Παιδική κατάθλιψη: συμπτώματα και συχνότερες μορφές

Η παιδική κατάθλιψη αποτελεί ένα ολοένα συχνότερο φαινόμενο που ενδέχεται να επηρεάσει κάθε οικογένεια. Έχει διαπιστωθεί ότι τα παιδιά με συγγενείς που έχουν αντιμετωπίσει κατάθλιψη παρουσιάζουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν αυτή την ψυχική διαταραχή, και μάλιστα σε μικρότερη ηλικία, συγκριτικά με παιδιά χωρίς τέτοιο οικογενειακό ιστορικό. Επιπλέον, αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν και τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ασταθές ή συγκρουσιακό περιβάλλον ή κάνουν χρήση αλκοόλ ή άλλων ψυχοδραστικών ουσιών.

Αναγνώριση της κατάθλιψης στην παιδική ηλικία

Όταν αλλαγές στη διάθεση ή τη συμπεριφορά ενός παιδιού διαρκούν πέραν κάποιων εβδομάδων, είναι σημαντικό οι γονείς να ζητήσουν άμεσα συμβουλή γιατρού. Σε τέτοιες περιπτώσεις ενδείκνυται η αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών, ώστε να γίνει συνολική εκτίμηση της κατάστασης. Συνήθως, ο παιδίατρος προτιμά να συζητήσει αρχικά κατ’ ιδίαν με το παιδί και κατόπιν να συλλέξει πληροφορίες από τους γονείς ή τους φροντιστές του παιδιού. Μπορεί ακόμα να ληφθούν υπόψη παρατηρήσεις δασκάλων ή συνομηλίκων.

Η ανάλυση πληροφοριών από το οικείο περιβάλλον βοηθά τους ειδικούς να διαπιστώσουν αν τα συμπτώματα είναι πρόσφατης εμφάνισης ή χρόνια. Ακόμα και αν δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη διαγνωστική δοκιμασία, ερωτηματολόγια συμπληρωμένα από το παιδί και τους γονείς μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Από τη διαδικασία αξιολόγησης μπορεί να εντοπιστούν και άλλες δυσκολίες όπως διαταραχή ελλειμματικής προσοχής, διαταραχές συμπεριφοράς ή ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Έλεγχοι ψυχικής υγείας σε παιδιά

Είναι σύνηθες πλέον οι παιδίατροι να ξεκινούν ελέγχους ψυχικής υγείας από τα 11 έτη, επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία κάθε χρόνο. Οι προληπτικοί αυτοί έλεγχοι διευκολύνουν την έγκαιρη ανίχνευση συμπτωμάτων άγχους ή κατάθλιψης και επιτρέπουν την έναρξη παρέμβασης εγκαίρως.

Θεραπευτικοί τρόποι αντιμετώπισης της παιδικής κατάθλιψης

Η θεραπευτική προσέγγιση για την κατάθλιψη στα παιδιά βασίζεται κυρίως στην ψυχοθεραπεία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυάζεται με φαρμακευτική αγωγή. Συνήθως, η παρέμβαση ξεκινά με θεραπευτικές συνεδρίες και τα φάρμακα προστίθενται όταν η βελτίωση δεν είναι επαρκής. Επιστημονικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι ο συνδυασμός των μεθόδων αυτών είναι ο πιο αποτελεσματικός.

Για τη φαρμακευτική θεραπεία παιδικής κατάθλιψης συνήθως χορηγείται φλουοξετίνη, η οποία θεωρείται κατάλληλη από την ηλικία των 8 ετών. Η αγωγή θα πρέπει να εφαρμόζεται αποκλειστικά υπό την επίβλεψη ειδικού, καθώς όλα τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας ενδέχεται να σχετίζονται με αύξηση στον κίνδυνο αυτοκτονικών σκέψεων. Είναι ουσιαστικό οι γονείς να παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς την ψυχολογική κατάσταση του παιδιού και να συνεργάζονται με τον θεράποντα γιατρό, ώστε να αξιολογείται εγκαίρως τόσο η αποτελεσματικότητα όσο και τυχόν δυσκολίες.

