Γαστρεντερίτιδα (γαστρική γρίπη): συμπτώματα, αιτίες, θεραπεία

Τα αρχικά συμπτώματα της γαστρεντερίτιδας εμφανίζονται συνήθως τρεις έως δέκα ημέρες μετά την επαφή με τον μολυσματικό παράγοντα. Η νόσος διαρκεί συχνά από μερικές ημέρες μέχρι δύο εβδομάδες. Ακόμα και όταν τα συμπτώματα υποχωρήσουν, μπορεί να επιμείνουν ελαφριά προβλήματα του αναπνευστικού, όπως ο βήχας.

Βακτήρια

Αν και οι ιοί αποτελούν το συνηθέστερο αίτιο λοιμώξεων του γαστρεντερικού, ορισμένα βακτήρια επίσης ευθύνονται για περιστατικά γαστρεντερίτιδας. Παθογόνοι οργανισμοί, όπως η Escherichia coli και η σαλμονέλα, προκαλούν σπανιότερα γαστρεντερίτιδα, όμως τέτοια περιστατικά δεν αποκλείονται.

Στις βακτηριακές μορφές της νόσου, κύρια αίτια είναι οι σαλμονέλες και τα καμπυλοβακτήρια. Αυτά τα βακτήρια μολύνουν τον άνθρωπο κυρίως μέσω κατανάλωσης ελλιπώς μαγειρεμένου κοτόπουλου, ωμών αυγών ή μέσω των υγρών που προέρχονται από τα πουλερικά. Επιπλέον, η μετάδοση της σαλμονέλας μπορεί να γίνει και με την επαφή με ζωντανά πουλιά ή ερπετά.

Η σιγκέλλα, ένα διαφορετικό βακτήριο, εμφανίζεται κυρίως σε μικρά παιδιά, ιδιαίτερα σε παιδικούς σταθμούς. Ο κύριος τρόπος μετάδοσης είναι από άτομο σε άτομο, ωστόσο η λοίμωξη μπορεί να προέλθει και από την κατανάλωση μολυσμένης τροφής ή νερού.

Άλλες αιτίες

Εκτός από ιούς και βακτήρια, ορισμένοι παρασιτικοί οργανισμοί, όπως οι γιάρδιες και οι κρυπτοσπορίδια, είναι υπεύθυνοι για ορισμένες περιπτώσεις γαστρεντερίτιδας, ιδιαίτερα μέσω μολυσμένου νερού ή σε πισίνες. Αυτού του τύπου οι λοιμώξεις αποτελούν τη μειοψηφία των περιστατικών.

Η εκδήλωση γαστρεντερίτιδας μπορεί να οφείλεται και σε άλλους παράγοντες, όπως οι εξής:

• Υψηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, όπως μόλυβδος, υδράργυρος ή αρσενικό, στο πόσιμο νερό.
• Κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων προϊόντων με υψηλή οξύτητα, όπως τα εσπεριδοειδή και οι ντομάτες.
• Ορισμένες τοξικές ουσίες που εντοπίζονται σε είδη θαλασσινών.
• Χρήση φαρμάκων, όπως αντιβιοτικά, αντιόξινα, καθαρτικά ή σκευάσματα χημειοθεραπείας.

Πορεία της γαστρεντερίτιδας

Η γαστρεντερίτιδα που οφείλεται σε ιούς περνάει συνήθως από διαδοχικά στάδια:

• Πρώτη επαφή με τον ιό. Τα συμπτώματα δεν εκδηλώνονται αμέσως, αλλά γίνονται αντιληπτά μετά από ορισμένες ημέρες.
• Περίοδος επώασης. Ο ιός χρειάζεται χρόνο για να εγκατασταθεί στον οργανισμό και να αρχίσει να πολλαπλασιάζεται. Αυτή η φάση διαρκεί από μία έως δέκα ημέρες, ανάλογα με το είδος του ιού.
• Οξεία φάση λοίμωξης. Καθώς ο οργανισμός αντιδρά στη λοίμωξη, εμφανίζονται τυπικά συμπτώματα όπως ναυτία, διάρροια ή έμετος, τα οποία ενδέχεται να επιμείνουν έως και δύο εβδομάδες.
• Ανάρρωση. Τα συμπτώματα υποχωρούν σταδιακά, ωστόσο παραμένετε δυνητικά μεταδοτικοί για επιπλέον δύο εβδομάδες.

