Σχιστία χείλους και/ή υπερώας: αίτια, συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία

Κατά τη γέννηση, μπορεί να διαπιστωθούν συγγενείς δυσμορφίες του χείλους ή της υπερώας, γνωστές και ως σχίσματα χείλους και υπερώας, που ενδέχεται να δημιουργήσουν διάφορες δυσκολίες στην καθημερινότητα του παιδιού και της οικογένειάς του. Οι καταστάσεις αυτές επηρεάζουν τη διατροφή, την ακοή, την ομιλία και την οδοντική υγεία, απαιτώντας συχνά μακροχρόνια φροντίδα από διεπιστημονική ομάδα.

Με ποιά προβλήματα έρχεται αντιμέτωπο το παιδί;

• Διατροφή και σίτιση. Σε περίπτωση σχισμάτων της υπερώας, τροφές και υγρά είναι πιθανό να περάσουν στη ρινική κοιλότητα. Για να διασφαλιστεί η καλή θρέψη του βρέφους, γίνεται χρήση ειδικών μπιμπερό ή θηλών, που διοχετεύουν το γάλα καλύτερα προς το στομάχι. Κάποιες φορές, μέχρι να πραγματοποιηθεί η επέμβαση, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή χρήση τεχνητού ουρανίσκου.
• Προβλήματα ακοής και αυτιών. Τα σχίσματα της υπερώας αυξάνουν τον κίνδυνο ωτίτιδας και απώλειας ακοής, καθώς η μεταβολή στη δομή της περιοχής διευκολύνει τη συσσώρευση υγρών στο τύμπανο. Συχνά τοποθετούνται ειδικοί σωληνίσκοι αερισμού στα αυτιά και πραγματοποιείται ετήσια παρακολούθηση της ακοής.
• Ανάπτυξη της ομιλίας. Τα παιδιά με τέτοιες συγγενείς δυσμορφίες ενδέχεται να έχουν περιορισμένη ευχέρεια λόγου, με τη φωνή τους να ακούγεται συχνά ρινοφωνική και πιο δυσνόητη. Για ορισμένες περιπτώσεις αρκεί η χειρουργική αποκατάσταση, ωστόσο αρκετά παιδιά χρειάζονται λογοθεραπεία για τη βελτίωση της άρθρωσης.
• Στοματικά και οδοντικά προβλήματα. Οι σχιστίες χειλέων ή υπερώας προκαλούν συχνότερες οδοντικές ανωμαλίες, όπως ελλείψεις, δυσμορφίες ή δυσαρμονίες στη θέση των δοντιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούνται προβλήματα και στην ανάπτυξη του άνω γνάθου, με αποτέλεσμα καθυστερήσεις στη διάνοιξη των μόνιμων δοντιών ή στη σωστή διαμόρφωση της γνάθου. Τα περισσότερα από αυτά τα ζητήματα αντιμετωπίζονται με χειρουργική ή ορθοδοντική θεραπεία.

Ποιοι επιστήμονες συμμετέχουν στη φροντίδα του παιδιού;

Καθώς οι προκλήσεις στόματος και προσώπου είναι πολυδιάστατες, μια ομάδα ειδικών εκπονεί εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο. Συνήθως στην ομάδα συμμετέχουν:

• Πλαστικός χειρουργός, υπεύθυνος για τις επεμβάσεις αποκατάστασης του χείλους ή της υπερώας
• Ωτορινολαρυγγολόγος, που εκτιμά και διαχειρίζεται τυχόν διαταραχές ακοής
• Στοματικός χειρουργός, για διόρθωση ανωμαλιών στη γνάθο ή τα ούλα εφόσον χρειαστεί
• Ορθοδοντικός, που μεριμνά για τη σωστή διάταξη και ίσιωμα των δοντιών
• Οδοντίατρος, που φροντίζει την καθημερινή υγιεινή και φροντίδα των δοντιών
• Οδοντοτεχνίτης – προσθετολόγος, που αναλαμβάνει την κατασκευή τεχνητών δοντιών ή βοηθητικών συσκευών για τη βελτίωση της ομιλίας και της μάσησης
• Λογοθεραπευτής, που αξιολογεί και υποστηρίζει τις δυσκολίες ομιλίας και διατροφής
• Συντονίστρια νοσηλεύτρια, υπεύθυνη για τη διαρκή παρακολούθηση της υγείας του παιδιού
• Ψυχολόγος ή κοινωνικός λειτουργός, που παρέχει στήριξη στην οικογένεια και ενδυνάμωση στην ψυχολογική τους ανθεκτικότητα
• Γενετιστής, ο οποίος συμβουλεύει για τον κίνδυνο επανεμφάνισης της κατάστασης στο μέλλον

Ανάλογα με τις ανάγκες, μπορούν να προστεθούν και άλλοι ειδικοί στην ομάδα. Η θεραπεία συχνά ξεκινά από τη βρεφική ηλικία και συνεχίζεται μέχρι την πλήρη ωρίμανση του προσώπου και των γνάθων.

Πώς αντιμετωπίζεται το σχίσμα χείλους ή υπερώας;

Η βασική προσέγγιση για τη θεραπεία του σχίσματος είναι η χειρουργική επέμβαση, με σκοπό την αποκατάσταση της σίτισης, της ομιλίας και της αισθητικής του προσώπου. Οι επεμβάσεις γίνονται συνήθως κατά στάδια, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της βλάβης και την ηλικία του παιδιού.

