Θρομβοπενία (χαμηλός αριθμός αιμοπεταλίων): αιτίες, συμπτώματα και θεραπευτικές επιλογές

Η θρομβοπενία αποτελεί μια κατάσταση κατά την οποία ο αριθμός των αιμοπεταλίων στο αίμα βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. Η μορφή εκδήλωσης, η εξέλιξη της νόσου και η ανάγκη για θεραπεία εξαρτώνται από το αίτιο και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Συχνά η διάγνωση γίνεται τυχαία κατά τη διάρκεια αιματολογικών εξετάσεων, ωστόσο είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς τα είδη, τα αίτια, τα συμπτώματα και τις θεραπευτικές επιλογές για τη διαχείρισή της.

Τύποι θρομβοπενίας

Υπάρχουν διαφορετικές μορφές θρομβοπενίας, οι οποίες διαφέρουν ως προς τις αιτίες και την πορεία τους. Η διάγνωση και η θεραπεία εξαρτώνται από τον τύπο που εντοπίζεται σε κάθε περίπτωση.

Αυτοάνοση θρομβοπενία (itp)

Η αυτοάνοση θρομβοπενία μπορεί να εμφανιστεί ως οξεία ή χρόνια μορφή. Η οξεία συνήθως αφορά παιδιά μετά από ιογενή λοίμωξη και συχνά υποχωρεί μόνη της μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες. Η χρόνια εκδοχή, όταν διαρκεί πάνω από έξι μήνες, ανιχνεύεται συχνότερα σε ενήλικες, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε εφήβους.

Θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (ttp)

Η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα πρόκειται για σπάνια αλλά πολύ επικίνδυνη κατάσταση. Κατά την εκδήλωσή της, σχηματίζονται πολλαπλοί θρόμβοι σε διάφορα σημεία του σώματος, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η λειτουργία διαφόρων οργάνων. Τα αιμοπετάλια καταναλώνονται ταχέως λόγω αυτών των θρόμβων και μειώνονται σημαντικά στην κυκλοφορία του αίματος. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.

Θρομβοπενία λόγω φαρμάκων

Τα φάρμακα αποτελούν συχνό λόγο μείωσης των αιμοπεταλίων – περισσότερες από 300 ουσίες μπορούν να προκαλέσουν τέτοια αντίδραση. Συνήθως η αντίδραση εμφανίζεται μια έως δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της αγωγής με το νέο φάρμακο, αν και μερικές ουσίες μπορεί να ευθύνονται ακόμη και μετά την πρώτη δόση. Συχνά τα αιμοπετάλια επανέρχονται σε φυσιολογικά επίπεδα μόλις διακοπεί το υπεύθυνο φάρμακο.

Θρομβοπενία από ηπαρίνη

Η συγκεκριμένη μορφή παρατηρείται συχνότερα κατά τη χρήση ηπαρίνης, ενός σκευάσματος για την πρόληψη σχηματισμού επικίνδυνων θρόμβων. Σε ορισμένα άτομα, η ηπαρίνη προκαλεί συσσώρευση αιμοπεταλίων και μείωση της ποσότητάς τους στο αίμα. Τις περισσότερες φορές η διάγνωση γίνεται κατά τη διάρκεια νοσηλείας.

Θρομβοπενία στην εγκυμοσύνη

Στην κύηση, η μείωση των αιμοπεταλίων εμφανίζεται κατά κύριο λόγο στο τρίτο τρίμηνο, χωρίς να είναι γνωστό το ακριβές αίτιο. Μετά τον τοκετό, τα επίπεδα συνήθως επιστρέφουν στο φυσιολογικό, αν και η κατάσταση μπορεί να υποτροπιάσει σε επόμενες εγκυμοσύνες. Βαριές αιμορραγίες είναι σπάνιες, ωστόσο συχνά διενεργούνται συμπληρωματικοί έλεγχοι για να αποκλειστούν άλλα νοσήματα.

Αραιωτική θρομβοπενία

Σε περιπτώσεις συχνών και μεγάλης έκτασης μεταγγίσεων αίματος εντός σύντομου διαστήματος, μπορεί να παρατηρηθεί μείωση του αριθμού των αιμοπεταλίων. Τότε κρίνεται αν απαιτείται επιπλέον ενίσχυση με μετάγγιση αιμοπεταλίων.

