Ο αρχικός τίτλος “. Ebolos viruso liga” φαίνεται να είναι στη λανθασμένη μορφή ή γλώσσα, πιθανώς παραφθορά του λατινικού ή κάποιας άλλης γλώσσας για την “ασθένεια που προκαλείται από τον ιό Έμπολα” ή “νόσος του ιού Έμπολα”.Εφόσον το πλαίσιο είναι ιατρικό/επιστημονικό, ο φυσικός τίτλος στα ελληνικά θα ήταν:**Νόσος του ιού Έμπολα**ή εναλλακτικά, εάν το κύριο θέμα είναι η ίδια η ασθένεια:**Ασθένεια από τον ιό Έμπολα**Και οι δύο μεταφράσεις είναι καθιερωμένες και επιστημονικά ακριβείς. Η δεύτερη επιλογή είναι πιο περιγραφική, αλλά η πρώτη είναι η πιο συνηθισμένη στην ελληνική επιστημονική και δημοσιογραφική αρθρογραφία.

Ο ιός Έμπολα εξαπλώνεται μεταξύ ανθρώπων κυρίως μέσω σωματικών υγρών ατόμων που έχουν μολυνθεί. Ο κίνδυνος μετάδοσης είναι ιδιαίτερα αυξημένος όταν φροντίζονται ασθενείς ή κατά την προετοιμασία/ταφή ατόμων που έχουν χάσει τη ζωή τους, ειδικά αν υπάρχει επαφή με αίμα ή άλλα υγρά του σώματος, είτε άμεσα είτε μέσω μολυσμένων αντικειμένων.

Πώς μεταδίδεται ο ιός έμπολα

Ο ιός εισέρχεται στο ανθρώπινο σώμα μέσω τραυματισμένου δέρματος ή των βλεννογόνων του στόματος, της μύτης ή των ματιών. Μπορεί να μεταδοθεί με διάφορα σωματικά υγρά:

• Αίμα
• Ιδρώτα
• Δάκρυα
• Ούρα
• Κόπρανα
• Εμετό
• Μητρικό γάλα
• Αμνιακό υγρό
• Σπέρμα
• Κολπικές εκκρίσεις
• Υγρά που σχετίζονται με εγκυμοσύνη

Ακόμα και μετά την ανάρρωση, ο ιός δύναται να παραμείνει σε κάποια υγρά του σώματος όπως το σπέρμα ή το μητρικό γάλα, διατηρώντας τον κίνδυνο μετάδοσης.

Η μόλυνση μπορεί επίσης να προκληθεί μέσω μολυσμένων αντικειμένων, όπως βελόνες, ρούχα, λευκά είδη ή εξοπλισμό υγείας. Δεν υπάρχουν στοιχεία για μετάδοση από κουνούπια ή άλλα έντομα.

Ποιοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο

Τα άτομα που έρχονται σε στενή επαφή με το αίμα ή σωματικά υγρά νοσούντων κινδυνεύουν περισσότερο. Οι ταξιδιώτες σε περιοχές με εμφάνιση εστιών Έμπολα διατρέχουν χαμηλό κίνδυνο εφόσον δεν υπάρχει άμεση επαφή με νοσούντες ή το περιβάλλον τους. Η πλειονότητα των κρουσμάτων αφορά κοινότητες όπου υπάρχει έξαρση, καθώς και μονάδες υγείας.

• Φροντιστές ή μέλη οικογένειας ασθενούς
• Υγειονομικό προσωπικό που παρέχει φροντίδα σε ασθενείς με Έμπολα
• Εθελοντές ή προσωπικό ανθρωπιστικών οργανώσεων σε περιοχές με έξαρση
• Εργαζόμενοι εργαστηρίων που διαχειρίζονται δείγματα του ιού
• Άτομα που είχαν στενή επαφή με ασθενή με Έμπολα

Ο κίνδυνος λοίμωξης αυξάνεται όταν δεν τηρούνται αυστηρά μέτρα ατομικής προστασίας, όπως η χρήση ειδικής ένδυσης, γαντιών, αναπνευστικής προστασίας και καλού απολυμαντικού καθαρισμού.

