθεί στη λεκάνη.
• Η ρήξη των υγρών πριν σταθεροποιηθεί η θέση της κεφαλής αυξάνει περαιτέρω την πιθανότητα εμφάνισης.
• Εάν παρουσιαστεί πρόπτωση του λώρου στον γεννητικό σωλήνα απαιτείται άμεση καισαρική τομή.

Πίεση του ομφάλιου λώρου κατά τον τοκετό

Κατά τη διάρκεια της γέννησης, οι κινήσεις ή η στάση του εμβρύου μπορεί να προκαλέσουν περιτύλιξη του λώρου γύρω από τον λαιμό ή τα άκρα, με αποτέλεσμα τη συμπίεσή του. Αυτή η πίεση συνήθως προκαλεί προσωρινές αλλαγές στους καρδιακούς παλμούς του εμβρύου, που συχνά δεν ενέχουν κίνδυνο και εντοπίζονται μέσω παρακολούθησης.

Σε περίπου έναν στους δέκα τοκετούς εμφανίζεται μεταβατική συμπίεση του λώρου, όμως οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες. Εάν, ωστόσο, οι καρδιακοί παλμοί του εμβρύου δείξουν σημαντική επιδείνωση ή το μωρό εμφανίζει έντονη δυσφορία, μπορεί να επισπευσθεί ο τοκετός με τη χρήση λαβίδων, αντλίας κενού ή διενέργεια καισαρικής τομής.

Εμβολή αμνιακού υγρού

Μία από τις πιο σοβαρές επιπλοκές του τοκετού αποτελεί η εμβολή από αμνιακό υγρό. Σε δύσκολες γεννήσεις ή κατά τη διάρκεια επέμβασης, ποσότητες αμνιακού υγρού ενδέχεται να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος της μητέρας και να οδηγηθούν στους πνεύμονες, προκαλώντας σπασμό των πνευμονικών αγγείων, αρρυθμίες, κατάσταση σοκ ή ακόμη και απώλεια συνείδησης. Η κατάσταση αυτή απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση.

Υπέρταση κύησης και αιμορραγία μετά τον τοκετό

Η προεκλαμψία εκδηλώνεται με αύξηση της αρτηριακής πίεσης μετά τη 20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης ή και αμέσως μετά τον τοκετό. Έχει σοβαρές πιθανές επιπτώσεις, όπως αποκόλληση πλακούντα, απώλεια συνείδησης ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Σημαντικό πρόβλημα αποτελεί επίσης η μεγάλη αιμορραγία από τη μήτρα, τον κόλπο ή τον τράχηλο μετά τον τοκετό (αιμορραγία λοχείας), που εμφανίζεται όταν η μήτρα δεν συσπάται επαρκώς ή λόγω ρήξεων και μπορεί να γίνει απειλητική για την υγεία της μητέρας.

Παρατεταμένη διάρκεια κύησης και μεταφερόμενο βρέφος

Οι περισσότερες κυήσεις που διαρκούν πέραν των 41-42 εβδομάδων ολοκληρώνονται χωρίς επιπλοκές. Όταν όμως η εγκυμοσύνη φτάσει τις 42 εβδομάδες ή περισσότερο, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να μην μπορεί ο πλακούντας να εξασφαλίσει επαρκή οξυγόνωση και θρέψη στο έμβρυο, κάτι που δύναται να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στο νεογέννητο.

Μέθοδοι περιορισμού των κινδύνων κατά τον τοκετό

Ο πιο σημαντικός παράγοντας για την υγιή πορεία της εγκυμοσύνης και του τοκετού είναι η έγκαιρη και τακτική παρακολούθηση της εγκύου. Σημαντική συμβολή έχει και η σωστή προετοιμασία ήδη πριν τη σύλληψη, για την πρόληψη δυσμενών εξελίξεων.

• Η διακοπή του καπνίσματος προλαμβάνει τον πρόωρο τοκετό.
• Η φροντίδα της στοματικής υγιεινής είναι αναγκαία, καθώς οι φλεγμονές στο στόμα συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πρώιμου τοκετού.
• Η καθημερινή ανάπαυση και η μείωση του στρες είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
• Συνεργασία με τον ιατρό για έγκαιρο εντοπισμό παραγόντων κινδύνου και εφαρμογή κατάλληλων μέτρων.

Έλεγχος μήκους τραχήλου και τεστ φαιμπρονικτίνης

Σε γυναίκες με πιθανότητα πρόωρου τοκετού εφαρμόζεται υπερηχογράφημα για την εκτίμηση του μήκους του τραχήλου, όπως και τεστ φαιμπρονικτίνης με λήψη δείγματος από τον κόλπο. Ο κοντός τράχηλος ή θετικό αποτέλεσμα στο τεστ φαιμπρονικτίνης συμβάλλουν στον έγκαιρο εντοπισμό του αυξημένου κινδύνου, ώστε να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.

Με γρήγορη δράση μόλις εντοπιστούν συμπτώματα και συνεχή επικοινωνία με το γιατρό, είναι εφικτό να αποφευχθούν πολλές επιπλοκές και να διασφαλιστεί ασφαλής τοκετός για μητέρα και παιδί.