Ψωρίαση: τύποι, αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία

Η ψωρίαση είναι μια χρόνια δερματική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ξεφλουδισμένες, ερυθρές κηλίδες. Η εξέλιξη και τα συμπτώματά της επηρεάζονται τόσο από τα ατομικά χαρακτηριστικά του οργανισμού όσο και από διάφορους εξωτερικούς ή εσωτερικούς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να οδηγήσουν σε έξαρση της νόσου ή στη πρώτη της εμφάνιση.

Τι μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση της ψωρίασης

Πολλοί παράγοντες καθορίζουν πότε ή πόσο έντονα εκδηλώνονται τα συμπτώματα της ψωρίασης. Η κατανόησή τους είναι βασική για όσους επιθυμούν να ελέγξουν την πάθηση και να βελτιώσουν την καθημερινή τους ζωή.

• Μεταβολές ορμονών: Η ψωρίαση συνήθως παρουσιάζει αύξηση κατά την εφηβεία ή την εμμηνόπαυση, ενώ κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παρατηρείται βελτίωση ή ακόμη και πλήρης υποχώρηση. Μετά τον τοκετό είναι σύνηθες να επαναδραστηριοποιείται.
• Στρες: Ψυχολογικές πιέσεις, εξάντληση ή παρατεταμένο άγχος εξασθενούν το ανοσοποιητικό και μπορούν να επιδεινώσουν τις φλεγμονώδεις διεργασίες στο δέρμα.
• Φαρμακευτικές αγωγές: Ορισμένα φάρμακα μπορούν να ενισχύσουν την εμφάνιση συμπτωμάτων. Σε αυτά ανήκουν θεραπείες για ψυχικές διαταραχές, φάρμακα για αρτηριακή υπέρταση και καρδιαγγειακά νοσήματα, αντιπλημμυρικά ή το ινδομεθακίνη για φλεγμονές. Επίσης, η απότομη διακοπή τοπικών κορτικοστεροειδών συχνά προκαλεί υποτροπή των συμπτωμάτων.
• Ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις: Συχνός παράγοντας έξαρσης είναι οι λοιμώξεις από στρεπτόκοκκο, που ενίοτε προκαλούν την πρώτη εμφάνιση ψωρίασης σε παιδιά. Επικίνδυνες θεωρούνται και λοιμώξεις όπως κοινό κρυολόγημα, γρίπη, βρογχίτιδα, ωτίτιδα ή φλεγμονή αμυγδαλών.
• Τραυματισμοί του δέρματος: Οποιοδήποτε ξύσιμο, τσίμπημα ή έντονη τριβή δημιουργεί φθορά στο δέρμα, ενισχύοντας τη δημιουργία νέων βλαβών.
• Ήλιος: Η φυσική ηλιακή ακτινοβολία συνήθως περιορίζει τα συμπτώματα, ωστόσο σε άτομα με ευαισθησία η έκθεση σε υπεριώδεις ακτίνες ή τα ηλιακά εγκαύματα αυξάνουν την πιθανότητα για εξάρσεις.
• Σωματικό βάρος: Η παχυσαρκία συμβάλλει στη συσσώρευση ψωριασικών βλαβών σε πτυχές του δέρματος.
• Καιρικές συνθήκες: Ξηρό και ψυχρό κλίμα, καθώς και περιορισμένη έκθεση στον ήλιο, επιδεινώνουν τα συμπτώματα. Η τακτική ενυδάτωση και η σωστή φροντίδα του δέρματος βοηθούν στην αποτροπή ξηρότητας.

Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ψωρίασης

Η προέλευση της ψωρίασης σχετίζεται κυρίως με γενετικούς παράγοντες. Πολλοί γονίδια έχουν συνδεθεί με την ανάπτυξη αυτής της νόσου, παρ’ όλα αυτά δεν εμφανίζουν όλοι την πάθηση ακόμα και αν φέρουν συγκεκριμένους γενετικούς δείκτες. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν κάποιο συγγενικό πρόσωπο πάσχει από ψωρίαση.

• Κατανάλωση αλκοόλ: Η συνήθης χρήση αλκοολούχων ποτών, κυρίως σε νεαρούς άνδρες, αυξάνει τη συχνότητα εξάρσεων της ψωρίασης και μειώνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
• Κάπνισμα: Οι καπνιστές έχουν διπλάσια πιθανότητα εμφάνισης ψωρίασης, ενώ σε οικογένειες με ιστορικό αυξάνεται περαιτέρω ο κίνδυνος. Επιπλέον, συσχετίζεται με βαρύτερες, περισσότερο ανθεκτικές μορφές της πάθησης.

Η ψωρίαση συχνά απαντά σε συνδυασμό με άλλα νοσήματα όπως φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, καρδιαγγειακά προβλήματα, διαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο, νεφροπάθειες και κάποιες μορφές οφθαλμικών φλεγμονών.

Διαγνωστική προσέγγιση της ψωρίασης

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην κλινική εικόνα του δέρματος. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη το οικογενειακό ιστορικό και αναζητά χαρακτηριστικές βλάβες στο τριχωτό της κεφαλής, τα αυτιά, τους αγκώνες, τα γόνατα, στα νύχια ή στη περιοχή του ομφαλού. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται βιοψία δέρματος ή νυχιού για να αποκλειστούν άλλες πιθανές διαγνώσεις.

Πορεία της ψωρίασης

Η ψωρίαση δεν ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια, ενώ τα συμπτώματά της μπορεί να παρουσιάζουν διακυμάνσεις. Συχνά εναλλάσσονται περίοδοι έντονων εξάρσεων με διαστήματα βελτίωσης. Η συστηματική παρακολούθηση των συμπτωμάτων και η έγκαιρη ιατρική συμβουλή είναι σημαντικές για την αποφυγή επιπλοκών και επιδείνωσης της νόσου.

Θεραπευτικές επιλογές για την ψωρίαση

Η επιλογή θεραπείας διαμορφώνεται με βάση τον τύπο ψωρίασης, την έκταση των βλαβών, την ηλικία και τη συνολική κατάσταση της υγείας. Διατίθενται διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις, από τοπική αγωγή έως συστηματικές θεραπείες, που διαφέρουν ως προς τον τρόπο δράσης τους.

Τοπικές θεραπείες

• Κρέμες με στεροειδή
• Ειδικές αλοιφές (όπως η ροφλουμιλάστη)
• Ενυδατικές κρέμες και μαλακτικά προϊόντα
• Παρασκευάσματα με σαλικυλικό οξύ
• Σαμπουάν, λοσιόν και λύσεις μπάνιου με βάση την πίσσα
• Αλοιφές με βιταμίνη D (τα διατροφικά συμπληρώματα δεν είναι αποτελεσματικά)
• Θεραπείες της ομάδας των ρετινοειδών
• Αναστολείς καλσινευρίνης και ανθραλίνη

Πιο σύνθετες θεραπείες

• Μεθοτρεξάτη: Προορίζεται μόνο για πιο βαριές περιπτώσεις λόγω κινδύνων για το αιμοποιητικό, το ήπαρ και πιθανών βλαβών στους πνεύμονες.
• Ρετινοειδή: Παράγωγα της βιταμίνης Α που χορηγούνται είτε από το στόμα είτε ως τοπικά προϊόντα. Απαγορεύονται σε γυναίκες που σχεδιάζουν να κυοφορήσουν.
• Κυκλοσπορίνη: Επηρεάζει το ανοσοποιητικό αλλά μπορεί να έχει επίδραση στη νεφρική λειτουργία και να αυξήσει την αρτηριακή πίεση.

Βιολογικές θεραπείες

Σύγχρονες φαρμακευτικές επιλογές στοχεύουν σε συγκεκριμένα σημεία του ανοσοποιητικού συστήματος και εφαρμόζονται κατά κανόνα σε σοβαρές ή ανθεκτικές μορφές ψωρίασης. Αναστέλλουν τις φλεγμονώδεις διεργασίες και συνήθως χορηγούνται μέσω ενέσεων.

• Αδαλιμουμάμπη και σχετικά βιοομοειδή
• Μπρονταλουμάμπη
• Σετρόλιζουμαμπη
• Ετανερσέπτη και αντίστοιχα βιοομοειδή
• Γκουσελκουμάμπη
• Ινφλιξιμάμπη και τα βιοομοειδή της
• Ιξεκιζουμάμπη
• Ρισανκιζουμάμπη
• Σεκουκινουμάμπη
• Τιλντρακιζουμάμπη
• Ουστεκινουμάμπη

Νεότερες μη βιολογικές επιλογές

• Αναστολείς JAK (όπως το τοφασιτινίμπη) που προσφέρουν ταχεία μείωση της φλεγμονής χωρίς την ανάγκη ενέσεων.
• Αναστολείς ενζύμων, όπως η απρεμιλάστη και η δεουκραβακιτινίμπη, χορηγούνται από το στόμα και περιορίζουν τη φλεγμονώδη αντίδραση.
• Δραστικές ουσίες αγωνιστές του AHR (π.χ. ταπιναρόφη) σε κρέμα, χωρίς στεροειδή, που εφαρμόζονται σε διάφορα σημεία του σώματος.

Φωτοθεραπεία

Η χρήση ακτινοβολίας υπεριώδους φωτός μπορεί να επιβραδύνει τον ρυθμό πολλαπλασιασμού των κυττάρων του δέρματος και να μετριάσει τη φλεγμονή. Σε ορισμένες περιστάσεις η φωτοθεραπεία συνδυάζεται με φαρμακευτική αγωγή.

Μέθοδοι για οικιακή φροντίδα

Αν και η αποτελεσματικότητα τους δεν έχει επιβεβαιωθεί απολύτως, κάποιες φυσικές μέθοδοι συντελούν στη μείωση της ξηρότητας ή του ερεθισμού του δέρματος, όπως:

• Αλοιφές από σταφύλι Oregon
• Συχνή ενυδάτωση του δέρματος
• Παρασκευάσματα με βάση την καψαϊκίνη
• Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα
• Τζελ αλόης βέρα
• Λουτρά με βρώμη

Ψωρίαση και διαφορές υγείας μεταξύ πληθυσμιακών ομάδων

Η συχνότητα της ψωρίασης διαφέρει σε εθνοτικά και γεωγραφικά σύνολα. Σε ορισμένες περιοχές η διάγνωση της νόσου είναι πιο συχνή, με τους λευκούς να εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά. Άλλες ομάδες μπορεί να μην διαγιγνώσκονται στον ίδιο βαθμό, λόγω κοινωνικών ή οικονομικών παραγόντων.

Επιπλοκές που συνδέονται με την ψωρίαση

Συχνά η ψωρίαση συνοδεύεται από άλλους κινδύνους για την υγεία, όπως φλεγμονή των ματιών, ψωριασική αρθρίτιδα, καρδιαγγειακά επεισόδια, συγκεκριμένες μορφές καρκίνου, παχυσαρκία, κατάθλιψη, σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση και άλλες αυτοάνοσες διαταραχές.

Ζώντας καθημερινά με ψωρίαση

Διατροφή και τρόπος ζωής

Παρότι η διατροφή δεν επιδρά απευθείας στην εμφάνιση της ψωρίασης, ορισμένες τροφές μπορούν να οδηγήσουν σε έξαρση. Συνιστάται αποφυγή αλκοόλ, επεξεργασμένων υδατανθράκων, κορεσμένων και τρανς λιπαρών, πρόσθετης ζάχαρης, κόκκινου κρέατος, μεγάλων ποσοτήτων γαλακτοκομικών και γλουτένης. Αντίθετα, τρόφιμα που ενισχύουν την αντιφλεγμονώδη δράση καλό είναι να προστίθενται στο καθημερινό μενού, όπως λιπαρά ψάρια, φυτικές πρωτεΐνες (π.χ. τόφου, όσπρια), φρούτα και λαχανικά, ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, σπόροι, προϊόντα ολικής άλεσης και μικρές ποσότητες άπαχων γαλακτοκομικών.

Κόστος θεραπείας

Η διαχείριση της ψωρίασης συχνά συνοδεύεται από σημαντική οικονομική επιβάρυνση. Τα ετήσια έξοδα για θεραπείες, προϊόντα για την περιποίηση δέρματος, ιατρικές επισκέψεις και συμπληρωματικά μέσα μπορούν να υπερβούν αρκετές χιλιάδες ευρώ. Σε περιπτώσεις όπου ενδείκνυνται βιολογικοί παράγοντες, το συνολικό κόστος είναι σημαντικά υψηλότερο. Επιπρόσθετα, προκύπτουν κόστη από ενδεχόμενη απώλεια εργασιακών ωρών ή ανάγκη για αυξημένες μετακινήσεις.

Τι βοηθά στη βελτίωση της καθημερινότητας

• Σύντομα καθημερινά μπάνια με χλιαρό νερό και ήπιο σαπούνι, ακολουθούμενα από προσεκτικό στέγνωμα χωρίς τρίψιμο.
• Εκτεταμένη χρήση ενυδατικών κρεμών ή αλοιφών για το δέρμα.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται θεραπεία με φως ή συνιστάται παραμονή στον καθαρό αέρα, κατά προτίμηση για 15 έως 30 λεπτά ημερησίως.
• Η τακτική σωματική άσκηση, ο επαρκής ύπνος και τεχνικές χαλάρωσης όπως ο διαλογισμός συμβάλλουν στη μείωση του στρες.
• Η καταγραφή των πιθανών παραγόντων που σχετίζονται με τις εξάρσεις βοηθά στην καλύτερη παρακολούθηση της νόσου.

Ψυχολογικές επιδράσεις της ψωρίασης

Η πάθηση επηρεάζει και τη συναισθηματική κατάσταση του πάσχοντος. Τα άτομα βιώνουν συχνότερα άγχος, καταθλιπτική διάθεση, δυσκολίες στη σεξουαλικότητα, διαταραχές ύπνου ή διατροφής και σπανιότερα ψυχωτικά επεισόδια. Είναι σημαντικό να απευθύνεται ιατρική συμβουλή σε περιπτώσεις ψυχολογικού αντίκτυπου της νόσου.

Εξέλιξη της νόσου στο μέλλον

Η ψωρίαση εμφανίζεται πιο συχνά σε νεαρές ηλικίες, ξεκινά συνήθως από μεμονωμένες περιοχές του σώματος, αλλά οι πιο βαρύς τύποι ενδέχεται να εκδηλωθούν σε εκτεταμένες επιφάνειες. Η εναλλαγή φάσεων ύφεσης και έξαρσης χαρακτηρίζει την πορεία της. Η πλήρης ίαση δεν έχει επιτευχθεί ακόμη, αλλά οι σημερινές θεραπείες μειώνουν σημαντικά τα συμπτώματα. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η αποτελεσματική διαχείριση της φλεγμονής μειώνει τον κίνδυνο συνυπάρχοντων διαταραχών, όπως οι καρδιαγγειακές και μεταβολικές παθήσεις.

Κύρια σημεία

Η ψωρίαση αποτελεί μια δια βίου πάθηση, η εξέλιξη της οποίας σχετίζεται με τη σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση και προληπτική φροντίδα. Η συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες, η επιμελής περιποίηση του δέρματος, η παρακολούθηση της διατροφής και η προσοχή στην ψυχοσυναισθηματική υγεία είναι προαπαιτούμενα για ποιοτική καθημερινότητα με την πάθηση.