Διαταραχή τικ: αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία

Η διαταραχή pica χαρακτηρίζεται από το έντονο ενδιαφέρον για κατανάλωση μη βρώσιμων υλικών, όπως χαρτί, άμμο ή κιμωλία. Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται συχνά στην παιδική ηλικία ή κατά την εγκυμοσύνη, αν και μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε φάση της ζωής. Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί καθολική θεραπεία, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις η συνήθεια αυτή υποχωρεί από μόνη της με τον χρόνο.

Επιλογές θεραπείας

Η pica δεν αντιμετωπίζεται με φάρμακα και σε αρκετές περιπτώσεις, κυρίως στα παιδιά, με την πάροδο του χρόνου η συμπεριφορά αυτή εξαφανίζεται. Όταν εκδηλώνεται στην εγκυμοσύνη, συνήθως το φαινόμενο υποχωρεί μετά τον τοκετό. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οφείλεται σε έλλειψη ορισμένων στοιχείων ή βιταμινών και η ενίσχυση με τα κατάλληλα συμπληρώματα μπορεί να μειώσει ή και να εξαφανίσει την επιθυμία για κατανάλωση μη τροφίμων.

Η θεραπευτική προσέγγιση βασίζεται κυρίως σε ψυχοθεραπευτικούς μεθόδους. Τα κυριότερα εργαλεία παρέμβασης περιλαμβάνουν:

• Αποτρεπτική εκπαίδευση, όπου το άτομο διδάσκεται να αποφεύγει τα μη εδώδιμα αντικείμενα, συνδέοντας την κατανάλωσή τους με δυσάρεστα αποτελέσματα, ενώ η σωστή συμπεριφορά ενισχύεται μέσω επιβράβευσης.
• Συμπεριφορική θεραπεία, η οποία στοχεύει στην τροποποίηση των συνηθισμένων προτύπων συμπεριφοράς, ενισχύοντας δεξιότητες διαχείρισης και υγιή αντανακλαστικά.
• Διαφοροποιημένη ενίσχυση, μια μέθοδος που βοηθά να αποσπάται η προσοχή από ανεπιθύμητες πράξεις, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή σε εναλλακτικές δραστηριότητες.

Σε περιπτώσεις όπου οι θεραπευτικές μέθοδοι δεν φέρουν αποτέλεσμα, συχνά συνιστάται η ελαχιστοποίηση της πρόσβασης σε μη βρώσιμα αντικείμενα.

Πιθανές επιπλοκές

Η pica σχετίζεται με διάφορους κινδύνους για την υγεία, καθώς η κατανάλωση μη κατάλληλων υλικών μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω επιπλοκές:

• Δηλητηρίαση από μόλυβδο, κυρίως από αντικείμενα όπως θραύσματα βαφής ή υλικά που περιέχουν τοξικές ουσίες, γεγονός ιδιαίτερα επικίνδυνο για τα παιδιά.
• Διατροφικές διαταραχές, εξαιτίας κακής θρέψης ή αποτυχίας απορρόφησης βασικών συστατικών, με συνέπειες στην ανάπτυξη και την υγεία.
• Απόφραξη του πεπτικού σωλήνα, καθώς σκληρά ή μη εύπεπτα αντικείμενα (όπως πετραδάκια ή μεταλλικά υλικά) ενδέχεται να προκαλέσουν εμπόδια στο έντερο.
• Λοιμώξεις, λόγω εισόδου βακτηρίων ή παρασίτων στον οργανισμό μαζί με τα μη φαγώσιμα αντικείμενα.
• Τραυματισμοί στόματος και οδόντων, καθώς η μάσηση σκληρών υλικών μπορεί να οδηγήσει σε βλάβες στα δόντια ή στοματική κοιλότητα.

Διαβίωση με pica

H συμπεριφορά της pica εμφανίζεται συνηθέστερα στην παιδική ηλικία και συχνά διαρκεί μόνο μερικούς μήνες, αν και σε ορισμένα άτομα ενδέχεται να παραμείνει για αρκετά χρόνια. Η διαχείρισή της δυσκολεύει όταν συνυπάρχουν αναπτυξιακά προβλήματα, γι’ αυτό απαιτείται παρακολούθηση για τυχόν επιπλοκές.

Για την καλύτερη διαχείριση της pica, κάποιες βασικές οδηγίες που αξίζει να θυμάστε είναι οι ακόλουθες:

• Συζητήστε με γιατρό ή άλλο επαγγελματία υγείας, ώστε να ξεκινήσει η διαχείριση της διαταραχής όσο το δυνατόν νωρίτερα.
• Επισκέπτεστε τακτικά τις προκαθορισμένες συνεδρίες και ενημερώστε τον ειδικό εάν παρατηρήσετε υποτροπή της συμπεριφοράς, ώστε να αναθεωρηθεί το θεραπευτικό πλάνο.
• Περιορίστε κατά το δυνατόν την προσβασιμότητα σε μη εδώδιμα υλικά για να μειώσετε τους πειρασμούς.
• Σε ενδείξεις επιπλοκών ή μεταβολών στην υγεία, επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας.

Μεγαλώνοντας ένα παιδί με pica

Η εποπτεία παιδιού που παρουσιάζει τάση για κατανάλωση μη συνηθισμένων αντικειμένων ενδέχεται να είναι απαιτητική. Γονείς, εκπαιδευτικοί και όσοι φροντίζουν τα παιδιά χρειάζεται να έχουν γνώση αυτής της συμπεριφοράς, ώστε να παρέμβουν έγκαιρα και να ελέγξουν την πρόσβαση στα αντικείμενα ενδιαφέροντος.

• Συμβουλευτείτε τον παιδίατρο, ο οποίος μπορεί να συστήσει εξετάσεις για τυχόν λοιμώξεις, ελλείψεις στοιχείων ή εντερικές αποφράξεις.
• Eνημερώστε και τον οδοντίατρο του παιδιού, καθώς τα μη φαγώσιμα υλικά μπορούν να προκαλέσουν ζημιές στα δόντια.
• Απομακρύνετε ή τοποθετήστε σε δυσπρόσιτα σημεία κάθε μη φαγώσιμο αντικείμενο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το παιδί.
• Εμπλουτίστε το περιβάλλον με δραστηριότητες που απασχολούν τα χέρια ή διατηρούν την προσοχή του παιδιού σε άλλες ασχολίες, ώστε να μειωθεί η τάση για κατανάλωση μη τροφών.
• Εξηγήστε στο παιδί ποια υλικά είναι κατάλληλα για κατανάλωση και ποια όχι, βοηθώντας το να διαμορφώσει σωστές συνήθειες.
• Αν κριθεί απαραίτητο, απευθυνθείτε σε ειδικό συμπεριφοράς για να οργανωθεί πιο αποτελεσματική παρέμβαση.

Πρόληψη της pica

Δεν υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος πρόληψης της pica. Ωστόσο, η προσεκτική παρακολούθηση των συνηθειών των παιδιών και η ενίσχυση της υγιεινής διατροφής μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο να εξελιχθεί το πρόβλημα σε σοβαρή διαταραχή υγείας.

Βασικά σημεία

Η pica αποτελεί διαταραχή πρόσληψης τροφής που χαρακτηρίζεται από επιθυμία για κατανάλωση μη βρώσιμων αντικειμένων. Τις περισσότερες φορές εμφανίζεται στην παιδική ηλικία ή στην εγκυμοσύνη και συχνά υποχωρεί από μόνη της. Λόγω του κινδύνου σοβαρών επιπλοκών, είναι κρίσιμο να αναζητηθεί έγκαιρα βοήθεια από ειδικό. Η πρώιμη παρέμβαση σε συνδυασμό με τον ενδεδειγμένο έλεγχο του περιβάλλοντος συμβάλλουν στην αποφυγή σοβαρότερων συνεπειών.