Λεμφoίδημα στα πόδια και τα χέρια: συμπτώματα, αιτίες και αντιμετώπιση

Το λεμφοίδημα του οσχέου αποτελεί μια σπάνια μορφή λεμφοιδήματος που εντοπίζεται στην περιοχή του οσχέου. Η πάθηση αυτή, γνωστή και ως λεμφοίδημα των γεννητικών οργάνων, συνήθως προσβάλλει το οσχέο, παρότι είναι δυνατόν να εμφανιστεί στη βάλανο του πέους, στη λεκάνη ή και στα μεγάλα χείλη του αιδοίου. Το λεμφοίδημα μπορεί να έχει συγγενή (πρωτοπαθή) ή επίκτητη (δευτεροπαθή) αιτιολογία, με συνηθέστερα αίτια τις λοιμώξεις, τα κακοήθη νοσήματα ή τις θεραπείες τους. Εάν η κατάσταση μείνει χωρίς θεραπεία, ενδέχεται να επηρεάσει σοβαρά την ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Συμπτώματα λεμφοιδήματος

Το πιο χαρακτηριστικό σημάδι του λεμφοιδήματος είναι ο επίμονος και παρατεινόμενος πρήξιμο σε ένα ή και στα δύο άκρα. Συνήθως αυτό ξεκινά προοδευτικά και μπορεί να αφορά ακόμη και τα δάχτυλα χεριών ή ποδιών, αν και υπάρχει πιθανότητα να εμφανιστεί και απότομα.

Αρχικά, το πρήξιμο έχει μαλακή υφή αλλά στην πορεία το δέρμα μπορεί να σκληρύνει και να γίνει τραχύ. Εκτός από το οίδημα, συχνά παρατηρούνται και άλλα συμπτώματα:

• Τα ρούχα ή τα κοσμήματα πιέζουν περισσότερο και ίσως γίνουν στενά
• Η επιδερμίδα μπορεί να ερυθριάσει, να διογκωθεί, να αποκτήσει μεγαλύτερο πάχος ή να σκληρύνει
• Παρατηρείται εμφανής διαφορά μεγέθους μεταξύ των άκρων
• Αίσθημα βάρους, πόνο ή δυσκολία στην κίνηση της προσβεβλημένης περιοχής
• Ακινητοποίηση ή δυσκαμψία των αρθρώσεων
• Οι φλέβες και οι τένοντες στα χέρια ή τα πέλματα γίνονται λιγότερο ορατοί
• Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις

Πώς βιώνεται ο πόνος στο λεμφοίδημα;

Συχνά αναφέρεται αίσθημα τραβήγματος ή βάρους στην επηρεασμένη περιοχή. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξουν μουδιάσματα, αίσθηση τσιμπήματος, καψίματος ή φαγούρας. Όταν το λεμφοίδημα εντοπίζεται στην κοιλιά ή στα γεννητικά όργανα, η μετακίνηση, το περπάτημα ή οι σεξουαλικές επαφές ίσως προκαλούν πόνο.

Στάδια ανάπτυξης του λεμφοιδήματος

• 0 στάδιο: Μπορεί να εμφανιστούν αίσθημα τάσης ή βάρους, αλλά το πρήξιμο δεν είναι ορατό. Σε αυτό το αρχικό στάδιο κάποιοι ασθενείς δεν παρουσιάζουν καθόλου συμπτώματα.
• I στάδιο: Υπάρχουν περιστασιακά πρήξιμο και βάρος. Όταν πιεστεί το δέρμα, σχηματίζεται μικρή εμβύθιση που παραμένει για λίγο. Το οίδημα μπορεί στιγμιαία να υποχωρεί με ξεκούραση ή ανύψωση του άκρου.
• II στάδιο: Το πρήξιμο γίνεται μόνιμο, το δέρμα σκληραίνει και δεν σχηματίζεται πλέον εμβύθιση κατά την πίεση. Η ξεκούραση και η ανύψωση δεν ανακουφίζουν πλέον την κατάσταση.
• III στάδιο: Η προσβεβλημένη περιοχή διογκώνεται σημαντικά, το δέρμα παχαίνει, σκληραίνει και η κινητικότητα επηρεάζεται σοβαρά.

Διαγνωστικές μέθοδοι για λεμφοίδημα

Δεδομένου ότι διάφορες παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν φούσκωμα, ο ιατρός θα συλλέξει λεπτομερώς τις πληροφορίες για τα συμπτώματα και το ατομικό ιστορικό. Εάν υπάρχει η υποψία λεμφοιδήματος, ενδέχεται να συστηθούν τα παρακάτω εξειδικευμένα διαγνωστικά τεστ:

• Λεμφοσπινθηρογράφημα: Εγχέεται μικρή ποσότητα ραδιενεργού ουσίας και παρακολουθείται η πορεία της μέσα στο λεμφικό δίκτυο, με σκοπό τον εντοπισμό πιθανών αποφράξεων.
• Δοκιμασία με ινδοκυανίνη πράσινη: Εγχύεται χρωστική και παρακολουθείται η διαδρομή της στους λεμφικούς αγωγούς.
• Αξονική τομογραφία: Μέσω ακτίνων αξιολογείται η κατάσταση του λεμφικού συστήματος και ανιχνεύονται πιθανά εμπόδια.
• Μαγνητική τομογραφία: Με χρήση ραδιοκυμάτων παράγονται τρισδιάστατες απεικονίσεις του σώματος για τον εντοπισμό όγκων ή άλλων αλλοιώσεων.
• Υπερηχογράφημα: Υψηλής συχνότητας ηχητικά κύματα βοηθούν στην αναγνώριση εμποδίων ή άλλων αιτιών οιδήματος, όπως θρομβώσεις.

Διαφορές λεμφοιδήματος από άλλα οιδήματα

Λεμφοίδημα ή απλό οίδημα;

Ο όρος οίδημα αναφέρεται γενικά σε οποιοδήποτε πρήξιμο, ενώ το λεμφοίδημα προκαλείται από παθολογία του λεμφικού συστήματος. Τα συνηθισμένα οιδήματα σχετίζονται κυρίως με διαταραχές στην καρδιά, τα νεφρά ή τις φλέβες και, συνήθως, επηρεάζουν γενικευμένα το σώμα, ενώ το λεμφοίδημα αφορά συγκεκριμένη περιοχή.

Λεμφοίδημα ή λιποίδημα;

Το λιποίδημα χαρακτηρίζεται από συμμετρική συσσώρευση λίπους στα κάτω άκρα που δεν υποχωρεί με δίαιτα ή άσκηση. Η αιτία του λιποιδήματος δεν είναι πλήρως ξεκαθαρισμένη, ενώ συχνά παρατηρείται σε ορισμένες οικογένειες. Οι δύο παθήσεις είναι διαφορετικές, παρ’ όλα αυτά η μακροχρόνια εξέλιξη του λιποιδήματος ενίοτε μπορεί να οδηγήσει σε λεμφοίδημα.

Θεραπευτικές επιλογές για το λεμφοίδημα

Η κατάλληλη στρατηγική αντιμετώπισης καθορίζεται λαμβάνοντας υπόψη το αίτιο και τη βαρύτητα του λεμφοιδήματος. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι παρέμβασεις στοχεύουν στην απομάκρυνση της συσσωρευμένης λέμφου από την περιοχή του οιδήματος. Συχνά χρησιμοποιούνται τεχνικές φυσικοθεραπείας, εξειδικευμένα ελαστικά βοηθήματα ή τεχνικές επιδέσμων. Ο φυσικοθεραπευτής με εμπειρία στη διαχείριση του λεμφοιδήματος θα σας εκπαιδεύσει στη σωστή εφαρμογή τους.

Ενδεικτικές μέθοδοι θεραπείας είναι οι εξής:

• Κρουστικά ελαστικά βοηθήματα: Ειδικά εφαρμοσμένα ενδύματα ή κάλτσες που διατηρούν σταθερή πίεση στην περιοχή και διευκολύνουν την απορροή της λέμφου.
• Επιδέσμοι: Όταν εφαρμόζονται κατάλληλα, οδηγούν τη λέμφο από το οιδηματώδες σημείο προς τον κορμό του σώματος, συμβάλλοντας στη διατήρηση του αποτελέσματος.
• Λεμφική μάλαξη: Ήπιες τεχνικές με τα χέρια κατευθύνουν τη λέμφο από το σημείο του οιδήματος προς υγιή λεμφικά μονοπάτια. Αυτές οι δεξιότητες μπορούν να διδαχθούν και για αυτοδιαχείριση.
• Πνευματικοί συμπιεστές: Μανσέτα τοποθετείται στο άκρο, ασκώντας εναλλάξ πίεση ανά διαστήματα, προωθώντας έτσι τη ροή της λέμφου.
• Συγκεκριμένες ασκήσεις: Κινήσεις και προγράμματα άσκησης συμβάλλουν στην ενίσχυση της παροχέτευσης λέμφου και στη βελτίωση της λειτουργίας της επηρεασμένης περιοχής.
• Φαρμακευτική αγωγή: Εφόσον απαιτείται, μπορεί να επιλεγούν αντιβιοτικά για την αντιμετώπιση λοιμώξεων, καθώς και φάρμακα για τον πόνο.

Χειρουργικές λύσεις

Σε προχωρημένα στάδια ή όταν οι συντηρητικές μέθοδοι δεν αποδίδουν, ενδέχεται να προταθούν επεμβατικές μέθοδοι:

• Λεμφοφλεβώδεις παρακάμψεις: Ο ιατρός δημιουργεί νέο μονοπάτι παροχέτευσης της λέμφου, ενώνοντας λεμφικά αγγεία με φλέβες.
• Μεταμόσχευση λεμφαδένων: Υγιείς λεμφαδένες από άλλη περιοχή του σώματος μεταφέρονται στην επηρεασμένη ζώνη.
• Αφαίρεση σκληρών ιστών: Εάν το δέρμα παχύνει και εμποδίζει την κίνηση, μπορεί να αφαιρεθεί πλεονάζων ιστός χειρουργικά ή μέσω λιποαναρρόφησης.

