Κερατόκωνος: αίτια, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Ο κερατόκωνος είναι μία οφθαλμική πάθηση όπου ο κερατοειδής αλλάζει σχήμα: αντί να παραμένει στρογγυλός, αποκτά κωνική μορφή και το επιφανειακό του στρώμα γίνεται ανώμαλο και κυματοειδές. Αυτή η ασυμμετρία περιγράφεται ως ακανόνιστος αστιγματισμός.

Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα σε κερατόκωνο και αστιγματισμό

Ο αστιγματισμός αποτελεί συχνή διαταραχή της όρασης, όπου το σχήμα του κερατοειδούς δεν είναι απόλυτα κανονικό, όμως η κατεύθυνση της καμπυλότητάς του εμφανίζει συνέπεια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το φως που εισέρχεται στο μάτι να διαθλάται με ανομοιόμορφο τρόπο, προκαλώντας παραμορφωμένη όραση. Συνήθως, ο αστιγματισμός διορθώνεται αποτελεσματικά με γυαλιά ή φακούς επαφής.

Ο κερατόκωνος, αντίθετα, χαρακτηρίζεται από άνισα επίπεδα παραμόρφωσης· ο κερατοειδής παίρνει κωνικό σχήμα, όμως αυτή η παραμόρφωση δεν έχει σταθερότητα σε όλες τις κατευθύνσεις. Για τον λόγο αυτόν τα γυαλιά ή οι τυπικοί φακοί επαφής δεν αρκούν για πλήρη διόρθωση της όρασης.

Πώς γίνεται η διάγνωση του κερατόκωνου

Για ακριβή αποτίμηση του σχήματος του κερατοειδούς πραγματοποιείται κερατοειδική τοπογραφία· πρόκειται για μία εξέταση που παρέχει εικόνα ή χάρτη των μεταβολών της επιφάνειας του κερατοειδούς. Η εν λόγω εξέταση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε παιδιά με γονείς που έχουν κερατόκωνο, και συνιστάται η επανάληψή της κάθε χρόνο από την ηλικία των δέκα ετών και έπειτα.

Επιλογές θεραπείας

Στα αρχικά στάδια η όραση προσπαθεί να διορθωθεί προσφέροντας νέα γυαλιά. Σε ήπιες μορφές κερατόκωνου, η σωστή επιλογή φακών μπορεί να οδηγήσει σε βελτιωμένη όραση. Αν τα γυαλιά δεν αποδίδουν ικανοποιητικά, προτείνονται φακοί επαφής, συνήθως ημίσκληροι διαπερατοί στους αέριους φακούς, που συμβάλλουν στη σταθεροποίηση του σχήματος του κερατοειδούς.

Σε περιπτώσεις επιδείνωσης, απαιτούνται επιπλέον παρεμβάσεις για ενίσχυση του κερατοειδούς και πρόληψη επιπρόσθετης αλλοίωσης. Μία συνηθισμένη μέθοδος είναι η διασύνδεση κολλαγόνου του κερατοειδούς (crosslinking), η οποία επιβραδύνει την εξέλιξη των παραμορφώσεων. Σε κάποιες περιπτώσεις τοποθετούνται ειδικοί δακτύλιοι κάτω από την επιφάνεια του κερατοειδούς, ώστε να μετριάσουν την κωνικότητα και να βελτιώσουν την όραση.

Πότε είναι απαραίτητη η μεταμόσχευση κερατοειδούς

Εάν τα διαθέσιμα θεραπευτικά μέσα δεν βελτιώνουν επαρκώς την όραση, η τελική επιλογή είναι η μεταμόσχευση κερατοειδούς. Πρόκειται για μία ασφαλή και συνήθως επιτυχημένη επέμβαση, όπου το αλλοιωμένο τμήμα του κερατοειδούς αντικαθίσταται από μόσχευμα δότη, το οποίο και προσαρμόζεται στον οφθαλμό. Μετά την επέμβαση ενδέχεται να χρειάζονται ειδικοί φακοί επαφής για περαιτέρω διόρθωση της όρασης.

Αυτοδιαχείριση και καθημερινότητα

Είναι σημαντικό τα άτομα με κερατόκωνο να αποφεύγουν το τρίψιμο των ματιών, καθώς αυτό μπορεί να επιβαρύνει το πρόβλημα στον κερατοειδή. Σε περίπτωση ενοχλήσεων όπως ο κνησμός, είναι σκόπιμο να συμβουλευθείτε ιατρό, καθώς συχνά οφείλεται σε μη ελεγχόμενες αλλεργίες.

Στο σχολικό περιβάλλον βοηθούν οι εξής προσαρμογές για καλύτερη αντιμετώπιση των δυσκολιών όρασης:

• Χρήση διδακτικών υλικών ή σημειώσεων με μεγαλύτερα γράμματα
• Τοποθέτηση σε θέση κοντά στον πίνακα ή την οθόνη για ευκολότερη παρακολούθηση
• Επιλογή θέσης χωρίς άμεσο φως ή ύπαρξη μικρού φωτιστικού κοντά στο θρανίο
• Δυνατότητα επιπλέον χρόνου σε διαγωνίσματα
• Αξιοποίηση φορητών μεγεθυντικών φακών
• Ακρόαση ηχογραφημένου διδακτικού υλικού
• Ρύθμιση μεγέθους γραμματοσειράς και αντίθεσης στην οθόνη του υπολογιστή

Κάποιες φορές ο κερατόκωνος επηρεάζει και το εργασιακό περιβάλλον. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορούν να γίνουν συζητήσεις για τις ακόλουθες ρυθμίσεις:

• Δυνατότητα χρήσης γυαλιών ηλίου ή καπέλου για τη μείωση της φωτοευαισθησίας στον χώρο εργασίας
• Προσαρμογή του φωτισμού στον επαγγελματικό χώρο
• Εργασία εξ αποστάσεως όταν το οικιακό περιβάλλον προσφέρει καλύτερες συνθήκες

Σημαντικές πληροφορίες για τον κερατόκωνο

Όταν ο κερατοειδής αποκτά κωνικό σχήμα αντί για στρογγυλό, η ποιότητα της όρασης επιδεινώνεται σημαντικά. Ο λόγος βρίσκεται στις εξασθενημένες ίνες του κερατοειδούς που αδυνατούν να διατηρήσουν τη φυσιολογική μορφή. Ο κίνδυνος εμφάνισης του κερατόκωνου αυξάνεται εάν παρατηρείται στο οικογενειακό ιστορικό ή συνυπάρχουν ορισμένες παθολογικές καταστάσεις, όπως κληρονομικές νόσοι. Η ήπια απώλεια όρασης συχνά αντιμετωπίζεται με γυαλιά ή φακούς επαφής, ενώ οι σοβαρότερες περιπτώσεις απαιτούν χειρουργική παρέμβαση.

Ρυθμός εξέλιξης της πάθησης

Η ταχύτητα εξέλιξης του κερατόκωνου διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο και δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί. Συνήθως τα σημαντικά στάδια προόδου εντοπίζονται κατά τα πρώτα 15 έως 20 χρόνια από την εκδήλωση. Πολλές φορές μετά τα 40 χρόνια η εξέλιξη επιβραδύνεται, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις συνεχίζεται και αργότερα. Η νόσος τείνει να προοδεύει ταχύτερα σε νεαρή ηλικία.

Είναι δυνατό να θεραπευτεί οριστικά ο κερατόκωνος;

Η ανάκτηση της φυσικής κοίλης μορφής του κερατοειδούς προς το παρόν δεν είναι εφικτή. Ωστόσο, υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές που συμβάλλουν στην επιβράδυνση της εξέλιξης του κερατόκωνου και στη βελτίωση της όρασης. Στις ηπιότερες μορφές επαρκούν τα γυαλιά ή οι φακοί επαφής, ενώ σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις ενδέχεται να απαιτηθεί χειρουργικός χειρισμός.