Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα: συμπτώματα, αιτίες, διάγνωση και θεραπεία

Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα αποτελεί χρόνια πάθηση του οισοφάγου, όπου συσσωρεύεται υπερβολικός αριθμός συγκεκριμένων λευκών αιμοσφαιρίων, γνωστών ως ηωσινόφιλα. Αυτή η συσσώρευση προκαλεί φλεγμονή και διαταράσσει τη λειτουργία του οισοφάγου, με αποτέλεσμα δυσκολία ή πόνο κατά την κατάποση. Συνήθως, η εμφάνιση της νόσου σχετίζεται με τροφικά ή περιβαλλοντικά αλλεργιογόνα, αν και μπορούν να συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες.

Παράγοντες κινδύνου και επιβαρυντικές συνθήκες

Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα δεν πλήττει όλους με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης:

• Αλλεργιογόνα του περιβάλλοντος, όπως ακάρεα σκόνης, γύρη και μούχλα, μπορεί να πυροδοτήσουν τη νόσο.
• Η παρουσία αλλεργικής ρινίτιδας (π.χ. εποχιακή ρινίτιδα) είναι συχνή, αφού περίπου οι μισοί ασθενείς έχουν αυτό το πρόβλημα.
• Άσθμα αναγνωρίζεται σε περίπου το ένα τέταρτο των ασθενών.
• Ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα εμφανίζονται επίσης συχνά, με το 25% περίπου των ατόμων να πάσχουν και από αυτήν την πάθηση.
• Η νόσος διαγιγνώσκεται συχνότερα στους άνδρες απ’ ό,τι στις γυναίκες.
• Η κληρονομικότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα, καθώς αυξημένος κίνδυνος παρατηρείται όταν υπάρχουν περιστατικά στην οικογένεια.
• Η διαβίωση σε περιοχές με χαμηλές θερμοκρασίες ή ξηρό κλίμα σχετίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα νοσούντων.
• Τα περισσότερα επεισόδια επιδείνωσης εμφανίζονται την άνοιξη, το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο.

Διάγνωση της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας

Τα περισσότερα συμπτώματα παρουσιάζουν ομοιότητες με αυτά της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, γι’ αυτό είναι σημαντικό να αποκλειστούν άλλες αιτίες πριν τη διάγνωση. Η διαγνωστική διαδικασία περιλαμβάνει:

• Λεπτομερή συζήτηση για τις διατροφικές σας συνήθειες και την καθημερινότητά σας: ποια τρόφιμα αποφεύγετε και πώς ετοιμάζετε το φαγητό σας ώστε να διευκολύνετε την κατάποση.
• Καταγραφή του ιατρικού ιστορικού, καθώς και αξιολόγηση τυχόν συναφών αλλεργικών νοσημάτων, όπως άσθμα, αλλεργία ή έκζεμα.
• Ενημέρωση για το οικογενειακό ιστορικό παρόμοιων προβλημάτων υγείας.
• Εάν υπάρχουν ενδείξεις υπέρ της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας, ακολουθούν εξειδικευμένες εξετάσεις.

Η πιο συχνή διαγνωστική μέθοδος είναι η ενδοσκόπηση: ένας εύκαμπτος σωλήνας με κάμερα εισάγεται από το στόμα, ώστε ο γιατρός να εξετάσει το εσωτερικό του οισοφάγου για φλεγμονή, ωχρές κηλίδες, στένωση ή δακτυλιοειδείς αλλοιώσεις.

Κατά τη διάρκεια της ενδοσκόπησης συχνά λαμβάνεται βιοψία, δηλαδή δείγμα του βλεννογόνου του οισοφάγου για μικροσκοπική ανάλυση. Έτσι μετράται ο αριθμός των ηωσινοφίλων και επιβεβαιώνεται η διάγνωση.

Επιπλέον, μπορεί να γίνουν αιματολογικές εξετάσεις για να ανιχνευτεί αυξημένος αριθμός ηωσινοφίλων ή πρωτεϊνών που υποδεικνύουν αλλεργίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται δερματικά τεστ για τον εντοπισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων.

Μια άλλη δυνατότητα διερεύνησης είναι το τεστ με σπόγγο: ο ασθενής καταπίνει μια κάψουλα με σπόγγο και, όταν αυτή φτάσει στο στομάχι, ο γιατρός την τραβά πίσω από τον οισοφάγο για να συλλέξει δείγμα βλεννογόνου.

