Γιατί αλλάζουν οι αισθήσεις του σώματος όταν αλλάζουν οι εποχές

Έχετε διαπιστώσει ότι με την εναλλαγή των εποχών δεν αλλάζει μόνο ο καιρός αλλά και ο τρόπος που αισθάνεστε σωματικά; Κάποιες χρονιές το φθινόπωρο συνοδεύεται από πόνο στις αρθρώσεις, τον χειμώνα εμφανίζεται συχνότερα η κόπωση, ενώ την άνοιξη αυξάνεται η διάθεση για δραστηριότητα και ενέργεια. Αυτές οι διακυμάνσεις στις αισθήσεις σας δεν είναι φανταστικές, αλλά σχετίζονται με πραγματικές βιολογικές, χημικές και ψυχολογικές μεταβολές που υφίσταται ο οργανισμός αντιδρώντας στις διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες. Στο παρόν άρθρο αναλύεται λεπτομερώς ο τρόπος με τον οποίο το ανθρώπινο σώμα προσαρμόζεται στις εποχιακές μεταβολές και παρέχονται πρακτικές προτάσεις για ευκολότερη προσαρμογή σε κάθε εποχή.

Τι συμβαίνει στον οργανισμό με τις αλλαγές των εποχών;

Ο ανθρώπινος οργανισμός είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος ακόμη και στις μικρές μεταβολές του περιβάλλοντος. Η μετάβαση από τη ζεστή άνοιξη στη ψυχρή χειμερινή περίοδο, το βροχερό φθινόπωρο ή το θερμό καλοκαίρι δραστηριοποιεί πλήθος συστημάτων προσαρμογής στο σώμα. Αυτές οι αλλαγές επηρεάζονται από τους εξής βασικούς παράγοντες:

• Μεταβολές της θερμοκρασίας
• Διάρκεια φωτός ημέρας και ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας
• Επίπεδα υγρασίας και ατμοσφαιρικής πίεσης
• Μεταβολές στη διατροφή και στη φυσική δραστηριότητα
• Εποχικές αλλεργίες ή μολύνσεις

Κάθε ένας από τους παραπάνω παράγοντες προκαλεί συγκεκριμένες αντιδράσεις στον οργανισμό, επηρεάζοντας τα νευρικά, ορμονικά, ανοσοποιητικά και αναπνευστικά συστήματα. Παρακάτω εξετάζουμε με ποιον τρόπο αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν τις σωματικές σας αισθήσεις κατά τη διάρκεια του έτους.

Με ποιους τρόπους αλλάζει η ευεξία μας ανάλογα με την εποχή;

ο ρόλος της φωτεινότητας και της σκοτεινότητας

Το φυσικό φως είναι σημαντικός ρυθμιστής του κιρκάδιου ρυθμού του ανθρώπου. Το μήκος της ημέρας και η ποσότητα φωτός που λαμβάνει το σώμα επηρεάζει τους βιολογικούς του «χρονόμετρους». Όταν οι ημέρες μικραίνουν το φθινόπωρο και τον χειμώνα, αυξάνεται η παραγωγή μελατονίνης, που είναι υπεύθυνη για το αίσθημα της υπνηλίας και της μειωμένης ενέργειας. Την άνοιξη και το καλοκαίρι, με την αφθονία φωτός, ενισχύεται η παραγωγή σεροτονίνης, που ονομάζεται και ορμόνη της ευεξίας επειδή τονώνει τη διάθεση.

Έρευνες επιβεβαιώνουν πως η μειωμένη έκθεση στο φως μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής, που αποτελεί μορφή κατάθλιψης. Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα σύνηθες σε κατοίκους βόρειων χωρών, όπου τον χειμώνα το φυσικό φως είναι περιορισμένο.

επιδράσεις της θερμοκρασίας και των καιρικών συνθηκών στο δέρμα και την αναπνοή

Οι μεταβολές της θερμοκρασίας και της υγρασίας παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος και της ισορροπίας υγρών. Τους ψυχρούς μήνες το δέρμα συχνά παρουσιάζει ξηρότητα και σχισμές λόγω θέρμανσης και χαμηλής υγρασίας. Η ξηρή ατμόσφαιρα μπορεί επίσης να ξηράνει το ρινικό βλεννογόνο, αυξάνοντας την πιθανότητα κρυολογημάτων και ιγμορίτιδας.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού το σώμα ιδρώνει περισσότερο προκειμένου να διατηρήσει τη θερμοκρασία του. Έτσι, αποβάλλονται μεγαλύτερες ποσότητες υγρών και μετάλλων, γεγονός που αν δεν αναπληρωθούν επαρκώς προκαλεί αίσθημα κούρασης ή πονοκέφαλο. Για αρκετούς ανθρώπους, η εποχή αυτή συνδέεται με έξαρση αλλεργικών συμπτωμάτων λόγω της παρουσίας γύρης και άλλων αλλεργιογόνων παραγόντων.

αλλοιώσεις στις αισθήσεις των αρθρώσεων και των μυών

Πολλοί παρατηρούν πως με την αλλαγή του καιρού, ειδικά όταν πλησιάζει το βροχερό ή ψυχρό διάστημα, εμφανίζεται δυσφορία ή πόνος στις αρθρώσεις. Ενώ παλαιότερα θεωρούνταν πρόληψη, σήμερα είναι γνωστό ότι οι διακυμάνσεις της ατμοσφαιρικής πίεσης μπορούν πράγματι να επηρεάσουν τις αρθρώσεις. Όταν η ατμοσφαιρική πίεση μειώνεται, τα αέρια εντός των αρθρώσεων επεκτείνονται και προκαλούν αίσθημα πίεσης ή τραβήγματος.