Αντιμετώπιση κατάθλιψης σε παιδιά με διπολική διαταραχή

Στις περιπτώσεις παιδιών με διπολική διαταραχή, εκτός από τη θεραπεία, συχνά εφαρμόζονται συνδυασμοί φαρμάκων που περιλαμβάνουν αντικαταθλιπτικά και σταθεροποιητές της διάθεσης. Ωστόσο, τα αντικαταθλιπτικά χρησιμοποιούνται με προσοχή, λόγω του κινδύνου εμφάνισης μανιακών ή υπερκινητικών επεισοδίων. Το θεραπευτικό πλάνο πρέπει να περιλαμβάνει τακτική ιατρική παρακολούθηση και ψυχοθεραπεία με στόχο την εκμάθηση διαχείρισης συναισθημάτων και συμπεριφοράς.

Σημάδια πιθανής αυτοκτονικής επικινδυνότητας

Οι γονείς οφείλουν να παραμένουν σε εγρήγορση όταν παρατηρούν απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού ή ενδείξεις που χρήζουν προσοχής σχετικά με τον κίνδυνο αυτοκτονίας.

• Μεταβολές στις διατροφικές συνήθειες, στις ώρες ύπνου ή σε καθημερινές δραστηριότητες
• Απομάκρυνση και αποφυγή επικοινωνίας ακόμη και με μέλη της οικογένειας
• Συζητήσεις ή υπαινιγμοί σχετικά με αυτοκτονία, αίσθηση απελπισίας ή ανημποριά
• Αύξηση επικίνδυνων ή αντικοινωνικών συμπεριφορών, συμπεριλαμβανομένων των σεξουαλικών
• Έντονο ενδιαφέρον για επικίνδυνες δραστηριότητες, συχνοί τραυματισμοί ή ατυχήματα
• Χρήση ναρκωτικών, αλκοόλ ή άλλων ουσιών
• Εμμονή ή εστίαση σε σκοτεινά, αρνητικά θέματα
• Συχνή αναφορά στον θάνατο
• Υπερβολικό κλάμα ή πλήρης απουσία εκδήλωσης συναισθημάτων
• Χάρισμα προσωπικών αντικειμένων σε άλλους

Σε κάθε υποψία ότι το παιδί βιώνει δυσκολίες, η διατήρηση της επικοινωνίας είναι θεμελιώδης. Ακόμα κι αν η δυσκολία φαίνεται ασήμαντη στους γονείς, για το παιδί μπορεί να έχει μεγάλη βαρύτητα. Είναι σημαντικό να ενθαρρύνεται το ειλικρινές μοίρασμα, να αποφεύγονται οι διαταγές και να δίνεται χώρος στο παιδί, προκειμένου να αισθανθεί άνετα να ανοιχτεί. Αν προκύψουν δυσκολίες στην επικοινωνία ή αν οι γονείς αισθανθούν αδυναμία να διαχειριστούν την κατάσταση, η αναζήτηση συμβουλής ειδικών είναι απαραίτητη.

Μακροπρόθεσμη εξέλιξη της παιδικής κατάθλιψης

Ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι τα περιστατικά κατάθλιψης σε παιδιά παρατηρούνται πλέον σε μικρότερες ηλικίες από ό,τι στο παρελθόν. Υπάρχει το ενδεχόμενο να εμφανιστεί εκ νέου η νόσος αργότερα στη ζωή. Η κατάθλιψη των παιδιών συχνά συνυπάρχει με άλλες σωματικές ή ψυχικές δυσκολίες, καθιστώντας κρίσιμη την έγκαιρη ανίχνευση των συμπτωμάτων, την έναρξη θεραπείας και τη σταθερή παρακολούθηση της υγείας του παιδιού με το πέρασμα του χρόνου.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι γονείς δυσκολεύονται να αποδεχτούν ότι το παιδί τους μπορεί να πάσχει από κατάθλιψη, ενώ κοινωνικές προκαταλήψεις εντείνουν αυτή τη δυσπιστία. Ωστόσο, η ειλικρίνεια, η ενημέρωση και η έγκαιρη παρέμβαση συμβάλλουν καθοριστικά στην υγιή ψυχική και σωματική ανάπτυξη του παιδιού. Η κατανόηση των επιπτώσεων της κατάθλιψης κατά την εφηβεία και στην ενηλικίωση, όπως επίσης και η πρόληψη, μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα επωφελείς σε όλη τη διάρκεια της ζωής.