Κρυοπάγημα: συμπτώματα, στάδια, σημεία, θεραπεία και πρόληψη

Το πάγωμα των ιστών, γνωστό και ως κρυοπαγήματα, προκαλείται όταν το δέρμα και οι ιστοί παγώνουν λόγω έντονου ψύχους. Συνήθως επηρεάζονται τα μέρη του σώματος που βρίσκονται μακριά από την καρδιά και προστατεύονται λιγότερο, όπως η μύτη, τα αυτιά, τα μάγουλα, τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών. Η σοβαρότητα και το βάθος του κρυοπαγήματος διαφέρει ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση της έκθεσης στο κρύο, με αποτέλεσμα να διακρίνονται επιφανειακοί και βαθύι τύποι, οι οποίοι έχουν διαφορετικά συμπτώματα και επίπεδα βλάβης.

Επιφανειακό κρυοπάγημα

Στα αρχικά στάδια, το άτομο ενδέχεται να αισθανθεί κάψιμο, φαγούρα, μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα. Το σημείο που έχει πληγεί μπορεί να εμφανίζεται λευκό και σκληρό, σαν να έχει παγώσει, όμως όταν το πιέζουμε παραμένει μια μικρή ελαστικότητα. Μπορεί να υπάρχουν αίσθηση ψυχρότητας, αλλά το δέρμα διατηρεί ακόμη ζωτικότητα.

Βαθύ κρυοπάγημα

Εάν διακοπεί η κυκλοφορία του αίματος και η έκθεση στο ψύχος συνεχιστεί, η ευαισθησία μειώνεται και τελικά χάνεται εντελώς. Το δέρμα γίνεται ωχρό ή κιτρινωπό, αποκτά κηρώδη υφή και σκληραίνει. Όταν ζεσταίνεται, ενδέχεται να εμφανιστούν κυανώδεις αποχρώσεις, πρήξιμο και φλυκταινίδες γεμάτες αίμα. Η πάσχουσα περιοχή είναι σκληρή, ανελαστική στην πίεση, και σε ορισμένες περιπτώσεις αποκτά μαύρο χρώμα, κάτι που υποδηλώνει νέκρωση ιστών.

Πώς αναγνωρίζεται το κρυοπάγημα;

Η μείωση της ευαισθησίας, ο οξύς πόνος κατά τη θέρμανση, το οίδημα, οι φουσκάλες ή η ξαφνική αλλαγή στο χρώμα του δέρματος αποτελούν σαφή σημάδια ότι το ψύχος έχει προκαλέσει βλάβη στους ιστούς. Τις πρώτες ημέρες, ο πόνος είναι συνεχόμενος και αργότερα μετατρέπεται σε παλλόμενο, κάτι που μπορεί να διαρκέσει για εβδομάδες ή και μήνες. Η ακριβής εκτίμηση της βαρύτητας μπορεί να είναι δύσκολη αμέσως μετά το περιστατικό, για τον λόγο αυτό κάθε ύποπτο περιστατικό κρυοπαγήματος θα πρέπει να αξιολογείται από γιατρό.

Τι πρέπει να κάνετε αν υποστείτε κρυοπάγημα

Η αντιμετώπιση του κρυοπαγήματος σχετίζεται με το μέγεθος και το βάθος της βλάβης. Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να διακοπεί άμεσα η έκθεση στο κρύο — μετακινηθείτε σε θερμό περιβάλλον και αντικαταστήστε τα υγρά ή ψυχρά ρούχα με στεγνά. Αφαιρέστε κοσμήματα ή σφιχτά ρούχα για να διευκολύνετε την κυκλοφορία του αίματος.

