Πόσο συχνά οι αρρυθμίες της καρδιάς αποκαλύπτουν τη συναισθηματική μας κατάσταση;

Έχετε νιώσει ποτέ την καρδιά σας να χτυπά πιο έντονα, να «σκαρφαλώνει» ή να παρουσιάζει αίσθηση διακοπής ακόμη και όταν βρίσκεστε σε κατάσταση ξεκούρασης; Τέτοιες αισθήσεις αναφέρονται συχνά ως παλμοί ή αρρυθμίες. Παρά το γεγονός ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το φαινόμενο αυτό δεν είναι επικίνδυνο, μπορεί να προκαλέσει ανησυχία. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι οι καρδιακοί παλμοί σχετίζονται στενά με την ψυχολογική μας κατάσταση. Πότε, λοιπόν, το άγχος ή το στρες εκδηλώνονται με μεταβολές στην καρδιακή λειτουργία και πότε πρέπει να ανησυχήσουμε για την υγεία μας;

Τι είναι οι παλμοί της καρδιάς;

Οι παλμοί της καρδιάς, γνωστοί και ως καρδιακές αρρυθμίες, αναφέρονται στο αίσθημα ότι η καρδιά χτυπά δυνατότερα, γρηγορότερα, ακανόνιστα ή παραλείπει χτύπους. Κάποιος μπορεί να νιώσει ένα χτύπημα στο στήθος, αίσθημα διακοπής ή δονήσεις στον λαιμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να νομίσει ότι η καρδιά σταματά προσωρινά. Σε κάποιους συνοδεύονται από δύσπνοια, αδυναμία ή φόβο. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί πως συχνά δεν απειλούν την υγεία και δεν έχουν μακροχρόνιο αντίκτυπο, ωστόσο ο εντοπισμός της αιτίας τους είναι καθοριστικός για τη διάγνωση.

Σχέση συναισθημάτων και καρδιάς

Επικρατεί η αντίληψη πως οι διαταραχές του καρδιακού ρυθμού οφείλονται μόνο σε οργανικές παθήσεις, όπως η αρρυθμία ή η υψηλή αρτηριακή πίεση. Ωστόσο, οι συναισθηματικές αντιδράσεις – άγχος, στρες, φόβος ή έντονη χαρά – επηρεάζουν ιδιαίτερα τη λειτουργία της καρδιάς. Ο οργανισμός αντιδρά σε ψυχικά ερεθίσματα με βιοχημικές και φυσιολογικές μεταβολές. Ο τρόπος αντίδρασης έχει ως εξής:

• Το στρες οδηγεί στην απελευθέρωση ορμονών, όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη, που αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό.
• Ένας ξαφνικός φόβος προκαλεί την «αντίδραση μάχης ή φυγής», με αποτέλεσμα πιο έντονους και συχνούς παλμούς.
• Το άγχος και η συνεχής ένταση στο νευρικό σύστημα μπορεί να προκαλέσουν επίμονους ή συγκυριακούς παλμούς λόγω αυξημένης δραστηριότητας του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Πλήθος επιστημονικών ευρημάτων επιβεβαιώνουν ότι οι έντονες ψυχικές καταστάσεις όχι μόνο αυξάνουν την συχνότητα των καρδιακών παλμών, αλλά ενισχύουν και την εντύπωση ή τη δυσφορία που προκαλεί η αίσθηση αυτή.

Ρύθμιση της καρδιακής λειτουργίας από το νευρικό σύστημα

Η καρδιακή λειτουργία καθορίζεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα με το συμπαθητικό (ενισχύει τη δραστηριότητα) και το παρασυμπαθητικό (μειώνει τη δραστηριότητα) σκέλος του. Κατά τη διάρκεια στρες ενεργοποιείται το συμπαθητικό σύστημα, με συνέπεια την αύξηση του καρδιακού ρυθμού. Μακροχρόνια ψυχολογική ένταση απορρυθμίζει την ηλεκτρική ισορροπία της καρδιάς και προκαλεί παλμούς ακόμη και με ασήμαντα ερεθίσματα – για παράδειγμα, μετά από κατανάλωση καφέ ή απρόσμενο δυνατό θόρυβο.

Επιστημονικά δεδομένα και παρατηρήσεις στην πράξη

Οι ειδικοί στον χώρο της υγείας επισημαίνουν ότι άτομα με χρόνιο στρες ή διαταραχές άγχους απευθύνονται πολύ συχνότερα στους γιατρούς λόγω καρδιακών παλμών. Σε διαγνωστικούς ελέγχους, όπως με καταγραφή μέσω Holter, συνήθως δεν εντοπίζονται επικίνδυνες διαταραχές, παρότι οι ασθενείς δυσκολεύονται να πιστέψουν πως τα συμπτώματα σχετίζονται κατά κύριο λόγο με το ψυχολογικό υπόβαθρο.