Πρώτες ενέργειες μετά τη διάγνωση

Η επιβεβαίωση της διάγνωσης μπορεί να προκαλέσει ανάμεικτα συναισθήματα, από ανακούφιση έως ανησυχία. Η αντιμετώπιση της νόσου συνήθως περιλαμβάνει τη συνεργασία με πολλούς επαγγελματίες υγείας για την καλύτερη διαχείριση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Η ομάδα που αναλαμβάνει τη φροντίδα σας

• Γαστρεντερολόγος, ως βασικός υπεύθυνος για τη διαχείριση της ασθένειας.
• Αλλεργιολόγος, για εντοπισμό και αντιμετώπιση αλλεργικών παραγόντων.
• Ωτορινολαρυγγολόγος, για να αποκλειστεί πέρεται ανατομικό ή λειτουργικό πρόβλημα σε αυτιά, μύτη και λαιμό.
• Νοσηλευτής με ειδίκευση, που συντονίζει και υποστηρίζει την καθημερινή φροντίδα.
• Παθολόγος, υπεύθυνος για τυχόν επιπλοκές ή συνοδά νοσήματα.
• Γενικός ιατρός, που φροντίζει συνολικά για την υγεία σας.
• Διαιτολόγος, για την προσαρμογή της διατροφής και την κάλυψη των διατροφικών αναγκών.

Θεραπευτικές επιλογές για την ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τη νόσο αυτή, αλλά οι σύγχρονες μέθοδοι αντιμετώπισης μειώνουν τη φλεγμονή στον οισοφάγο και συμβάλλουν στην ύφεση των συμπτωμάτων. Τα βασικά θεραπευτικά μέτρα περιλαμβάνουν τη διατροφή και τη φαρμακευτική αγωγή. Συχνά χρειάζεται να δοκιμαστούν περισσότερες από μία προσεγγίσεις έως ότου βρεθεί η πιο κατάλληλη για κάθε άτομο.

Διατροφή και αποκλειστικές δίαιτες

Ένα από τα πρώτα βήματα στη θεραπεία της EoE είναι η εφαρμογή αποκλειστικής δίαιτας. Αφαιρούνται προσωρινά ορισμένα τρόφιμα με στόχο την εξακρίβωση εάν προκαλούν συμπτώματα. Μετά από μερικές εβδομάδες, επανεισάγονται σταδιακά, ένα τη φορά, και παρακολουθείται αν επανεμφανίζονται τα συμπτώματα. Η καταγραφή σε ημερολόγιο διατροφής βοηθά στην αναγνώριση των τροφών που επιδεινώνουν την κατάσταση.

Τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται πάντοτε αμέσως μετά την κατανάλωση τροφίμου που δεν γίνεται ανεκτό. Μερικές φορές, η ευαισθησία αναδεικνύεται αρκετές εβδομάδες αργότερα, πράγμα που απαιτεί υπομονή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις επαρκεί η αφαίρεση των ενοχλητικών προϊόντων από το διαιτολόγιο, ενώ σε άλλες απαιτείται φαρμακευτική αγωγή ή επιπλέον παρεμβάσεις.

Κύριες κατηγορίες φαρμάκων

• Αναστολείς αντλίας πρωτονίων: μειώνουν την παραγωγή οξέος στο στομάχι. Σε μερικούς ασθενείς βελτιώνονται τα συμπτώματα της παλινδρόμησης, χωρίς όμως πάντοτε σημαντική διαφορά. Εάν υπάρχει ανταπόκριση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανάληψη της ενδοσκόπησης.
• Κορτικοστεροειδή: όπως η βουδεσονίδη ή η φλουτικαζόνη, περιορίζουν τη φλεγμονή και λαμβάνονται είτε ως υγρό (βουδεσονίδη), είτε ως εισπνεόμενο φάρμακο που καταπίνεται (φλουτικαζόνη). Σε ορισμένες περιπτώσεις, χορηγείται πρεδνιζολόνη από του στόματος. Οι τοπικές ή υγρές μορφές έχουν συνήθως λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από τα δισκία.
• Μονοκλωνικά αντισώματα: η ντουπιλουμάμπη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε παιδιά άνω του 1 έτους με βάρος τουλάχιστον 15 κιλά, καθώς και σε ενήλικες. Χορηγείται με υποδόρια ένεση και ανακόπτει ουσίες που προκαλούν φλεγμονή, μείώνοντας τα συμπτώματα.

Άλλες θεραπείες και παρεμβάσεις

• Ενδοσκοπικές τεχνικές: σε περίπτωση εγκλωβισμού τροφής στον οισοφάγο, γίνεται αφαίρεση με τη βοήθεια ενδοσκοπίου.
• Διαστολή οισοφάγου: αν εμφανιστεί στένωση, χρησιμοποιείται μπαλόνι για τη διεύρυνση της διόδου, συνήθως κατά τη διάρκεια ενδοσκόπησης.

Καθημερινές συμβουλές και υποστήριξη

Εναλλακτικές ή φυσικές μέθοδοι δεν θεραπεύουν τη συγκεκριμένη πάθηση, ωστόσο αλλαγές στον τρόπο ζωής ενδέχεται να ανακουφίσουν τα συμπτώματα.

• Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους είναι σημαντική, καθώς το αυξημένο βάρος στην κοιλιακή χώρα ασκεί μεγαλύτερη πίεση στο στομάχι και ενισχύει την παλινδρόμηση οξέος.
• Δώστε προσοχή και αποφύγετε τροφές ή ποτά που εντείνουν τα συμπτώματα.
• Κοιμηθείτε με το άνω μέρος του σώματος ελαφρώς ανυψωμένο – μπορείτε να το πετύχετε με ειδικό μαξιλάρι ή τοποθετώντας ξύλινα υποστρώματα κάτω από τη μεριά του κεφαλιού του κρεβατιού. Έτσι περιορίζεται η παλινδρόμηση του οξέος προς τον οισοφάγο.

Ποια τρόφιμα να αποφεύγονται στη ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Συνήθεις διατροφικές αιτίες επιδείνωσης της νόσου είναι τα γαλακτοκομικά, τα αυγά, η σόγια, το σιτάρι, τα ψάρια και τα θαλασσινά. Επειδή κάθε ασθενής έχει διαφορετική ευαισθησία, η καταγραφή ημερολογίου τροφών βοηθά στον εντοπισμό των δικών σας επικίνδυνων παραγόντων.

Συχνά, οι ανεπιθύμητες αντιδράσεις στην τροφή δεν εμφανίζονται αμέσως, γι’ αυτό συνιστάται να προχωράτε σε αλλαγές σταδιακά και να παρατηρείτε τις αποκρίσεις του οργανισμού σας.

Πιθανές επιπλοκές

Με την πάροδο του χρόνου, η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα ενδέχεται να προκαλέσει ουλές στον οισοφάγο, που οδηγούν σε στένωση της διαμέτρου του. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο εμπλοκής τροφίμων ή ακόμη και πνιγμού. Η φλεγμονή ενισχύει επίσης την πιθανότητα ρωγμής του βλεννογόνου, κάτι που μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε περιστατικά εμέτου όσο και κατά τη διάρκεια εξετάσεων.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα στον γιατρό;

• Αν η κατάποση δυσκολεύει σε τέτοιο βαθμό ώστε να αδυνατείτε να καταπιείτε ακόμη και υγρά.
• Σε περίπτωση ξαφνικής και ανεξήγητης απώλειας βάρους.
• Αν παρουσιάζονται συχνοί εμετοί ή επίμονος έντονος πόνος στην κοιλιά.
• Όταν προκύπτουν επεισόδια εμπλοκής τροφών ή δυσκολίες στην αναπνοή.

Διαβίωση με ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Ένας από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες είναι η προσαρμογή των διατροφικών συνηθειών και η αποφυγή των προϊόντων που επιδεινώνουν τα συμπτώματα. Με σωστή εκπαίδευση από διαιτολόγο, είναι εφικτό να συμπεριληφθούν υγιεινά και κατάλληλα εναλλακτικά τρόφιμα στο καθημερινό μενού.

Ορισμένοι ασθενείς με EoE εμφανίζουν αίσθημα φόβου κατά την κατάποση, που ενδέχεται να οδηγήσει σε αποφυγή του φαγητού ή ψυχολογικά προβλήματα. Σε περίπτωση άγχους που σχετίζεται με τη διατροφή ή τη διάγνωση, συστήνεται η επικοινωνία με σύμβουλο ψυχικής υγείας.

Τα άτομα του περιβάλλοντός σας πρέπει να ενημερώνονται για τη διάγνωσή σας, ειδικά εάν συμμετέχουν στην προετοιμασία των γευμάτων, ώστε να αποφεύγονται τυχαίες επιπλοκές.

Η λήψη της φαρμακευτικής αγωγής πρέπει να γίνεται ακριβώς όπως έχει οριστεί από τον γιατρό. Εάν παρατηρηθούν δυσκολίες ή ανεπιθύμητες ενέργειες, επικοινωνήστε για την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων.

Πρόγνωση και διαχείριση της νόσου

Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα είναι χρόνια κατάσταση που δεν θεραπεύεται οριστικά, ωστόσο συχνά ελέγχεται επιτυχώς με κατάλληλη θεραπεία και αλλαγές στον τρόπο ζωής. Αυτή η ασθένεια δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του οισοφάγου ή του λαιμού.

Υπάρχει τρόπος πρόληψης;

Προς το παρόν, η νόσος δεν μπορεί να προληφθεί. Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ή εμφανιστούν σχετικά συμπτώματα, η άμεση αναζήτηση βοήθειας μπορεί να προλάβει επιπλοκές ή επιδείνωση της κατάστασης.

Βασικά σημεία για την ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Πρόκειται για μια επίμονη διαταραχή, ωστόσο οι περισσότεροι ασθενείς καταφέρνουν να τη διαχειριστούν αποτελεσματικά. Καθοριστικής σημασίας είναι η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή εξατομίκευση της διατροφής και, όπου απαιτείται, η φαρμακευτική αγωγή για τον έλεγχο της φλεγμονής και τη βελτίωση της ζωής.