• Σε περίπτωση υποψίας κρυοπαγήματος, μην τρίβετε ή μαλάζετε το σημείο – το τρίψιμο ή η χρήση χιονιού μπορεί να προκαλέσουν μεγαλύτερη καταστροφή των ιστών.
• Συνιστάται η εμβάπτιση της πάσχουσας περιοχής σε χλιαρό νερό (όχι ζεστό), για περίπου μισή ώρα ή η θέρμανση με τη θερμότητα του σώματος.
• Αποφύγετε τη θέρμανση με γυμνή φλόγα, σόμπα ή καλοριφέρ — η ευαισθησία της δερματικής περιοχής είναι μειωμένη και μπορεί να προκληθούν εγκαύματα εύκολα.
• Ανυψώστε το τραυματισμένο άκρο για να περιορίσετε το πρήξιμο.
• Πίνετε αρκετά ζεστά υγρά χωρίς αλκοόλ και καφεΐνη, καθώς η αφυδάτωση είναι συχνό πρόβλημα σε περιπτώσεις κρυοπαγήματος.
• Εάν το κρύο έχει επηρεάσει τα πόδια, αποφύγετε να περπατάτε για να μην επιδεινώσετε την κατάσταση.
• Η άμεση μεταφορά σε ιατρική μονάδα είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς ο χρόνος παραμονής του μέλους σε κατάσταση πάγου καθορίζει συχνά το ποσοστό σωτηρίας των ιστών.

Ιατρική αντιμετώπιση

Η πιο συνηθισμένη μέθοδος στα νοσοκομεία είναι το μπάνιο του μέλους που έχει πάθει κρυοπάγημα σε χλιαρό νερό θερμοκρασίας 40–42 βαθμών Κελσίου, για περίπου μισή ώρα — μέθοδος που είναι επώδυνη και μπορεί να απαιτήσει ισχυρά αναλγητικά. Χορηγούνται ενδοφλέβια υγρά όταν υπάρχει σημαντική αφυδάτωση, η οποία συχνά συνοδεύει τα κρυοπαγήματα.

Μετά τη σταδιακή θέρμανση παρατηρείται η εμφάνιση φυσαλίδων: αν είναι διαφανείς συνήθως παραμένουν ανέπαφες, ενώ εκείνες με θολό ή λευκωπό περιεχόμενο είναι πιθανό να αφαιρεθούν. Εάν πρόκειται για αιματηρές φουσκάλες, δεν ανοίγονται για να προστατευθούν οι υποκείμενοι ιστοί από μόλυνση. Σε αρκετές περιπτώσεις χορηγείται εμβόλιο τετάνου για την πρόληψη επιπλοκών.

Η νοσοκομειακή φροντίδα μπορεί να συμπεριλαμβάνει τη χρήση αλοιφών με αλόη, αντιφλεγμονώδη φάρμακα όπως η ιβουπροφαίνη, και παρακολούθηση για τυχόν ανάπτυξη λοίμωξης. Σε περιπτώσεις βαθιάς βλάβης χρησιμοποιούνται ειδικά λουτρά (υδρομασάζ) για την απομάκρυνση νεκρωμένων ιστών, ενώ μπορούν να εφαρμοστούν και νεότερες, πειραματικές θεραπείες για βελτίωση της αιμάτωσης και περιορισμό της φλεγμονής.

Πορεία ανάρρωσης

Η ανάρρωση μετά από κρυοπάγημα διαρκεί συχνά αρκετό χρονικό διάστημα. Αρχικά επικρατεί μούδιασμα, ενώ με την αποκατάσταση της κυκλοφορίας εμφανίζεται παλλόμενος πόνος που μπορεί να συνεχιστεί για μήνες. Επίμονο σύμπτωμα είναι η αυξημένη ευαισθησία στο κρύο, το μυρμήγκιασμα, αισθήσεις σαν ηλεκτρικά ρεύματα, επίμονος πόνος ή μείωση της αίσθησης. Η θεραπεία ενδέχεται να διαρκέσει εβδομάδες ή και μήνες, ενώ η τελική χειρουργική παρέμβαση συνήθως γίνεται μόνο όταν, μισό έτος μετά τον τραυματισμό, διαπιστωθεί με βεβαιότητα ότι συγκεκριμένοι ιστοί δεν αναρρώνουν.

Υπάρχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες;

Μετά από σοβαρό κρυοπάγημα, κάποια άτομα παρουσιάζουν διαρκή συμπτώματα. Αυτά περιλαμβάνουν έντονους πόνους, ασυνήθιστα αισθήματα στα άκρα, ιδιαίτερη ευαισθησία σε ζεστασιά ή ψύχος, αυξημένη εφίδρωση, δυσκαμψία αρθρώσεων ή ακόμα και αρθρίτιδα. Ενδέχεται να εμφανιστούν επιπλοκές όπως βλάβες νεύρων, μόνιμο μούδιασμα, καθυστερημένη ανάπτυξη των νυχιών ή απώλεια αυτών, μεταβολή του χρώματος του δέρματος, ουλές, λοιμώξεις, απώλεια δακτύλων ή και ακρωτηριασμός, γάγγραινα.

Πρόληψη: μέτρα προστασίας από το κρυοπάγημα

Είναι απαραίτητο να αξιολογείτε το δικό σας βαθμό κινδύνου — μεγαλύτερη πιθανότητα για κρυοπαγήματα έχουν τα νεογνά και οι ηλικιωμένοι, άτομα που ζουν χωρίς στέγη, όσοι λαμβάνουν αγγειοσυσπαστικά φάρμακα ή καπνίζουν, καθώς και ασθενείς με χρόνιες παθήσεις που επηρεάζουν την κυκλοφορία, αλλά και λάτρεις των χειμερινών σπορ ή όσοι δουλεύουν σε εξωτερικούς χώρους.

• Σε χαμηλές θερμοκρασίες, ελαχιστοποιήστε τον χρόνο παραμονής σας σε εξωτερικούς χώρους. Αν είναι δυνατόν, επιλέξτε δραστηριότητες σε εσωτερικούς χώρους τις πολύ κρύες ημέρες.
• Ντυθείτε με ρούχα σε στρώσεις· προστατέψτε πρόσωπο, αυτιά και κεφάλι με κασκόλ ή μάσκα, μάλλινο ή ζεστό πλεκτό ή φλις σκούφο.
• Φορέστε γάντια, χοντρές κάλτσες ή περισσότερα στρώματα από κάλτσες, και αδιάβροχα παπούτσια.
• Προτιμήστε πιο φαρδιά ρούχα ώστε να εξασφαλίζεται καλή αιμάτωση στα άκρα σας.
• Αποφύγετε την κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα πριν βγείτε έξω, καθώς και τα δύο μειώνουν την κυκλοφορία και τη διατήρηση της θερμότητας.
• Μην ξεκινάτε μόνοι σας εξορμήσεις ή δραστηριότητες το χειμώνα, ώστε σε περίπτωση ανάγκης να υπάρχει κάποιος για να ζητήσει βοήθεια.
• Επιδείξτε ιδιαίτερη προσοχή όταν φυσάει ή αν τα ρούχα σας έχουν βραχεί — ακόμη και ελαφρύς άνεμος μειώνει σημαντικά τη θερμοκρασία που αισθάνεται το σώμα και αυξάνει τον κίνδυνο γρήγορης υποθερμίας.

Συνοπτική επισκόπηση του κρυοπαγήματος

Το κρυοπάγημα αποτελεί τραυματισμό των ιστών που προκαλείται από έντονο ψύχος. Οι περιοχές που επηρεάζονται συχνότερα είναι το πρόσωπο, τα αυτιά και τα δάχτυλα των άνω και κάτω άκρων. Εάν παρουσιαστεί μουδιάσμα ή δυσάρεστα αισθήματα, ή αν εμφανιστούν φουσκάλες μετά την επαναθέρμανση, πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα σε ιατρικό προσωπικό. Η σωστή θεραπεία και φροντίδα μειώνουν τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών, παρόλα αυτά ένα ποσοστό ασθενών μπορεί να παρουσιάσει επίμονα συμπτώματα ή να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση σε μεταγενέστερο στάδιο.