Πότε οι καρδιακοί παλμοί υποδηλώνουν ψυχολογική αιτία;

Οι παλμοί ενδέχεται να εμφανίζονται λόγω σωματικών διαταραχών, όπως παθήσεις του θυρεοειδούς, καρδιακές αρρυθμίες ή προβλήματα με ηλεκτρολύτες. Ωστόσο, συχνά οφείλονται σε ψυχολογικούς λόγους. Ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι το άγχος ή το στρες είναι υπεύθυνα περιλαμβάνουν:

• Εμφάνιση ή επιδείνωση των παλμών μετά από έντονη συναισθηματική φόρτιση ή κρίσεις άγχους.
• Εμφάνιση αισθήσεων κατά την ξεκούραση, ιδιαίτερα τα βράδια ή τη νύχτα, όταν το σώμα χαλαρώνει αλλά το μυαλό παραμένει ενεργό.
• Παράλληλα με τους παλμούς, συνυπάρχουν συμπτώματα όπως εφίδρωση, εξάψεις, ανησυχία, αίσθηση έλλειψης αέρα.
• Οι ενοχλήσεις υποχωρούν μετά την ηρεμία, ανάπαυση ή χρήση τεχνικών χαλάρωσης.

Εάν, όμως, οι παλμοί συνοδεύονται από έντονο πόνο στο στήθος, απώλεια συνείδησης ή λιποθυμία, απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Συχνές αρρυθμίες: πότε είναι απαραίτητη η ιατρική συμβουλή;

Παρότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι παλμοί της καρδιάς συνδέονται με μη επικίνδυνο ψυχολογικό υπόβαθρο, υπάρχουν περιστάσεις όπου χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό. Προτείνεται καρδιολογικός έλεγχος στις εξής περιπτώσεις:

• Υπάρχει ιστορικό αιφνίδιου θανάτου ή σοβαρών καρδιακών προβλημάτων στην οικογένεια.
• Οι παλμοί είναι συχνοί, παρατεταμένοι, έντονοι ή προκαλούν σημαντική δυσφορία.
• Τα συμπτώματα συνοδεύονται από ζάλη, λιποθυμία, σοβαρή αδυναμία ή πόνο στο στήθος.
• Οι ενοχλήσεις συμβαίνουν κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης, και όχι μόνο σε κατάσταση ηρεμίας.

Ο γιατρός θα λάβει ιατρικό ιστορικό, μπορεί να ζητήσει ηλεκτροκαρδιογράφημα, παρακολούθηση Holter ή άλλους ελέγχους. Εάν δεν εντοπιστούν σοβαρά προβλήματα, συνήθως προτείνονται αλλαγές στον τρόπο ζωής ή μέθοδοι διαχείρισης στρες.

Τρόποι αυτοβοήθειας: συναισθηματική υγεία και καρδιά

Η θετική πλευρά είναι ότι όταν οι καρδιακοί παλμοί οφείλονται σε ψυχολογικό στρες, υπάρχουν αποτελεσματικές μέθοδοι αυτοδιαχείρισης. Μερικές πρακτικές συμβουλές:

• Συνειδητή αναπνοή: αργές, βαθιές εισπνοές και εκπνοές που ηρεμούν το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και μειώνουν τη συχνότητα των παλμών.
• Συστηματική φυσική δραστηριότητα: η κίνηση ενδυναμώνει την καρδιά και ελαττώνει τα επίπεδα των ορμονών του στρες.
• Τεχνικές διαχείρισης άγχους: ασκήσεις, γιόγκα ή διαλογισμός περιορίζουν την ένταση και συχνά ομαλοποιούν τους χτύπους της καρδιάς.
• Σταθερές συνήθειες ύπνου: ποιοτική ανάπαυση και σταθερό ωράριο συμβάλλουν στη συνολική ευεξία.
• Περιορισμός καφεΐνης και αλκοόλ: οι ουσίες αυτές είναι δυνατό να προκαλέσουν αρρυθμίες ή να επιδεινώσουν τα συμπτώματα, γι’ αυτό συνιστάται μείωση.

Εσφαλμένες αντιλήψεις σχετικά με τους παλμούς

Ένα συχνό σφάλμα είναι η πεποίθηση ότι κάθε παλμός ή αρρυθμία σημαίνει πάντοτε σοβαρό καρδιολογικό πρόβλημα. Το άγχος και η μόνιμη ένταση συχνά δημιουργούν φαύλο κύκλο: η ενόχληση προκαλεί ανησυχία, η προσοχή στην καρδιά μεγαλώνει, η ανησυχία αυξάνεται και οι παλμοί επαναλαμβάνονται συχνότερα. Με βάση τα ιατρικά δεδομένα, σε φάσεις ηρεμίας, ακόμη και αν υπάρχουν τέτοιες αισθήσεις, συνήθως δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας.

Συμπέρασμα: η καρδιά ως αντανάκλαση των συναισθημάτων

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι καρδιακοί παλμοί αποτελούν αντανάκλαση της αυξημένης έντασης, του στρες ή των ανεπεξέργαστων συναισθημάτων στη ζωή μας. Μολονότι είναι πάντα χρήσιμη μια ιατρική διαβούλευση και διαγνωστικός έλεγχος για οργανικές αιτίες, τις περισσότερες φορές τα συμπτώματα αντιμετωπίζονται αλλάζοντας συνήθειες και μαθαίνοντας τεχνικές ηρεμίας. Η καρδιά, όπως και το μυαλό, αντιδρά όχι μόνο σε ερεθίσματα του περιβάλλοντος αλλά και στις εσωτερικές μας ψυχολογικές καταστάσεις.