Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού είναι ένα βακτήριο που εντοπίζεται συχνά σε περιπτώσεις διαταραχών του πεπτικού συστήματος. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία του συμβάλλει στην πρόληψη βλαβών στο γαστρικό βλεννογόνο και άλλων μακροπρόθεσμων συνεπειών. Σε αυτό το άρθρο αναλύονται οι τρόποι ακριβούς ανίχνευσης της μόλυνσης από H. pylori, οι σημερινές θεραπευτικές μέθοδοι και οι πιθανές επιπλοκές που ενδέχεται να προκύψουν χωρίς ιατρική παρέμβαση.

Πώς γίνεται η διάγνωση της λοίμωξης από h. pylori

Για την αξιολόγηση του κινδύνου μόλυνσης, ο ιατρός λαμβάνει αρχικά πληροφορίες για τα συμπτώματα, το ιατρικό ιστορικό και τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής. Κατά την κλινική εξέταση μπορεί να ψηλαφηθεί η κοιλιά για τον εντοπισμό ευαίσθητων ή επώδυνων σημείων, καθώς και ενδείξεων φλεγμονής ή άλλων αλλαγών.

Βασικές διαγνωστικές εξετάσεις για h. pylori

• Εξέταση κοπράνων: Πρόκειται για τον διαδεδομένο τρόπο εντοπισμού του H. pylori, καθώς ανιχνεύονται πρωτεΐνες (αντιγόνα) που σχετίζονται με το βακτήριο. Υπάρχουν επίσης πιο εξελιγμένες μοριακές εξετάσεις που χρησιμοποιούν μέθοδο PCR στα κόπρανα και μπορούν να ανιχνεύσουν όχι μόνο το βακτήριο αλλά και μεταλλάξεις σχετικές με την αντοχή στα αντιβιοτικά. Αυτές οι εξετάσεις είναι συνήθως πιο δαπανηρές και λιγότερο διαθέσιμες.
• Δοκιμασία αναπνοής με ουρεάση: Σε αυτή τη διαδικασία, ο ασθενής φυσάει αρχικά σε μια ειδική σακούλα, καταναλώνει κατόπιν ένα διάλυμα ή τρόφιμο που περιέχει ουρεάση, και μερικά λεπτά αργότερα εκπνέει σε δεύτερη σακούλα. Η εργαστηριακή ανάλυση καθορίζει αν τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα έχουν αυξηθεί, στοιχείο που υποδεικνύει την παρουσία του H. pylori στο στομάχι.
• Ενδοσκόπηση ανώτερου πεπτικού: Αν απαιτείται λεπτομερέστερος έλεγχος βλαβών του βλεννογόνου, λαμβάνει χώρα ενδοσκόπηση, κατά την οποία ένας λεπτός σωλήνας με κάμερα περνάει από το στόμα προς το στομάχι και το δωδεκαδάκτυλο. Εάν χρειαστεί, λαμβάνεται δείγμα ιστού για περαιτέρω ανάλυση.
• Ακτινογραφία με βάριο: Ο ασθενής καταναλώνει λευκό υγρό με βάριο, το οποίο καλύπτει το εσωτερικό τοίχωμα του πεπτικού συστήματος και επιτρέπει καλύτερη απεικόνιση των αλλαγών στην ακτινογραφία.
• Αξονική τομογραφία: Πρόκειται για σύγχρονη ακτινολογική μέθοδο που βοηθά στη διάγνωση επιπλοκών, όπως οι ελκώδεις αλλοιώσεις.

Ποια είναι η θεραπεία για τη λοίμωξη από h. pylori

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα έλκη λόγω του H. pylori αντιμετωπίζονται με συγχορήγηση φαρμάκων από διαφορετικές κατηγορίες. Το βασικότερο σκέλος είναι η αντιβιοτική αγωγή, η οποία συνδυάζεται με σκευάσματα που μειώνουν το γαστρικό οξύ.

Συνδυασμοί φαρμάκων για τη θεραπεία

• Συνδυασμός αντιβιοτικών: Η πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι η λεγόμενη τριπλή θεραπεία, όπου δύο αντιβιοτικά χορηγούνται ταυτόχρονα με έναν αναστολέα αντλίας πρωτονίων (PPI). Συνήθως χρησιμοποιούνται οι εξής αντιβιοτικές ουσίες: αμοξικιλλίνη, κλαριθρομυκίνη, μετρονιδαζόλη, τετρακυκλίνη ή τινιδαζόλη. Ο ταυτόχρονος συνδυασμός δύο αντιβιοτικών περιορίζει την πιθανότητα να αναπτύξει αντοχή το βακτήριο.
• Αναστολείς αντλίας πρωτονίων: Αυτά τα φάρμακα περιορίζουν την παραγωγή υδροχλωρικού οξέος στο στομάχι και διευκολύνουν την επούλωση του βλεννογόνου. Συνηθέστερες δραστικές ουσίες είναι η ομεπραζόλη, εσομεπραζόλη, λανσοπραζόλη, παντοπραζόλη και ραμπεπραζόλη.
• Σκευάσματα βισμούθιου: Για περαιτέρω προστασία του βλεννογόνου του στομάχου, μπορεί να χορηγηθεί υποσαλικυλικό βισμούθιο, συνήθως συμπληρωματικά με τα αντιβιοτικά.
• Ανταγωνιστές υποδοχέων Η2 ισταμίνης: Τα φάρμακα αυτά μειώνουν την παραγωγή οξέος, αλλά χρησιμοποιούνται συνήθως όταν οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων δεν μπορούν να χορηγηθούν ή δεν είναι κατάλληλοι (όπως η σιμετιδίνη ή η νιζατιδίνη).

Σχήματα τριπλής θεραπείας

• Σχήμα με ριφαμυκίνη: Ένα παράδειγμα είναι ο συνδυασμός δύο αντιβιοτικών (αμοξικιλλίνη και ριφαμπουτίνη) με ομεπραζόλη, τρεις φορές την ημέρα για δύο εβδομάδες. Η αγωγή αυτή διατίθεται συχνά σε ενιαίο δισκίο.
• Σχήμα με κλαριθρομυκίνη: Η θεραπεία συνίσταται στη χορήγηση κλαριθρομυκίνης και αμοξικιλλίνης (ή μετρονιδαζόλης) μαζί με PPI, κατάλληλη κυρίως στις περιπτώσεις μικρής αντοχής του βακτηρίου στην κλαριθρομυκίνη.

Μετά το τέλος της αγωγής, που συνήθως διαρκεί τέσσερις εβδομάδες, εκτελούνται νέες εξετάσεις. Αν η λοίμωξη επιμένει, εφαρμόζεται εναλλακτικός συνδυασμός αντιβιοτικών. Είναι σημαντικό να αποφεύγονται τα παυσίπονα τύπου μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (όπως ασπιρίνη ή ιβουπροφαίνη), επειδή ερεθίζουν περαιτέρω το γαστρικό βλεννογόνο. Οποιαδήποτε φαρμακευτική αγωγή πρέπει να λαμβάνεται σε συνεννόηση με τον ιατρό.

Ποιες επιπλοκές προκαλεί το h. pylori

Η μόλυνση από το συγκεκριμένο βακτήριο συχνά οδηγεί σε φλεγμονή του γαστρικού βλεννογόνου (γαστρίτιδα). Ορισμένες φορές η φλεγμονή δεν προκαλεί συμπτώματα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις εμφανίζεται πίεση ή πόνος στην κοιλιά, ναυτία ή εμετός.

Η κυριότερη επιπλοκή είναι το πεπτικό έλκος. Υπολογίζεται ότι περίπου το 10% των μολυσμένων ατόμων θα εμφανίσει έλκη στο στομάχι ή στο δωδεκαδάκτυλο. Οι σοβαρότερες επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• Διαταραχές στην κινητικότητα της τροφής στο πεπτικό σύστημα
• Διάτρηση του τοιχώματος του στομάχου
• Αιμορραγία από το έλκος

Αν και δεν είναι συχνό, η παρατεταμένη, αδιάγνωστη ή αθεράπευτη λοίμωξη από H. pylori θεωρείται παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του στομάχου. Στα αρχικά στάδια τα συμπτώματα είναι συχνά ασαφή και περιλαμβάνουν ήπια γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, περιστασιακό κοιλιακό πόνο ή φούσκωμα, ναυτία, μειωμένη όρεξη, αίσθημα πρώιμου κορεσμού ακόμα και μετά από μικρή ποσότητα φαγητού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανεξήγητη απώλεια βάρους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του στομάχου, καθώς σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστάται προληπτικός έλεγχος για H. pylori.

Μέτρα πρόληψης της μόλυνσης από h. pylori

• Τήρηση σωστής υγιεινής των χεριών, σχολαστικό πλύσιμο μετά τη χρήση της τουαλέτας, πριν την προετοιμασία ή κατανάλωση φαγητού, καθώς και εκπαίδευση των παιδιών για τους ίδιους κανόνες.
• Αποφυγή τροφίμων ή νερού αμφίβολης ποιότητας.
• Κατανάλωση μόνο καλά μαγειρεμένου φαγητού.
• Αποφυγή γευμάτων που έχουν παρασκευάσει άτομα χωρίς σωστή υγιεινή.

Επίδραση της διατροφής

Αν και οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου είναι η κακή υγιεινή και οι ακατάλληλες συνθήκες καθαριότητας, η διατροφή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση πολλών φρούτων, λαχανικών, δημητριακών, ξηρών καρπών και σπόρων σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά λοίμωξης από H. pylori. Από την άλλη πλευρά, η συχνή κατανάλωση αμύλου, επεξεργασμένων προϊόντων, ζαχαρωδών και αλάτι αυξάνει τον κίνδυνο μόλυνσης. Οι πιθανές προστατευτικές επιδράσεις αποδίδονται σε βιταμίνες, πολυφαινόλες και φλαβονοειδή, ωστόσο απαιτούνται περισσότερες έρευνες για να διαπιστωθεί ο ακριβής μηχανισμός.

Συνοπτικά

Η μόλυνση από H. pylori αποτελεί συχνό βακτηριακό πρόβλημα, που σχεδόν πάντα μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Στους περισσότερους φορείς δεν προκαλεί συμπτώματα, ωστόσο αν μείνει χωρίς θεραπεία αποτελεί βασική αιτία έλκους ή ακόμη και καρκίνου του στομάχου. Η έγκαιρη διάγνωση και η συνδυαστική αγωγή με αντιβιοτικά και φάρμακα που μειώνουν το γαστρικό οξύ οδηγούν στην πλήρη ίαση στις περισσότερες περιπτώσεις, χωρίς επιπλοκές.