Εγχείρηση αντικατάστασης γόνατος

Η αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί μια από τις πιο σύγχρονες μεθόδους για την αποκατάσταση της κινητικότητας, ιδίως σε περιπτώσεις έντονου πόνου ή σοβαρής φθοράς των αρθρικών επιφανειών. Τα τελευταία χρόνια, οι κατασκευαστές έχουν αναπτύξει μεγάλη ποικιλία ενδοπροθέσεων γόνατος, με την καταλληλότερη επιλογή να εξαρτάται από τη σωματική διάπλαση, τον τρόπο ζωής και το φύλο του ασθενούς. Υπάρχουν μάλιστα ενθέματα σχεδιασμένα ειδικά για γυναίκες, ώστε να καλύπτουν καλύτερα τα ανατομικά τους χαρακτηριστικά.

Υλικά και δομή των εμφυτευμάτων

Οι ενδοπροθέσεις γόνατος συνήθως κατασκευάζονται από μέταλλο, κεραμικό ή ανθεκτικά πλαστικά υλικά. Το συνολικό βάρος τους κυμαίνεται μεταξύ 400 και 550 γραμμαρίων, καθιστώντας τα σχετικά ελαφριά. Κάθε ενδοπρόθεση αποτελείται από τρία βασικά μέρη:

• Ο μηριαίος μηχανισμός αποτελείται από κυρτό μεταλλικό τμήμα που καλύπτει την επιφάνεια του μηριαίου οστού, με ειδικές αυλακώσεις που επιτρέπουν φυσική κίνηση της άρθρωσης.
• Ο κνημιαίος μηχανισμός περιλαμβάνει μεταλλική βάση και άνω επένδυση από πλαστικό, η οποία τοποθετείται επάνω στο κνημιαίο οστό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυάζεται με στέλεχος που εισάγεται εσωτερικά στην κνήμη.
• Το τμήμα της επιγονατίδας είναι συχνά ημισφαιρικό και κατασκευάζεται από πλαστικό, προσομοιάζοντας το φυσικό σχήμα της επιγονατίδας, χωρίς να είναι πάντα απαραίτητο σε κάθε χειρουργική επέμβαση.

Τύποι κατασκευών ενδοπροθέσεων

Οι ενδοπροθέσεις γόνατος διαφέρουν ως προς τον σχεδιασμό, ανάλογα με την κατάσταση της άρθρωσης του ασθενούς:

• Η μη περιορισμένη τεχνική ή διατήρηση οπίσθιου χιαστού επιτρέπει τη διατήρηση του οπίσθιου χιαστού συνδέσμου, εφόσον είναι σε καλή κατάσταση, ενώ ο πρόσθιος χιαστός συνήθως αφαιρείται κατά τη διάρκεια της επέμβασης.
• Η ημιπεριορισμένη ή οπίσθια σταθεροποιημένη επιλογή εφαρμόζεται όταν δεν διατηρείται ο οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος. Σε αυτή τη περίπτωση, το εμφύτευμα διαθέτει επιπλέον άρθρωση ή στέλεχος που αναλαμβάνει τη λειτουργία των χιαστών συνδέσμων.
• Η περιορισμένη ή μηχανισμός με μεντεσέ προβλέπεται για περιπτώσεις εκτεταμένης βλάβης και χαλάρωσης των συνδέσμων, καθώς και σε σοβαρές παραμορφώσεις του γόνατος, εξασφαλίζοντας σταθερότητα μέσω ειδικού μηχανισμού και στήριξης στα πλάγια.

Διάρκεια ζωής του εμφυτεύματος γόνατος

Οι σύγχρονες προθέσεις γόνατος χαρακτηρίζονται από υψηλή αντοχή, με πάνω από 80% αυτών να παραμένουν λειτουργικές χωρίς σοβαρές επιπλοκές ακόμη και μετά από 25 έτη. Σε νεαρότερες ή ιδιαίτερα δραστήριες ηλικίες μπορεί να απαιτηθεί αντικατάσταση νωρίτερα, γι’ αυτό και η επέμβαση συνιστάται σε άτομα κάτω των 50 ετών μόνον όταν έχουν εξαντληθεί όλες οι υπόλοιπες θεραπευτικές επιλογές.

Προετοιμασία για την αρθροπλαστική γόνατος

Η προεγχειρητική διαδικασία περιλαμβάνει πλήρη ιατρικό έλεγχο για την αξιολόγηση της γενικής υγείας, αιματολογικές και ουρολογικές εξετάσεις, ηλεκτροκαρδιογράφημα και ανασκόπηση της φαρμακευτικής αγωγής. Πριν από την επέμβαση, σε ορισμένες περιπτώσεις συνιστάται προσωρινή διακοπή κάποιων φαρμάκων ή η αποκατάσταση οδοντικών προβλημάτων, κυρίως εάν πρόκειται να ακολουθήσουν σημαντικές οδοντιατρικές θεραπείες, για τη μείωση του κινδύνου μόλυνσης μετά το χειρουργείο.

Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί υποστήριξη κατά την επιστροφή στο σπίτι, καθώς τις πρώτες εβδομάδες μετά το χειρουργείο απαιτείται βοήθεια στις καθημερινές εργασίες, όπως τα ψώνια, η προετοιμασία γευμάτων και οι οικιακές δουλειές. Εάν δεν υπάρχει διαθέσιμος φροντιστής, μπορεί να ζητηθεί βοήθεια από υπηρεσίες υγείας για προσωρινή διαμονή ή οργάνωση φροντίδας κατ’ οίκον.

Προσαρμογές στον χώρο του σπιτιού μετά την επέμβαση

• Προμηθευτείτε ανυψωμένο κάθισμα τουαλέτας και καρέκλα ντους.
• Τοποθετήστε χειρολαβές στο μπάνιο και στη σκάλα.
• Αφαιρέστε χαλιά, καλώδια και άλλα αντικείμενα που ενδέχεται να προκαλέσουν πτώση.
• Σε προσωρινή βάση, οργανώστε το υπνοδωμάτιο στο ισόγειο για να μην απαιτείται άνοδος από σκάλα.

Διαδικασία της αρθροπλαστικής γόνατος

Η επέμβαση διεξάγεται συνήθως σε νοσοκομειακή αίθουσα ή κέντρο χειρουργικής, με επιλογή γενικής αναισθησίας ή περιοχικής νάρκωσης από τη μέση και κάτω. Σε κάποιους ασθενείς εφαρμόζεται νευρικός αποκλεισμός για ανακούφιση του πόνου αμέσως μετά το χειρουργείο.

Ο χειρουργός αφαιρεί τους κατεστραμμένους αρθρικούς χόνδρους και τα προσβεβλημένα τμήματα οστών, αντικαθιστώντας τα με το αντίστοιχο εμφύτευμα. Μετά την επέμβαση, ο ασθενής παρακολουθείται μέχρι να υποχωρήσει η αναισθησία. Εφόσον η κατάσταση είναι σταθερή, μεταφέρεται σε θάλαμο ή επιστρέφει στο σπίτι.

Νοσηλεία και φροντίδα τις πρώτες ημέρες

Μετά το χειρουργείο συνηθίζεται η παραμονή στο νοσοκομείο για μία έως δύο νύχτες. Κατά τη νοσηλεία παρέχονται παυσίπονα, συνήθως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, παρακεταμόλη και φάρμακα για πρόληψη θρομβώσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως χορηγηθεί ισχυρότερο αναλγητικό για σύντομο χρονικό διάστημα.

Η κίνηση πρέπει να ξεκινήσει όσο το δυνατόν νωρίτερα, καθώς συμβάλλει στη μείωση του οιδήματος, στην αποφυγή θρόμβωσης και στην ταχύτερη αποκατάσταση της κινητικότητας. Εάν δεν είναι εφικτό το σηκώσιμο από το κρεβάτι, συστήνονται ασκήσεις για τα πέλματα και τις ποδοκνημικές αρθρώσεις, ενώ συνιστώνται και αναπνευστικές ασκήσεις για την αποτροπή επιπλοκών στους πνεύμονες.

Διάρκεια ανάρρωσης μετά την αρθροπλαστική γόνατος

Η πλήρης αποθεραπεία μετά από αντικατάσταση γόνατος ενδέχεται να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Το πρώτο βήμα είναι η άμεση σταδιακή δραστηριότητα και η τήρηση του εξατομικευμένου προγράμματος φυσικοθεραπείας. Οι περισσότεροι ασθενείς διακόπτουν χρήση βοηθητικών μέσων, όπως περιπατητήρες ή μπαστούνια, εντός έξι εβδομάδων. Επιταχύνεται η ανάρρωση με τακτική εκτέλεση ασκήσεων, σταδιακή αύξηση της δυσκολίας και σταδιακή επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες, περιλαμβανομένης της ανάβασης σκάλας και του περπατήματος εκτός σπιτιού.

Η οδήγηση συνιστάται να επανεκκινείται μετά από 4 έως 6 εβδομάδες, αφού έχει διακοπεί η λήψη ισχυρών παυσίπονων και είναι εφικτή η άνετη κάμψη του γόνατος στη θέση οδήγησης.

Οδηγίες για ανάρρωση στο σπίτι

• Φροντίζετε την τομή κρατώντας τη καθαρή και στεγνή, έως ότου ο γιατρός σας δώσει άλλες οδηγίες.
• Καταναλώστε ισορροπημένα γεύματα και προσθέστε πηγές σιδήρου στη διατροφή για βελτίωση της ανάρρωσης.
• Παρακολουθήστε για ενδείξεις θρόμβων: πόνος στη γάμπα, ερυθρότητα ή νέο οίδημα απαιτούν άμεση επικοινωνία με γιατρό.
• Επικοινωνήστε σε περίπτωση σημείων λοίμωξης, όπως πυρετός, ρίγος, ερυθρότητα ή διόγκωση στην περιοχή του τραύματος.
• Τις πρώτες εβδομάδες κινηθείτε με περιπατητήρα ή μπαστούνι, ενώ κάντε χρήση χειρολαβών, ειδικά στο μπάνιο και τη σκάλα.
• Λαμβάνετε τα φάρμακα σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για πρόληψη θρομβώσεων.
• Στην ξεκούραση τοποθετήστε ένα μαξιλάρι κάτω από το χειρουργημένο πόδι για διατήρηση ευθείας θέσης και βελτιωμένη κινητικότητα.

Πιθανοί κίνδυνοι και επιπλοκές

Αν και η χειρουργική επέμβαση αντικατάστασης γόνατος θεωρείται ασφαλής, εξακολουθούν να υπάρχουν κίνδυνοι, με περίπου 2–5% των ασθενών να παρουσιάζουν επιπλοκές όπως:

• Θρόμβοι αίματος
• Λοίμωξη
• Εξάρθρωση της επιγονατίδας
• Βλάβη σε νεύρα ή αιμοφόρα αγγεία
• Σοβαρή αιμορραγία
• Κάταγμα ή χαλάρωση του εμφυτεύματος
• Περιορισμός της κίνησης
• Ανοσολογική αντίδραση στο εμφύτευμα

Η ταυτόχρονη αντικατάσταση και των δύο γονάτων αυξάνει τα ποσοστά κινδύνου, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης θρόμβων αίματος, πνευμονικής εμβολής, εγκεφαλικού, αλλά και ανάγκης για μετάγγιση ή παρατεταμένη νοσηλεία.

Η ζωή με το νέο γόνατο

Οι περισσότεροι ασθενείς παρατηρούν σημαντική βελτίωση και αυξημένη κινητικότητα μετά την επέμβαση. Προτείνονται δραστηριότητες χαμηλής έντασης, όπως περπάτημα, ποδηλασία, κολύμβηση και ήπιες εκδρομές σε πεζοπορικές διαδρομές. Η ενίσχυση των μυών συμβάλλει στη διατήρηση της ισορροπίας και στην αποφυγή πτώσεων που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο το εμφύτευμα.

Πριν από εκτεταμένες οδοντιατρικές πράξεις ενδέχεται να απαιτείται προληπτική χορήγηση αντιβιοτικών. Δεν χρειάζεται ανησυχία για τυχόν θορύβους από το καινούριο γόνατο, καθώς τέτοιοι ήχοι είναι συνήθως φυσιολογικοί και μειώνονται με τον χρόνο. Σε αεροδρόμια ή σημεία ελέγχου ασφαλείας, καλό είναι να ενημερώνετε το προσωπικό για την ύπαρξη της πρόθεσης.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι περίπου το 15% των ασθενών μπορεί να παρουσιάζουν δυσφορία ή ήπια ακαμψία μετά το χειρουργείο, κυρίως κατά τη διατήρηση θέσεων όπως το γονάτισμα.

Τρόποι για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής του εμφυτεύματος

• Αποφύγετε αθλητικές δραστηριότητες υψηλής έντασης, όπως τρέξιμο, άλματα ή ποδόσφαιρο, που επιβαρύνουν το εμφύτευμα.
• Περιορίστε τη μεταφορά βαριών φορτίων και ζητήστε βοήθεια σε μεγάλες αγορές ή στη μετακίνηση απορριμμάτων.
• Διατηρήστε υγιές σωματικό βάρος, αφού η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών και φθοράς της πρόθεσης.
• Αναβάλετε τη χειρουργική επέμβαση αν δεν είναι άμεση ανάγκη, καθώς σε άτομα κάτω των 50 ετών η ενδοπρόθεση συχνά φθείρεται νωρίτερα λόγω περισσότερης δραστηριότητας.

Βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζετε

Η αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί αποδεδειγμένη λύση για την αποκατάσταση της κίνησης και τη σημαντική μείωση του έντονου, χρόνιου πόνου στο γόνατο — ως επί το πλείστον εξαιτίας οστεοαρθρίτιδας. Η επέμβαση εκτελείται υπό αναισθησία και η φυσική αποκατάσταση συνήθως ξεκινά άμεσα, μέσα σε λίγες ώρες ή μέρες. Η πλειονότητα των ασθενών μπορεί να περπατήσει χωρίς βοήθεια περίπου μετά από έξι εβδομάδες.