Πιθανές επιπλοκές του λεμφοιδήματος

• Συχνοί μικροβιακοί παράγοντες: Κατακράτηση υγρού ευνοεί την ανάπτυξη βακτηρίων, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος υποτροπιαζουσών λοιμώξεων του δέρματος, όπως η ερυσίπελας.
• Σε σοβαρές περιπτώσεις δημιουργείται σήψη: Πρόκειται για επικίνδυνη διασπορά της μόλυνσης σε όλο το σώμα.
• Δερματικές μεταβολές: Το δέρμα ενδέχεται να γίνει παχύ, σκληρό και να περιορίσει την κινητικότητα της περιοχής.
• Ροή της λέμφου από το δέρμα: Σε πολύ έντονο πρήξιμο, το λέμφωρροο μπορεί να διαπεράσει το δέρμα, καταλήγοντας σε αυξημένες λοιμώξεις και καταστροφή του δέρματος.
• Κακοήθεια: Σε πολύ μακροχρόνιο και σοβαρό λεμφοίδημα, είναι σπάνιο αλλά δυνατό να αναπτυχθεί συγκεκριμένος τύπος νεοπλάσματος μαλακών μορίων.

Η καθημερινότητα με λεμφοίδημα: πώς να βελτιώσετε την ποιότητα ζωής

• Να πλένετε τα χέρια συχνά και να εφαρμόζετε σχολαστική υγιεινή, ειδικά πριν την προετοιμασία φαγητού ή μετά τη χρήση της τουαλέτας.
• Όποτε είναι εφικτό, διατηρείτε την πάσχουσα περιοχή ανυψωμένη πάνω από το ύψος της καρδιάς.
• Συμμετέχετε σε φυσική δραστηριότητα, αλλά πριν ξεκινήσετε πρόγραμμα άσκησης συμβουλευτείτε γιατρό. Μην καταπονείτε το σώμα σας και εστιάστε σε σωστή προθέρμανση και αποκατάσταση.
• Διατηρείτε το σωματικό σας βάρος σε φυσιολογικά επίπεδα, διότι τα περιττά κιλά αυξάνουν την πίεση στο λεμφικό σύστημα εντείνοντας το οίδημα.
• Προστατεύστε τον εαυτό σας από τραυματισμούς: χρησιμοποιήστε γάντια κατά τις χειρωνακτικές εργασίες, προτιμήστε ηλεκτρική ξυριστική μηχανή και εφαρμόστε προστασία έναντι των τσιμπημάτων.
• Σε κάθε εκδορά ή κόψιμο του δέρματος, καθαρίστε άμεσα την πληγή, χρησιμοποιήστε τοπικό αντιβακτηριακό και καλύψτε την προσεκτικά.

Διατροφή στην περίπτωση λεμφοιδήματος

Συνιστάται διατροφή που βασίζεται σε πλούσια κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, δημητριακών ολικής άλεσης και άπαχων πρωτεϊνών. Αυτό υποστηρίζει τη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και τον καλύτερο χειρισμό του λεμφοιδήματος. Η επαρκής ενυδάτωση είναι βασική, με συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη περίπου οκτώ ποτηριών νερού. Περιορίστε την κατανάλωση αλατιού, καθώς ευνοεί την κατακράτηση υγρών.

Ενέργειες που πρέπει να αποφεύγονται σε ασθενείς με λεμφοίδημα

• Αποφύγετε την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες και έντονο ήλιο, καθώς η ζέστη και τα εγκαύματα εντείνουν τα συμπτώματα και αυξάνουν τον κίνδυνο λοιμώξεων. Ενδείκνυνται καλυπτικά ρούχα, καπέλο και αντιηλιακή προστασία.
• Μην επιβαρύνετε τη διογκωμένη περιοχή: αποφύγετε εφαρμοστά ρούχα, παπούτσια ή αξεσουάρ. Αν το λεμφοίδημα αφορά το χέρι, μην μεταφέρετε αντικείμενα ή μετράτε την αρτηριακή σας πίεση από αυτή την πλευρά.

Κύρια χαρακτηριστικά του λεμφοιδήματος

Το λεμφοίδημα συνιστά χρόνια πάθηση στην οποία συσσωρεύεται λέμφος σε σωματική περιοχή, συνήθως στα άνω ή κάτω άκρα, οδηγώντας σε οίδημα. Τα κύρια αίτιά του είναι οι λοιμώξεις, η εμφάνιση καρκίνου ή οι θεραπείες του. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει οριστική ίαση, η σωστή διαχείριση μπορεί να μειώσει το οίδημα και να προλάβει σημαντικές επιπλοκές.