Συμπτώματα του ιού έμπολα

Τα αρχικά συμπτώματα μοιάζουν με αυτά της γρίπης ή άλλων λοιμώξεων. Τα σημάδια εμφανίζονται συνήθως μέσα σε 2 έως 21 ημέρες από την έκθεση. Συνήθεις εκδηλώσεις περιλαμβάνουν:

• Υψηλό πυρετό
• Πόνο σε κεφάλι, μύες ή αρθρώσεις
• Πόνο στον λαιμό
• Γενικό αίσθημα αδυναμίας
• Κοιλιακό άλγος
• Απώλεια όρεξης

Με την πρόοδο της νόσου μπορεί να προκύψει εσωτερική αιμορραγία και ενδεχόμενα αιμορραγία από μάτια, μύτη ή αυτιά. Σε ορισμένους ασθενείς παρουσιάζεται εμετός ή βήχας με αίμα, αιματηρή διάρροια, δερματικό εξάνθημα.

Διάγνωση του ιού έμπολα

Η διάγνωση δύσκολα βασίζεται μόνο στα κλινικά συμπτώματα, καθώς μοιάζουν με άλλες παθήσεις όπως χολέρα ή ελονοσία. Η ακριβέστερη ανίχνευση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις αίματος ή ιστών, όπου αναζητούνται δείκτες του ιού ή ειδικά αντισώματα.

Μετά τη διάγνωση, ο ασθενής τίθεται άμεσα σε απομόνωση για την πρόληψη περαιτέρω μετάδοσης.

Θεραπευτικές επιλογές για τον έμπολα

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει πλήρως αποτελεσματική θεραπεία που να εξαλείφει τον ιό, όμως υπάρχουν πλέον εργαλεία που βοηθούν στη διαχείριση της νόσου. Έχουν εγκριθεί δύο φαρμακευτικά σκευάσματα για τη λοίμωξη που προκαλεί ο υπότυπος Zaire του ιού. Και τα δύο βασίζονται σε μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν ειδικά τον ιό. Το ένα περιέχει τρία διαφορετικά αντισώματα και το άλλο ένα μονοκλωνικό αντίσωμα. Και τα δύο χορηγούνται ενδοφλεβίως.

Εκτός από τη στοχευμένη θεραπεία, η υποστηρικτική αγωγή έχει κομβικό ρόλο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της επιβίωσης. Αυτή περιλαμβάνει:

• Αποκατάσταση υγρών και ηλεκτρολυτών
• Χορήγηση οξυγόνου
• Παρεμβάσεις για τη διατήρηση της αρτηριακής πίεσης
• Μεταγγίσεις αίματος
• Φάρμακα για την ανακούφιση από εμετούς ή διάρροια
• Αναλγητικά και αντιπυρετικά
• Αγωγή κατά άλλων λοιμώξεων

Η επιλογή των μέτρων γίνεται ανάλογα με την κλινική κατάσταση και τα συμπτώματα του κάθε ασθενούς.

Ενδεχόμενες επιπλοκές της νόσου

Έρευνες έχουν δείξει ότι η λοίμωξη με Έμπολα μπορεί να επιφέρει σημαντικές διαταραχές και σοβαρές επιπλοκές, όπως:

• Κώμα
• Ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων
• Σηπτικό σοκ
• Ανεπαρκής οξυγόνωση των ιστών
• Ανισορροπία ηλεκτρολυτών
• Αγγειακή απόφραξη με πήγματα αίματος (ΔΕΠ)
• Μείωση του όγκου αίματος
• Σοκ που δεν μπορεί να αναταχθεί

Μετά την ανάρρωση, ενδέχεται να παραμείνουν διάφορα συμπτώματα, όπως:

• Σπασμοί
• Απώλεια μνήμης
• Κεφαλαλγίες
• Δυσλειτουργίες κρανιακών νεύρων (πόνος, ζάλη, αδυναμία, διαταραχές ακοής)
• Τρόμος
• Φλεγμονή εγκεφάλου ή μηνίγγων
• Οφθαλμικοί πόνοι και διαταραχές όρασης
• Αύξηση βάρους
• Κοιλιακό άλγος
• Μειωμένη όρεξη
• Τριχόπτωση
• Δερματικά προβλήματα
• Διαταραχές στον ύπνο

Πληροφορίες για τα εμβόλια κατά του έμπολα

Υπάρχουν δύο διαφορετικά είδη εμβολίων για τον Έμπολα, τα οποία προορίζονται για άτομα που ανήκουν σε αυξημένη ομάδα κινδύνου:

• Εμβόλιο μίας δόσης για τη μετάλλαξη Zaire, κατάλληλο για άτομα από 12 μηνών και άνω. Συνήθως δεν προτείνεται σε εγκύους ή θηλάζουσες, αλλά σε περίπτωση εστίας, οι ιατροί εκτιμούν ξεχωριστά τα οφέλη και τους κινδύνους.
• Εμβόλιο δύο δόσεων, όπου η πρώτη δόση χορηγείται αρχικά και η δεύτερη μετά από μερικές εβδομάδες. Προορίζεται για άτομα άνω του ενός έτους, ωστόσο λόγω μικρότερης αποτελεσματικότητας κατά τη διάρκεια εστιών δεν χρησιμοποιείται ευρέως ως άμεσο μέτρο προστασίας.

Ο εμβολιασμός προτείνεται κυρίως σε υγειονομικούς και εργαζόμενους σε οργανώσεις φροντίδας που δραστηριοποιούνται σε επικίνδυνα περιβάλλοντα ή έχουν στενή επαφή με νοσούντες.

Τρόποι πρόληψης και ατομικής προστασίας

Για τον γενικό πληθυσμό, ο κίνδυνος μόλυνσης θεωρείται πολύ μικρός. Τα προληπτικά μέτρα αφορούν κυρίως όσους διαμένουν ή εργάζονται σε περιοχές αυξημένης επικινδυνότητας. Συστήνονται τα εξής:

• Εμβολιασμός για όσους θεωρούνται σε κίνδυνο ή συστήνεται το εμβόλιο
• Αποφυγή επαφής με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά νοσούντων
• Αποχή από αγγίγματα αντικειμένων που πιθανόν να έχουν μολυνθεί από τον ιό (ρούχα, λευκά είδη, βελόνες, ιατρικός εξοπλισμός)
• Προσοχή κατά τη διάρκεια κηδειών, καθώς δεν συνιστάται στενή επαφή με σορούς σε περιόδους εστίας
• Αποφυγή επαφής με άγρια ζώα (νυχτερίδες, πιθήκους, γορίλες), καθώς δύνανται να μεταφέρουν τον ιό
• Για το υγειονομικό προσωπικό: χρήση μάσκας, γαντιών, προστατευτικών γυαλιών και άλλων μέτρων ατομικής προστασίας, καθώς και τήρηση αυστηρών πρωτοκόλλων υγιεινής
• Μετά την επιστροφή από περιοχή με έξαρση Έμπολα, σύσταση για προσεκτική παρακολούθηση της υγείας για 21 ημέρες. Εάν εμφανιστούν συμπτώματα, να ζητηθεί άμεση ιατρική βοήθεια.

Παγκόσμια κατάσταση της νόσου έμπολα

Μέχρι σήμερα, εστίες του Έμπολα έχουν καταγραφεί μόνο στην αφρικανική ήπειρο. Σε άλλες περιοχές του κόσμου, τα περιστατικά είναι εξαιρετικά σπάνια και σχετίζονται με μεμονωμένες μεταδόσεις, κυρίως λόγω ταξιδιωτών από περιοχές με έξαρση της νόσου. Σε όλες τις περιπτώσεις, η λοίμωξη συνδέθηκε με υγειονομικούς ή με άμεση επαφή με μολυσμένα ζώα. Δεν έχει καταγραφεί μεγάλης κλίμακας ξέσπασμα σε άλλες ηπείρους, συνεπώς ο παγκόσμιος κίνδυνος παραμένει πολύ χαμηλός.

Σημεία που απαιτούν προσοχή

Η λοίμωξη από τον ιό Έμπολα είναι σπάνια και ιδιαίτερα σοβαρή, με τον πιο αυξημένο κίνδυνο να εντοπίζεται σε περιόδους έξαρσης στην Αφρική. Τα ποσοστά κινδύνου παραμένουν εξαιρετικά χαμηλά παγκοσμίως, ενώ οι σύγχρονες εξελίξεις στα εμβόλια, τη διαγνωστική και την υποστηρικτική θεραπεία έχουν βελτιώσει σημαντικά τη διαχείριση των εστιών. Ακολουθώντας πιστά τις συστάσεις πρόληψης, μπορεί να μειωθεί σημαντικά η πιθανότητα μόλυνσης, ακόμη και για όσους βρίσκονται σε περιβάλλον υψηλού κινδύνου.