Χειρουργική αποκατάσταση χείλους

Η πρώτη επέμβαση για το σχίσιμο του χείλους πραγματοποιείται στους τρεις έως έξι μήνες ζωής του βρέφους και εκτελείται υπό νάρκωση. Ο χειρουργός αποκαθιστά τη συνέχεια του χείλους, ενώ σε ορισμένα παιδιά ενδέχεται να απαιτηθεί επιπλέον διορθωτική παρέμβαση σε μεγαλύτερη ηλικία.

Χειρουργική αποκατάσταση υπερώας

Η επέμβαση για το κλείσιμο της υπερώας προγραμματίζεται κατά το πρώτο έτος ζωής. Κατά τη διάρκειά της, οι ειδικοί αποκαθιστούν τη συνέχειά της, ενώ αν χρειαστεί, τοποθετούνται σωληνίσκοι αερισμού στα αυτιά για την πρόληψη απώλειας ακοής. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, σε κάποιες περιπτώσεις ενδείκνυται επιπλέον παρέμβαση, όπως μεταμόσχευση οστού μεταξύ έξι και δέκα ετών για τη σωστή ανάπτυξη δοντιών και γνάθου.

Επιπλέον μέθοδοι θεραπείας

• Ορθοδοντική θεραπεία με σιδεράκια
• Χρήση σωληνίσκων αερισμού αυτιών και τεχνικές διατήρησης της ακουστικής υγείας
• Εκπαίδευση των γονιών στη σωστή σίτιση βρεφών με σχιστία
• Εφαρμογή ακουστικών βαρηκοΐας εφόσον χρειαστεί
• Λογοθεραπευτική υποστήριξη
• Παροχή ψυχολογικής βοήθειας για την αντιμετώπιση των καθημερινών προκλήσεων

Τι προβλέπεται για το μέλλον των παιδιών με σχίσματα χείλους ή υπερώας;

Παρότι η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια και να προϋποθέτει πολλαπλές χειρουργικές παρεμβάσεις, τα περισσότερα παιδιά με σχιστίες χείλους ή υπερώας αναπτύσσονται ομαλά και ζουν πλήρη ζωή. Οι ομάδες ειδικών μεριμνούν διαρκώς τόσο για την υγεία όσο και για την ψυχολογική ενδυνάμωση και την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, παρέχοντας πρόσθετη υποστήριξη σε οικογένεια και παιδί όπου χρειαστεί.

Στοματική φροντίδα σε παιδιά με σχίσιμο χείλους ή υπερώας

Οι ανάγκες για προληπτική και θεραπευτική φροντίδα των δοντιών δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τα υπόλοιπα παιδιά, ωστόσο απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση λόγω πιθανών διαταραχών στον αριθμό, το σχήμα ή τη θέση των δοντιών.

Στοματική υγιεινή σε μικρή ηλικία

Από τη στιγμή που εμφανιστούν τα πρώτα δόντια, πρέπει να καθαρίζονται καθημερινά με μικρή και μαλακή οδοντόβουρτσα. Σε περιπτώσεις όπου το σχήμα του στόματος δυσχεραίνει τον σωστό καθαρισμό, μπορεί να προταθούν εξειδικευμένες βούρτσες ή άλλα εργαλεία. Η χρήση οδοντόκρεμας με φθόριο και η ισορροπημένη διατροφή είναι σημαντικές για όλα τα παιδιά, ιδιαίτερα όμως για αυτήν την ομάδα. Ο πρώτος οδοντιατρικός έλεγχος είναι καλό να προγραμματίζεται πριν τα πρώτα γενέθλια ή νωρίτερα αν παρουσιαστούν προβλήματα.

Ορθοδοντική φροντίδα

Η πρώτη αξιολόγηση από ορθοδοντικό μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και πριν την ανατολή των δοντιών, για τη διαπίστωση της ανάπτυξης της γνάθου και του προσώπου. Όταν αρχίσουν να βγαίνουν τα δόντια, εκτιμάται η θέση τους και καθορίζεται η πορεία της θεραπείας. Σε περίπτωση που απαιτείται, η ενεργή ορθοδοντική θεραπεία ξεκινά σταδιακά μετά την ανατολή των μόνιμων δοντιών.

Αποκατάσταση και βοηθητικές συσκευές

Ο προσθετολόγος συνεργαζόμενος με στοματικούς χειρουργούς και λογοθεραπευτές κατασκευάζει τεχνητά δόντια ή εξειδικευμένες συσκευές, οι οποίες συμβάλλουν στην όξυνση της άρθρωσης και στη βελτίωση της μάσησης.

Σημεία που πρέπει να γνωρίζετε για τα σχίσματα χείλους και υπερώας

Τα σχίσματα που σχηματίζονται κατά την εμβρυϊκή ή νεογνική ηλικία μπορούν να διαγνωστούν είτε με υπερηχογραφικό έλεγχο, είτε με την κλινική εξέταση αμέσως μετά τη γέννηση. Η θεραπεία στηρίζεται κυρίως σε διαδοχικές χειρουργικές επεμβάσεις, που ενδέχεται να απαιτούνται σε διαφορετικές φάσεις της ανάπτυξης του παιδιού. Με την κατάλληλη φροντίδα και τη διαρκή παρακολούθηση από διεπιστημονική ομάδα, τα παιδιά οδηγούνται σε ένα πλήρες και ισορροπημένο μέλλον με καλή ψυχοκοινωνική υγεία.