Πώς ο καθημερινός θόρυβος επηρεάζει τους καρδιακούς παλμούς

Ο θόρυβος που μας περιβάλλει καθημερινά, από τον συνεχή ήχο της κυκλοφορίας έως τα μηχανήματα στο σπίτι, συνήθως θεωρείται ακίνδυνος ή περνάει απαρατήρητος. Ωστόσο, σύγχρονες επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν ότι η παρατεταμένη έκθεση στον θόρυβο επηρεάζει όχι μόνο την ψυχολογία μας, αλλά και τη λειτουργία της καρδιάς. Πώς επηρεάζεται ο καρδιακός παλμός από συχνό ή επίμονο θόρυβο; Τι κινδύνους αντιμετωπίζουν όσοι διαμένουν σε αστικές περιοχές και κοντά σε δρόμους με υψηλή κυκλοφορία; Στο άρθρο αυτό αναλύονται τα ευρήματα της επιστήμης για τις επιπτώσεις του θορύβου στην καρδιά, τα προειδοποιητικά σημάδια, αλλά και πρακτικές για τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών στη καθημερινότητα.

Πώς αντιδρά το σώμα στους ήχους του περιβάλλοντος

Θόρυβος θεωρείται κάθε ήχος που ξεχωρίζει ή διαταράσσει το συνηθισμένο φόντο της ακουστικής μας εμπειρίας, όχι μόνο οι ιδιαίτερα δυνατοί ή δυσάρεστοι ήχοι. Παρόλο που η ακοή μας μπορεί να προσαρμοστεί σε πολλά ακουστικά ερεθίσματα, το νευρικό σύστημα συνεχίζει να τα καταγράφει και να τα διαβιβάζει στον εγκέφαλο. Ο ίδιος ο ήχος δεν είναι βλαβερός, όμως η επίμονη ή έντονη έκθεση μπορεί να προκαλέσει αντίδραση στρες.

Η σύνδεση του στρες με τον καρδιακό παλμό

Ο θόρυβος ενεργοποιεί τους μηχανισμούς του στρες στον οργανισμό. Δυνατοί ή ενοχλητικοί ήχοι κινητοποιούν το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Σαν αποτέλεσμα, αρχίζει η απελευθέρωση ορμονών όπως η αδρεναλίνη, η κορτιζόλη και η νοραδρεναλίνη. Οι ορμόνες αυτές αυξάνουν τη συχνότητα των καρδιακών παλμών, προκαλούν σύσπαση των αγγείων και άνοδο της αρτηριακής πίεσης.

Η επίμονη ή συχνή έκθεση σε δυνατούς ή ακόμη και δυσάρεστους ήχους στο φόντο οδηγεί σταδιακά σε χρόνια αυξημένη παραγωγή αυτών των ορμονών, προδιαθέτοντας σε διαταραχές του καρδιακού ρυθμού. Τέτοιες επιδράσεις καταγράφονται ακόμη και όταν ο θόρυβος δεν φθάνει στα επίπεδα που ξυπνούν κάποιον ή τραβούν την προσοχή, αλλά παραμένει συνεχώς παρών – για παράδειγμα, σε σπίτια κοντά σε δρόμους ή αεροδρόμια.

Επιστημονικά δεδομένα για την επίδραση του θορύβου στην καρδιά

Έρευνες τεκμηριώνουν τη σχέση μεταξύ διαρκούς έκθεσης σε θόρυβο και αυξημένων καρδιαγγειακών διαταραχών, υψηλής πίεσης και κινδύνου εγκεφαλικού ή εμφράγματος. Σε δημοσίευση του 2018 στο ευρωπαϊκό περιοδικό καρδιολογίας, αναφέρθηκε ότι θόρυβος μεγαλύτερος από 55 ντεσιμπέλ αυξάνει κατά 20% την πιθανότητα υπέρτασης.

Ο καρδιακός ρυθμός, τόσο στη συχνότητα όσο και στο μοτίβο του, μεταβάλλεται άμεσα με τις αλλαγές στην ηχητική ατμόσφαιρα. Πειράματα έχουν αποδείξει ότι η αυξημένη ένταση θορύβου σε δημόσιους χώρους ή κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους οδηγεί, μέσα σε λίγα λεπτά, σε μετρήσιμη επιτάχυνση του παλμού, ακόμη κι αν δεν βιώνεται συνειδητά ως στρες.

Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι

Η συστηματική έκθεση σε θορυβώδες περιβάλλον, τόσο στο σπίτι όσο και στην εργασία, συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα για καρδιακές παθήσεις. Ο παρατεταμένος μέτριος ή υψηλός θόρυβος σχετίζεται με αυξημένη συχνότητα αρρυθμίας, ταχυκαρδίας και κινδύνου καρδιακής ανεπάρκειας. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και όσοι δεν νιώθουν ενόχληση από το θόρυβο συχνά εμφανίζουν αντανακλαστικές μεταβολές στον καρδιακό ρυθμό, ιδίως κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Συχνές παρανοήσεις σχετικά με τον θόρυβο και την καρδιά