Η μεταδοτικότητα της γαστρεντερίτιδας

Αν και η νόσος από μόνη της δεν θεωρείται άμεσα μεταδοτική, οι υπεύθυνοι μικροοργανισμοί διαδίδονται εύκολα από άτομο σε άτομο. Οι ιοί περνούν μέσω του σάλιου, των κοπράνων ή άπλυτων χεριών. Η επαφή με αντικείμενα που έχουν αγγίξει άτομα σε οξεία φάση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο, ιδιαίτερα δίχως σχολαστική υγιεινή των χεριών. Η τακτική πλύση χεριών αποτελεί σημαντικό μέτρο πρόληψης. Πριν το φαγητό ή αν πρόκειται να αγγίξετε το πρόσωπό σας, φροντίστε να τα πλένετε. Επίσης, συνιστάται να πλένετε καλά τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά και να αποφεύγετε την παρασκευή γευμάτων για άλλους κατά τη διάρκεια της ασθένειας.

Διάρκεια της γαστρεντερίτιδας

Η διάρκεια των συμπτωμάτων εξαρτάται από τον υπαίτιο μικροοργανισμό. Οι περισσότερες ιογενείς μορφές υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες, αν και κάποιοι ιοί, όπως οι αδενοϊοί, μπορεί να παρατείνουν τη νόσο μέχρι δύο εβδομάδες.

Παράγοντες αυξημένου κινδύνου μόλυνσης

Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν την ευαισθησία ενός ατόμου στη γαστρεντερίτιδα, όπως:

• Ηλικία: μεγαλύτερος κίνδυνος για παιδιά έως 6 ετών και για άτομα άνω των 65 ετών
• Διαμονή ή εργασία σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων
• Συμμετοχή ή εργασία σε παιδικούς σταθμούς και σχολεία
• Ταξίδια προς περιοχές με αυξημένη συχνότητα γαστρεντερικών λοιμώξεων
• Κατανάλωση ωμού, μη σωστά μαγειρεμένου κρέατος ή ψαριού
• Αδυνατισμένη ανοσολογική άμυνα ή φαρμακευτική αγωγή που επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα
• Υπερβολική χρήση αλκοόλ ή χρήση φαρμάκων, όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη

Η γαστρεντερίτιδα κατά την εγκυμοσύνη

Είναι αρκετά συνηθισμένο, ακόμη και ένα στα τρία έγκυα άτομα να νοσήσουν κάποια στιγμή με γαστρεντερίτιδα στη διάρκεια της κύησης. Αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά, υπάρχει κίνδυνος αφυδάτωσης ή ακόμη και πρόκλησης πρόωρου τοκετού. Σε περίπτωση που δεν διατηρούνται τα υγρά στον οργανισμό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική συμβουλή.

Τρόποι αντιμετώπισης της γαστρεντερίτιδας

Η πλειονότητα των ασθενών δεν χρειάζεται εξειδικευμένη θεραπεία. Επαρκής ξεκούραση, αυξημένη πρόσληψη υγρών και ήπια διατροφή, αρκούν συνήθως για την ανάρρωση. Σε πολλές περιπτώσεις, ακόμη και χωρίς φαρμακευτική αγωγή, τα συμπτώματα υποχωρούν εντός μερικών ημερών.

Διατήρηση της ισορροπίας υγρών

• Η πρόσληψη καθαρών και μη ζαχαρούχων υγρών είναι ιδανική. Σε περίπτωση ναυτίας, μπορείτε να πίνετε μικρές ποσότητες με σταδιακά γουλιά ή να αφήνετε παγάκια να λιώνουν στο στόμα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
• Προτιμήστε τρόφιμα εύκολα στη χώνεψη, που περιέχουν ηλεκτρολύτες, όπως χυμούς φρούτων, ζωμούς, παξιμάδια ή παγωτά από φυσικούς χυμούς.
• Τα παιδιά παρουσιάζουν ιδιαίτερα γρήγορη απώλεια υγρών, οπότε οι ειδικές ενυδατικές λύσεις για ανάρρωση ηλεκτρολυτών είναι κατάλληλες για τα μικρά παιδιά.

Φαρμακευτική αγωγή για τη γαστρεντερίτιδα

• Σε περιπτώσεις εμέτου, μπορεί ο γιατρός να συστήσει αντιαναμετικά σκευάσματα.
• Για τη διάρροια είναι πιθανό να προταθούν φάρμακα, εφόσον δεν συνυπάρχουν αίμα στα κόπρανα, υψηλός πυρετός ή άλλα σημάδια συνοδού λοίμωξης.

Για τις ιογενείς μορφές της γαστρεντερίτιδας, τα αντιβιοτικά δεν ενδείκνυνται. Ακόμα και σε ορισμένες περιπτώσεις βακτηριακής λοίμωξης, η φαρμακευτική αγωγή δεν απαιτείται, καθώς η ανάρρωση έρχεται αυθόρμητα. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να κρίνει αναγκαία τη χορήγηση αντιβιοτικών.