Τον χειμώνα, εξαιτίας του ψύχους, οι μύες συχνά βρίσκονται σε μεγαλύτερη ένταση και σκληραίνουν, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμών. Η σωματική δραστηριότητα δυσκολεύει, ενώ ο χρόνος σε εσωτερικούς χώρους οδηγεί σε γενική μείωση της κινητικότητας.

Συχνές ερωτήσεις για τις σωματικές αισθήσεις ανά εποχή

Υπάρχει αυξημένη εμφάνιση ασθενειών με την εναλλαγή των εποχών;

Η μετάβαση από μια εποχή στην άλλη συνοδεύεται συχνά από αυξημένη συχνότητα ορισμένων ασθενειών. Τους ψυχρούς μήνες τα άτομα περνούν περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους, διευκολύνοντας τη μετάδοση λοιμώξεων του αναπνευστικού, όπως το κοινό κρυολόγημα και η γρίπη. Την άνοιξη και το καλοκαίρι παρατηρείται έξαρση αλλεργιών κυρίως εξαιτίας των γυρεοκόκκων και άλλων αλλεργιογόνων παραγόντων.

Χρειάζεται να προσαρμόζουμε τη ρουτίνα μας ανάλογα με την εποχή;

Η προσαρμογή στην κάθε εποχή δεν είναι απλώς φυσική διαδικασία, αλλά και απαραίτητη. Η σωστή ρύθμιση του καθημερινού ύπνου, μία ισορροπημένη διατροφή, η επαρκής άσκηση και η φροντίδα του δέρματος συμβάλλουν στην καλύτερη αντοχή των οργανισμών στις ανεπιθύμητες αλλαγές, διατηρώντας τη συνολική καλή διάθεση και ευεξία.

Πρακτικές συμβουλές για την προσαρμογή στις εποχές

• Επιλέξτε την έκθεση στο φυσικό φως, ιδίως τις σύντομες ημέρες, και βεβαιωθείτε ότι το σπίτι σας φωτίζεται αρκετά κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες, εξετάστε τη λήψη συμπληρώματος βιταμίνης D, ειδικά εάν η ηλιοφάνεια είναι περιορισμένη.
• Φροντίστε να πίνετε αρκετό νερό όλο το χρόνο, με ιδιαίτερη προσοχή κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και της περιόδου της θέρμανσης.
• Χρησιμοποιήστε ενυδατικές κρέμες και ήπια καθαριστικά για τη φροντίδα του δέρματος.
• Ενταχθείτε σε κάποια σωματική δραστηριότητα, ακόμη και τον χειμώνα, επιλέγοντας περίπατο, γυμναστική σε εσωτερικό χώρο ή κολύμπι.
• Παρακολουθήστε τη διάθεσή σας και εάν παρατείνεται το αίσθημα κακής διάθεσης ή εξάντλησης, συμβουλευτείτε ειδικό.

Διευκρίνιση μύθων σχετικά με την επίδραση των εποχών στον οργανισμό

• Η ιδέα ότι το κρυολόγημα προκαλείται αποκλειστικά από το ψύχος δεν ευσταθεί. Η πραγματική αιτία είναι οι ιοί, ενώ οι χαμηλές θερμοκρασίες απλώς συμβάλλουν στην ευκολότερη μετάδοσή τους.
• Οι εναλλαγές στη διάθεση ως αντίδραση στις εποχές έχουν βιολογική βάση και δεν σχετίζονται με αδυναμία, συνεπώς δεν χρειάζεται να αποφεύγεται η αναζήτηση υποστήριξης ή η φροντίδα της ψυχικής υγείας.
• Ο πόνος στις αρθρώσεις δεν είναι αποκύημα φαντασίας. Αν και απαιτείται περαιτέρω επιστημονική τεκμηρίωση, τα διαθέσιμα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι οι μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης σχετίζονται με πόνο σε ήδη καταπονημένες αρθρώσεις.

Πότε είναι απαραίτητη η επίσκεψη στον γιατρό;

Παρόλο που τα περισσότερα σωματικά συμπτώματα εποχιακής φύσεως θεωρούνται φυσιολογικά, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελούν ένδειξη σοβαρότερων προβλημάτων υγείας. Εάν οι αλλαγές παρατείνονται ή είναι ιδιαίτερα έντονες, όπως συνεχής εξάντληση, σημαντικές διαταραχές διάθεσης, επίμονα δερματικά εξανθήματα ή πόνοι σε αρθρώσεις και μύες, συνιστάται να απευθυνθείτε έγκαιρα σε επαγγελματία υγείας.

Συμπεράσματα

Οι αλλαγές που παρατηρούνται στις σωματικές αισθήσεις με κάθε εναλλαγή εποχής έχουν πολυπαραγοντική προέλευση: φως, θερμοκρασία, υγρασία, καθημερινές συνήθειες, ακόμη και η συναισθηματική και οργανική μας κατάσταση διαμορφώνουν τον τρόπο που ανταποκρινόμαστε. Η επίγνωση και παρατήρηση αυτών των αλλαγών συνήθως δεν πρέπει να προκαλούν ανησυχία, καθώς αποτελούν προσαρμοστικές αντιδράσεις του ανθρώπινου σώματος. Η μέριμνα για την προσωπική υγεία κατά τη διάρκεια της εναλλαγής των εποχών συμβάλλει στην διατήρηση του ευ ζην όλο το χρόνο.