• Πολλοί θεωρούν ότι ο θόρυβος επηρεάζει κυρίως επαγγελματίες του ήχου ή όσους εργάζονται σε βιομηχανικά περιβάλλοντα. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι ακόμα και σύντομη έκθεση ή μέτριας έντασης θόρυβος στα αστικά κέντρα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη λειτουργία της καρδιάς.
• Υπάρχει η πεποίθηση ότι ο θόρυβος είναι κάτι που μπορεί κανείς εύκολα να αγνοήσει. Στην πραγματικότητα, ακόμη κι αν δεν τον προσέχουμε συνειδητά, το νευρικό μας σύστημα καταγράφει όλους τους ήχους, με αποτέλεσμα ο χρόνος παραμονής σε θορυβώδη περιβάλλοντα να επηρεάζει την καρδιά μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
• Μια ακόμα εσφαλμένη αντίληψη είναι ότι μόνο οι πολύ δυνατοί ήχοι είναι επικίνδυνοι. Ωστόσο, σταθερός μέτριος θόρυβος, όπως αυτός που παρατηρείται κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους όπου τα ντεσιμπέλ κυμαίνονται μέρα και νύχτα μεταξύ 45 και 65, αρκεί για να προκληθεί στρεσογόνα επίδραση στην καρδιά.

Τρόποι μείωσης της επίπτωσης του θορύβου στην καρδιά

Λαμβάνοντας υπόψη τις επιβλαβείς συνέπειες, προτεραιότητα πρέπει να δίνεται στη δημιουργία ήσυχου περιβάλλοντος ειδικά στους χώρους όπου περνάμε μεγαλύτερο χρόνο στο σπίτι ή στο γραφείο. Μερικές πρακτικές συμβουλές περιλαμβάνουν:

• Ηχομόνωση και ποιοτικά παράθυρα – Η εγκατάσταση καλά στεγανοποιημένων παραθύρων ή ρολών που εμποδίζουν τον ήχο μειώνει σημαντικά τους θορύβους σε κεντρικές περιοχές.
• Ήχοι της φύσης – Η χαλαρωτική μουσική ή η ακρόαση ήχων φυσικού τοπίου μπορεί να βοηθήσει να αντισταθμιστεί το φόντο του αστικού θορύβου.
• Τακτικά διαλείμματα χαλάρωσης – Η απομάκρυνση, έστω και για λίγο, από θορυβώδεις χώρους και ο περίπατος σε φυσικό περιβάλλον υποστηρίζουν τη σταθεροποίηση του καρδιακού ρυθμού.
• Ποιότητα ύπνου – Η χρήση ηχομονωτικών κουρτινών ή ωτοασπίδων προάγει βαθύτερο ύπνο. Συχνά ο νυχτερινός θόρυβος δεν γίνεται άμεσα αντιληπτός, όμως διαταράσσει τη διάρκεια και το βάθος του ύπνου, επιβαρύνοντας την καρδιά.
• Ενεργός τρόπος ζωής – Η τακτική σωματική δραστηριότητα βοηθά στην ομαλοποίηση του καρδιακού παλμού και ενισχύει την αντοχή στο στρες που προκαλεί το περιβάλλον.

Πότε να ανησυχήσετε

Αν και πολλές επιδράσεις του θορύβου δε φαίνονται άμεσα, καλό είναι να προσέξουμε τα παρακάτω συμπτώματα με τη πάροδο του χρόνου:

• Συχνότεροι ή πιο γρήγοροι καρδιακοί παλμοί χωρίς προφανή αιτία
• Μόνιμη κόπωση ή ανεξήγητη ευερεθιστότητα
• Διαταραχές ύπνου, δυσκολία στο να αποκοιμηθούμε ή να διατηρήσουμε βαθύ ύπνο
• Εναλλαγές στην αρτηριακή πίεση

Εάν παρατηρηθούν τέτοια σημάδια, η επίσκεψη στον γιατρό, σε συνδυασμό με προσπάθεια για μείωση του περιβαλλοντικού θορύβου, θεωρείται απαραίτητη ώστε να μειωθούν οι πιθανοί κίνδυνοι.

Συμπέρασμα: ο έλεγχος του θορύβου αποτελεί βασικό μέσο πρόληψης για την υγεία της καρδιάς

Ο καθημερινός θόρυβος, παρά τη συνήθειά μας στη διάρκεια του χρόνου, δύναται να διαταράξει την καρδιακή λειτουργία και να επηρεάσει τη μακροπρόθεσμη υγεία μας. Ακόμη κι όταν δεν γίνεται αντιληπτός ως απειλητικός, η συνεχής του παρουσία προκαλεί αυξημένη απελευθέρωση ορμονών του στρες, τροποποιεί τη συχνότητα του παλμού, και αυξάνει την πιθανότητα σοβαρών καρδιακών νοσημάτων. Ο πιο σημαντικός παράγοντας προστασίας είναι η αναγνώριση αυτού του «αόρατου» κινδύνου και η υιοθέτηση στρατηγικών, όπως ηχομόνωση, ανάπαυση, σωματική άσκηση, εξασφάλιση ποιοτικού ύπνου και διαχείριση του στρες. Η θωράκιση της καρδιάς μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν θα διαμορφώσουμε ένα πιο ήσυχο περιβάλλον για την υγεία μας.