Επιστροφή στην κανονική διατροφή

• Όταν υπάρξει βελτίωση, αρχίστε να επανεντάσσετε σταδιακά τις τροφές στη διατροφή σας.
• Ξεκινήστε με ουδέτερη, εύπεπτη τροφή όπως μπανάνες, ρύζι, φρυγανιές, ψωμί τοστ ή βραστό φιλέτο κοτόπουλου.
• Αποφύγετε προσωρινά αναψυκτικά (τύπου κόλα), αλκοόλ, καφέ και γαλακτοκομικά, έως ότου υποχωρήσουν τελείως τα συμπτώματα.

Αντιμετώπιση σε παιδιά και βρέφη

Τα μικρά παιδιά και τα βρέφη αφυδατώνονται ιδιαίτερα γρήγορα, για αυτό απαιτείται τακτική χορήγηση ενυδατικών σκευασμάτων. Συνιστάται η αποφυγή ροφημάτων με ζάχαρη, καφεΐνη ή ανθρακικό, όπως αναψυκτικά, χρωματισμένοι χυμοί, αρωματισμένα τσάγια ή αθλητικά ποτά, καθώς μπορεί να επιδεινώσουν τη διάρροια.

Πότε είναι απαραίτητη η ιατρική φροντίδα;

• Σε περίπτωση που εσείς ή το παιδί άνω των δύο ετών κάνετε εμετό για περισσότερο από ένα 24ωρο, ο έμετος είναι έντονος ή η διάρροια διαρκεί πολύ ή συνυπάρχει υψηλός πυρετός.
• Αν βρέφος ή παιδί μικρότερο των δύο ετών παρουσιάζει έμετο ή διάρροια πάνω από 12 ώρες ή ανεβάζει πυρετό.
• Όταν παρατηρούνται στοιχεία αφυδάτωσης.
• Αν τα κόπρανα ή οι εμετοί έχουν αίμα ή είναι πολύ σκούρα και παχύρρευστα.
• Σε περιπτώσεις προϋπάρχουσας νεφρικής, ηπατικής ή καρδιακής νόσου, όταν δεν μπορεί να διατηρηθεί τίποτα στο στομάχι.
• Όταν εμφανίζεται ξαφνικός πόνος στην κοιλιά ή τα συμπτώματα επιμένουν πέρα από πέντε ημέρες.

Συμπτώματα αφυδάτωσης είναι η έντονη δίψα, η μειωμένη ή ανύπαρκτη ούρηση, το ξηρό στόμα, τα βυθισμένα μάτια, η αδυναμία, η θολή όραση, δυσκολία στην κατάποση ή στην αναπνοή, καθώς και η αυξημένη καρδιακή συχνότητα.

Πρόληψη

Αν και δεν υπάρχουν απολύτως αποτελεσματικά μέτρα προστασίας από τη γαστρεντερίτιδα, ακολουθούν μερικές πρακτικές που συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου μετάδοσης ή μόλυνσης:

• Να πλένετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό τουλάχιστον για είκοσι δευτερόλεπτα, ιδιαίτερα πριν το φαγητό ή μετά τη χρήση της τουαλέτας.
• Καθαρίζετε επιμελώς και απολυμαίνετε επιφάνειες που αγγίζονται συχνά από πολλά άτομα.
• Πριν από τη προετοιμασία ή την κατανάλωση φαγητού, φροντίστε για καλή υγιεινή των χεριών και πλύσιμο φρούτων και λαχανικών. Η υγιεινή στην αποθήκευση και το χειρισμό του φαγητού είναι απαραίτητη.
• Στα ταξίδια, προτιμάτε εμφιαλωμένο νερό και καταναλώνετε μόνο καλά μαγειρεμένο ή ξεφλουδισμένο φαγητό.
• Χρησιμοποιείτε τα φάρμακα σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του φύλλου οδηγιών.
• Σε παιδιά, μπορεί να χορηγηθεί εμβόλιο κατά του ροταϊού.

Συμπεράσματα

Η γαστρεντερίτιδα προκαλεί φλεγμονή του γαστρεντερικού ως αποτέλεσμα μόλυνσης. Τυπικά συμπτώματα είναι η ναυτία, η διάρροια ή ο έμετος, με τον κίνδυνο αφυδάτωσης αν δεν αντιμετωπιστούν σωστά. Η διάρκεια της νόσου εξαρτάται από το είδος της λοίμωξης, ωστόσο στους περισσότερους η ανάρρωση έρχεται σε λίγες ημέρες χάρη στην ανταπόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος.