Γλοιοβλάστωμα: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Το γλοιοβλάστωμα αποτελεί έναν από τους πιο επιθετικούς όγκους του εγκεφάλου, χωρίς να είναι ομοιογενής νόσος. Η πάθηση αυτή μπορεί να ξεκινήσει με διαφορετικούς τρόπους και διακρίνεται σε κύριους τύπους που επηρεάζουν τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, την ηλικία εμφάνισης και την πρόγνωση θεραπείας.

Τύποι γλοιοβλαστώματος

Υπάρχουν δύο βασικές μορφές του συγκεκριμένου όγκου:

• Η πρωτοπαθής μορφή καλύπτει περίπου το 90% των περιστατικών. Εμφανίζει ταχεία ανάπτυξη, πολύ μεγάλη επιθετικότητα και διαγιγνώσκεται πιο συχνά σε μεγαλύτερους ενήλικες. Συνήθως, η πρόγνωση είναι δυσχερής, καθώς το νεόπλασμα έχει ήδη υψηλό βαθμό κακοήθειας από την αρχή.
• Η δευτεροπαθής μορφή εξελίσσεται συνήθως από γλοίωμα χαμηλού βαθμού ανάπτυξης, το οποίο μπορεί να είναι καλοήθης ή λιγότερο κακοήθης όγκος εγκεφάλου, σπανιότερα του νωτιαίου μυελού. Σε αυτή τη μορφή, οι ασθενείς είναι συνήθως μικρότερης ηλικίας και ο όγκος εντοπίζεται κυρίως στον μετωπιαίο λοβό. Προσφέρει συνήθως καλύτερες πιθανότητες και υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης σε σχέση με την πρωτοπαθή μορφή.

Διάγνωση γλοιοβλαστώματος

Όταν υπάρχει υποψία για τη συγκεκριμένη νόσο, η αρχική αξιολόγηση γίνεται συνήθως από νευρολόγο. Ο ιατρός λαμβάνει λεπτομερές ιστορικό σχετικά με την πορεία και τη διάρκεια των συμπτωμάτων. Στη συνέχεια, διενεργείται νευρολογικός έλεγχος που περιλαμβάνει:

• έλεγχο όρασης,
• αξιολόγηση ακοής,
• έλεγχο ισορροπίας,
• εξέταση αντανακλαστικών,
• έλεγχο μυϊκής δύναμης,
• αξιολόγηση συντονισμού κινήσεων.

Εάν υπάρχουν ενδείξεις για ογκολογική διεργασία, ακολουθούν απεικονιστικές εξετάσεις (μαγνητική τομογραφία, αξονική τομογραφία ή τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων), που διευκρινίζουν με ακρίβεια τη θέση και το μέγεθος του όγκου. Σε περίπτωση ανίχνευσης νεοπλάσματος, πραγματοποιείται βιοψία για τη λήψη δείγματος ιστού, με στόχο την οριστική ταυτοποίηση του τύπου του όγκου και την κατάρτιση της καταλληλότερης θεραπευτικής στρατηγικής.

Ταξινόμηση γλοιοβλαστώματος ως προς τον βαθμό κακοήθειας

Σε αντίθεση με άλλα κακοήθη νεοπλάσματα, οι όγκοι του εγκεφάλου δεν κατηγοριοποιούνται σε στάδια, αλλά σε βαθμούς από τον πρώτο έως τον τέταρτο με βάση την επιθετικότητα και τη ρυθμό πολλαπλασιασμού των κυττάρων. Το γλοιοβλάστωμα λαμβάνει πάντα τέταρτο βαθμό, καθώς χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα ταχεία εξέλιξη.

Ορισμός γλοιώματος και διαφορές με το γλοιοβλάστωμα

Ο όρος γλοίωμα χρησιμοποιείται για ολόκληρο το φάσμα των όγκων εγκεφάλου ή νωτιαίου μυελού που προκύπτουν από τα γλοιακά κύτταρα. Το γλοιοβλάστωμα αποτελεί την πιο επιθετική εκδοχή των γλοιωμάτων και ταξινομείται ως όγκος τέταρτου βαθμού.

Επιλογές θεραπείας

Παρόλο που οριστική ίαση δεν έχει επιτευχθεί, οι θεραπευτικές παρεμβάσεις μπορούν να αναστείλουν την εξέλιξη του όγκου και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής. Συνήθως εφαρμόζεται συνδυαστική αγωγή, εξατομικευμένη ανάλογα με τον κάθε ασθενή:

Χειρουργική αντιμετώπιση

Οι περισσότερες θεραπείες ξεκινούν με χειρουργική επέμβαση, όπου στόχος είναι η μέγιστη δυνατή αφαίρεση του όγκου. Ωστόσο, λόγω της συνήθους διήθησης του γλοιοβλαστώματος σε φυσιολογικό εγκεφαλικό ιστό, η ολοκληρωτική αφαίρεση δεν είναι πάντα εφικτή.

Ακτινοθεραπεία

Συνήθως έξι εβδομάδες μετά το χειρουργείο ακολουθεί ακτινοθεραπεία, που στοχεύει στην καταστροφή υπολειπόμενων κακοήθων κυττάρων και συγκρατεί την ανάπτυξη όγκου που δεν είναι δυνατή η πλήρης αφαίρεση. Σε περιπτώσεις όπου η χειρουργική δεν είναι εφικτή, η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται ως κύρια θεραπεία.

Φαρμακευτική αγωγή και χημειοθεραπεία

Στο πλαίσιο της θεραπείας συστήνεται συχνά η χρήση τεμοζολομίδης, η οποία ενισχύει το αποτέλεσμα της ακτινοβολίας. Ενδέχεται να χρησιμοποιούνται επιπλέον καρμουστίνη ενδοφλέβια, βεβακιζουμάμπη σε περιπτώσεις προόδου της νόσου και λομουστίνη από του στόματος, σύμφωνα με εξατομικευμένη προσέγγιση.

Θεραπείες με ειδική στόχευση

Οι σύγχρονες μέθοδοι επιτρέπουν την επιλογή φαρμάκων που παρεμβαίνουν σε συγκεκριμένες πρωτεΐνες του όγκου. Εάν η κλασική χημειοθεραπεία δεν αποδίδει ή αποδίδει περιορισμένα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από του στόματος βεβακιζουμάμπη ή εβερολιμύση.

Μέθοδοι θεραπείας με συνεχή χορήγηση

Μία νεότερη επιλογή είναι η χρήση εξειδικευμένης αντλίας (CED), η οποία επιτρέπει τη σταδιακή και ελεγχόμενη χορήγηση χημειοθεραπευτικών ή στοχευμένων φαρμάκων απευθείας στον όγκο, ξεπερνώντας το αιματοεγκεφαλικό φραγμό που δυσχεραίνει πολλές συμβατικές θεραπείες.

Θεραπεία με ηλεκτρικά πεδία

Αυτή η προηγμένη προσέγγιση βασίζεται στη χρήση ηλεκτροδίων που τοποθετούνται στο τριχωτό της κεφαλής, δημιουργώντας ηλεκτρικά πεδία που επενεργούν επιλεκτικά στις καρκινικές κυτταρικές δομές, διατηρώντας τον υγιή ιστό ανεπηρέαστο. Συνδυάζεται συχνά με χημειοθεραπεία ή εφαρμόζεται μετά από αυτήν.

Εμφυτευόμενα φάρμακα και άλλες καινοτόμες τεχνικές

Οι δίσκοι Gliadel αποτελούν βιοδιασπώμενα εμφυτεύματα που τοποθετούνται ενδοκρανιακά και απελευθερώνουν το φάρμακο τοπικά στον όγκο για αρκετές εβδομάδες. Παράλληλα γίνονται δοκιμές με νανοσωματίδια, τα οποία διευκολύνουν την ελεγχόμενη, αργή απελευθέρωση της χημειοθεραπείας ακριβώς στη βλάβη.

Πειραματικές θεραπείες και υποστηρικτική φροντίδα

Η έρευνα παραμένει έντονη, με την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών επιλογών, που περιλαμβάνουν δοκιμαστικά φαρμακευτικά σκευάσματα και καινοτόμα σχήματα χημειοθεραπείας. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα υποχωρούν σημαντικά ή εξαφανίζονται, ωστόσο ο γλοιοβλάστωμα έχει τάση υποτροπής, οπότε μπορεί να απαιτηθεί νέα χειρουργική ή άλλου τύπου θεραπεία.

Η υποστηρικτική φροντίδα στοχεύει στη μείωση των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της καθημερινότητας, ανεξάρτητα από το στάδιο της νόσου, με μεθόδους που περιλαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, ψυχολογική υποστήριξη, ενίσχυση της ψυχικής υγείας και αντιμετώπιση των παρενεργειών.

Επιβίωση και πρόγνωση

Ο χρόνος επιβίωσης επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ηλικία, η συνολική υγεία, το είδος του νεοπλάσματος και η ανταπόκριση στη θεραπεία. Τα στατιστικά δεδομένα δείχνουν ότι

• το 25% των ασθενών ζει τουλάχιστον ένα έτος,
• μεταξύ 8% και 12% φτάνει τα δύο έτη,
• 5% επιβιώνει πέντε χρόνια.

Αυτές οι τιμές δεν απεικονίζουν πάντα την ατομική πορεία κάθε ασθενούς. Η συνεχής πρόοδος της ιατρικής ενισχύει τις προσδοκίες για μελλοντική αύξηση της επιβίωσης.

Πρόληψη

Προς το παρόν, δεν υπάρχει γνωστός αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης του γλοιοβλαστώματος, όμως η επιστημονική κοινότητα έχει παρατηρήσει αύξηση του κινδύνου εμφάνισης έπειτα από ακτινοθεραπεία άλλων όγκων στην περιοχή του κεφαλιού ή του τραχήλου.

Αντιμετώπιση του γλοιοβλαστώματος

Η διαχείριση ενός εγκεφαλικού όγκου δημιουργεί πολλαπλές δυσκολίες τόσο για τον ασθενή όσο και για το υποστηρικτικό του περιβάλλον. Η θεραπεία και τα συμπτώματα ενδέχεται να επηρεάσουν τη γενική κατάσταση, τη διάθεση, τη συμπεριφορά, την κινητικότητα, την ομιλία ή και την όραση. Έχει σημασία να υπάρχει υποστήριξη και να μην αντιμετωπίζεται η νόσος μεμονωμένα.

Ομάδες υποστήριξης και ψυχολογική βοήθεια

Η επαφή με άτομα που μοιράζονται παρόμοιες εμπειρίες μπορεί να δώσει δύναμη, συμβουλές και βοηθά στην αντιμετώπιση του φόβου. Ενθαρρύνεται η επικοινωνία με ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή, ώστε να υπάρξει καλύτερη διαχείριση των συναισθηματικών δυσκολιών.

Για την ενημέρωση σχετικά με τις πιο πρόσφατες θεραπευτικές μεθόδους, συνιστάται η συμμετοχή σε κλινικές μελέτες, για τις οποίες μπορούν να ενημερώσουν οι ειδικοί στην ογκολογία.

Συμπερασματικές πληροφορίες

Το γλοιοβλάστωμα αποτελεί εξαιρετικά επιθετικό όγκο του εγκεφάλου και αντιπροσωπεύει σημαντικό ποσοστό των νεοπλασμάτων του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αν και η ίαση παραμένει αδύνατη υπό τις τρέχουσες συνθήκες, οι σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις, με συνδυασμούς χειρουργικής, χημειοθεραπείας και πρωτοποριακών τεχνικών, προσφέρουν αναστολή της αύξησης του όγκου και βελτιώνουν τις συνθήκες διαβίωσης. Η πρόοδος της επιστήμης ανοίγει τον δρόμο για υψηλότερα επίπεδα επιτυχίας στη θεραπεία στο μέλλον.