Νόσημα Χεριών, Ποδιών και Στόματος: Αναλυτικός Οδηγός

Η νόσος χεριών, ποδιών και στόματος είναι μια ιογενής λοίμωξη που εμφανίζεται κυρίως σε βρέφη και μικρά παιδιά, ωστόσο μπορεί να προσβάλει και ενήλικες, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου το ανοσοποιητικό σύστημα είναι εξασθενημένο. Η μετάδοσή της είναι ταχύτατη, γι’ αυτό είναι σημαντικό να εντοπίζονται έγκαιρα τα πρώτα συμπτώματα και να λαμβάνονται μέτρα προστασίας για τα μέλη της οικογένειας.

Πορεία της νόσου και βασικά συμπτώματα

Τα πρώτα σημάδια της νόσου των χεριών, ποδιών και στόματος συνήθως εμφανίζονται σταδιακά. Αρχικά, ένα παιδί μπορεί να παρουσιάσει ήπιο πυρετό, πονόλαιμο, μειωμένη όρεξη, ρινική συμφόρηση ή αίσθημα δυσφορίας στην κοιλιά.

Μετά από μία έως δύο ημέρες, συχνά εμφανίζεται χαρακτηριστικό εξάνθημα. Μικρά εξογκώματα ή φυσαλίδες εντοπίζονται στις παλάμες, στα πέλματα, στους αγκώνες, στα γόνατα, στους γλουτούς ή στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Συνήθως εμφανίζονται ταυτόχρονα επώδυνες πληγές στον βλεννογόνο του στόματος, στη γλώσσα ή γύρω από τα χείλη, συνοδευόμενες από διόγκωση των λεμφαδένων στον λαιμό.

• Πυρετός
• Πόνος στον λαιμό
• Απάθεια ή ευερεθιστότητα στο παιδί
• Εμφάνιση φυσαλίδων ή πληγών στη στοματική κοιλότητα (κυρίως στο οπίσθιο μέρος του φάρυγγα ή στη γλώσσα)
• Μειωμένη διάθεση για φαγητό και λήψη υγρών
• Εξανθήματα, κηλίδες ή φουσκάλες σε χέρια, πόδια, αγκώνες, γόνατα ή γλουτούς

Μεταδόση της νόσου των χεριών, ποδιών και στόματος

Η λοίμωξη προκαλείται από ιούς που μεταδίδονται εύκολα μεταξύ των ανθρώπων. Ο ιός ανιχνεύεται σε σάλιο, εκκρίσεις της μύτης, υγρό από φυσαλίδες, καθώς και στα κόπρανα των ασθενών. Η μετάδοση συμβαίνει μέσω του φτερνίσματος, του βήχα, της στενής επαφής (χρήση ίδιων σκευών, φιλιά, αγκαλιές) ή της επαφής με μολυσμένες επιφάνειες.

• Διασπορά ιικών σωματιδίων στον αέρα μέσω βήχα ή φτερνίσματος
• Μεταφορά μέσω στενών επαφών (μοιράζοντας ποτήρια, κουτάλια, παιχνίδια)
• Αλλαγή πάνας ή επαφή με κόπρανα
• Επαφή με επιφάνειες που έχουν μολυνθεί με τον ιό

Διάγνωση και θεραπευτικές επιλογές

Η διάγνωση συνήθως βασίζεται σε κλινική εξέταση του δέρματος και του στόματος του παιδιού, καθώς και στη λήψη ιστορικού για τα συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί λήψη δείγματος από τον φάρυγγα, αίματος ή κοπράνων.

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία ή εμβόλιο για αυτή τη νόσο. Η αντιμετώπιση επικεντρώνεται στην ανακούφιση και ευεξία του ασθενή, ενώ συνήθως η νόσος υποχωρεί μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες.

• Για την ανακούφιση πυρετού ή πόνου, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, όπως η ιβουπροφαίνη ή η παρακεταμόλη (η ασπιρίνη δεν συνιστάται στα παιδιά).
• Για την άμβλυνση του πόνου από τις στοματικές πληγές, μπορεί να προσφερθεί παγωτό, δροσερό γιαούρτι ή πουρές. Πρέπει να αποφεύγονται όξινοι χυμοί ή αεριούχα ποτά που ενδέχεται να επιδεινώσουν τον πόνο.
• Το εξάνθημα μπορεί να αντιμετωπιστεί με λοσιόν κατά του κνησμού, όπως λοσιόν καλαμίνης.

Πορεία ανάρρωσης και μεταδοτικότητα

Οι περισσότερες περιπτώσεις σε παιδιά ολοκληρώνονται με πλήρη ανάρρωση σε 7 έως 10 ημέρες, αν και στα μικρότερης ηλικίας παιδιά η ανάρρωση μπορεί να καθυστερήσει. Ο πυρετός διαρκεί συνήθως 2 έως 3 ημέρες, οι πληγές στο στόμα συνήθως υποχωρούν μέσα σε μία εβδομάδα. Στο δέρμα, οι φυσαλίδες ή εφελκίδες σε χέρια και πόδια, μπορεί να παραμείνουν έως και 10 ημέρες, ενώ οι περιοχές που επηρεάστηκαν ίσως εμφανίσουν απολέπιση μετά την ύφεση των συμπτωμάτων.

Πιθανές επιπλοκές

Παρότι οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, σε ορισμένες περιπτώσεις η νόσος μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας. Οι συνηθέστερες επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• Έντονη αφυδάτωση, λόγω άρνησης λήψης υγρών από τον πόνο του στόματος
• Ιογενής μηνιγγίτιδα
• Εγκεφαλίτιδα
• Μυοκαρδίτιδα
• Σπάνια, πιθανότητα παράλυσης

Πρόληψη της μόλυνσης

Η υψηλότερη πιθανότητα μετάδοσης παρατηρείται την πρώτη εβδομάδα, ωστόσο ο ιός μπορεί να παραμείνει στον οργανισμό ακόμα και μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων, επιτρέποντας τη μεταφορά σε άλλα άτομα για αρκετές εβδομάδες. Μερικά μέτρα που μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο είναι:

• Πλύσιμο των χεριών σχολαστικά και συχνά, ειδικά μετά από επαφή με τη μύτη του παιδιού ή την αλλαγή πάνας
• Εκμάθηση σωστής υγιεινής στο φτέρνισμα, στο βήχα και στον καθαρισμό της μύτης
• Καθημερινός καθαρισμός και απολύμανση παιχνιδιών και λαβών θυρών
• Αποφυγή στενής επαφής με άτομο που νοσεί, όπως και χρήσης κοινών σκευών ή εργαλείων
• Αποχή του παιδιού από βρεφονηπιακό σταθμό ή σχολείο μέχρι να εξασθενήσουν εντελώς τα συμπτώματα και να θεραπευτούν οι πληγές στο στόμα

Αυτοπεριορισμός και επιστροφή στην καθημερινότητα

Κατά τη διάρκεια της νόσου προτείνεται να περιορίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο η επαφή με άλλα άτομα, ιδιαίτερα την πρώτη εβδομάδα. Ορισμένες φορές, ενώ τα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει, το παιδί μπορεί να συνεχίσει να μεταδίδει τον ιό. Εάν το εξάνθημα επιμένει, αλλά το παιδί δεν έχει πυρετό ή στοματικές πληγές και αισθάνεται καλά, η επιστροφή στο βρεφονηπιακό σταθμό δεν είναι απαραίτητα απαγορευμένη.

• Αποφύγετε στενές επαφές με νοσούντα μέλος της οικογένειας κατά την πρώτη εβδομάδα
• Κρατήστε το παιδί στο σπίτι μέχρι να μειωθεί ο πυρετός και να επουλωθούν οι πληγές στο στόμα
• Οι ενήλικες καλό είναι να αποφεύγουν την εργασία εφόσον παρουσιάζουν συμπτώματα

Είναι γεγονός ότι ο πλήρης περιορισμός της εξάπλωσης του ιού δεν είναι πάντα εφικτός, καθώς μερικές φορές μπορεί το άτομο να μην εμφανίζει σημάδια, εξακολουθεί όμως να μεταδίδει τη λοίμωξη.

Βασικές πληροφορίες για τη νόσο

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η νόσος των χεριών, ποδιών και στόματος δεν προκαλεί επικίνδυνες επιπλοκές και αυτοϊάται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η επαγρύπνηση ως προς την επαρκή κατανάλωση υγρών έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού οι στοματικές βλάβες δυσκολεύουν τη λήψη φαγητού και νερού. Εκτός από τους συνήθεις ιούς, η εικόνα της νόσου μπορεί να συγχέεται με άλλες παθήσεις, όπως η ανεμοβλογιά ή τα τσιμπήματα από έντομα. Συχνότερα προσβάλλει μικρές ηλικίες, ωστόσο και οι ενήλικες μπορεί να ασθενήσουν, ενίοτε χωρίς εμφανή συμπτώματα, αλλά διατηρούν την ικανότητα να μεταδίδουν τον ιό σε άλλους.