Θρομβοπενία λόγω κατανομής των αιμοπεταλίων

Όταν το μέγεθος του σπληνός αυξάνεται, έως και το 90% των συνολικών αιμοπεταλίων ενδέχεται να παραμείνει εκεί, με αποτέλεσμα να μειώνεται το ποσοστό τους στην κυκλοφορία. Κανονικά, ο σπλήνας περιέχει περίπου το ένα τρίτο των αιμοπεταλίων του σώματος.

Ψευδοθρομβοπενία

Σε κάποιες περιπτώσεις, τα αποτελέσματα αιματολογικών εξετάσεων μπορεί λανθασμένα να δείξουν χαμηλό αριθμό αιμοπεταλίων, αν και στην πραγματικότητα τα επίπεδα είναι επαρκή. Συμπληρωματικοί έλεγχοι συμβάλλουν στην αποφυγή περιττής θεραπείας.

Διαγνωστική προσέγγιση για τη θρομβοπενία

Η διάγνωση ξεκινά συχνά με γενική εξέταση αίματος, στην οποία ανακαλύπτεται τυχαία η μείωση των αιμοπεταλίων. Ο ιατρός συλλέγει πληροφορίες για τα συμπτώματα, τα φάρμακα, τα συμπληρώματα, τις προηγούμενες παθήσεις και το οικογενειακό ιστορικό. Πιο εκτενείς έλεγχοι συμβάλλουν στον εντοπισμό της υποκείμενης αιτίας.

• Γενική εξέταση αίματος (γενική αίματος) για την καταγραφή των διαφόρων κυττάρων.
• Εξέταση επιχρίσματος αίματος για τη μικροσκοπική εκτίμηση της μορφολογίας των αιμοπεταλίων.
• Εφόσον απαιτείται, έλεγχος μυελού των οστών για τη μελέτη της παραγωγής νέων αιμοσφαιρίων.
• Εξετάσεις πήξης αίματος για την αξιολόγηση της λειτουργίας των αιμοπεταλίων.
• Ανίχνευση αντισωμάτων εναντίον αιμοπεταλίων για τη διερεύνηση αυτοάνοσης αιτιολογίας.

Εκτός από τις εργαστηριακές δοκιμές, ο ιατρός μπορεί να πραγματοποιήσει κλινική εξέταση, αναζητώντας ενδείξεις εσωτερικής αιμορραγίας ή διόγκωσης του σπληνός, να προτείνει υπερηχογράφημα κοιλιάς και, αν χρειάζεται, να ζητήσει γενετικές ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις.

Κίνδυνοι που συνδέονται με τη θρομβοπενία

Η ήπια μείωση αιμοπεταλίων συνήθως δεν προκαλεί προβλήματα, σε περιπτώσεις ωστόσο σημαντικής μείωσης η κατάσταση μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Όταν τα επίπεδα πέφτουν πολύ, ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει αιμορραγίες χωρίς εμφανή λόγο, όπως σε οφθαλμούς, στοματική κοιλότητα, ουροδόχο κύστη, ενώ μετά από τραυματισμό η αιμορραγία μπορεί να είναι δύσκολο να σταματήσει. Σε κάποιες περιπτώσεις, η θρομβοπενία μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδια, απειλητική για τη ζωή αιμορραγία ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Πιθανές επιπλοκές

• Σοβαρή εξωτερική ή εσωτερική αιμορραγία, με μεγαλύτερη συχνότητα όταν τα αιμοπετάλια μειώνονται κάτω από 20.000.
• Εγκεφαλικό επεισόδιο λόγω σχηματισμού θρόμβων, ακόμη και σε χαμηλά επίπεδα αιμοπεταλίων.
• Έμφραγμα, λόγω ανεπαρκούς αιμάτωσης της καρδιάς εξαιτίας του χαμηλού αριθμού αιμοπεταλίων.

Η συμμόρφωση στις οδηγίες του γιατρού είναι σημαντική, επειδή η αμέλεια στη φροντίδα της νόσου αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών.

Επιλογές θεραπείας

Η προσέγγιση στη θεραπεία της θρομβοπενίας καθορίζεται από το υποκείμενο αίτιο και τον βαθμό βαρύτητας. Η ήπια μορφή συχνά αντιμετωπίζεται μόνο με παρακολούθηση του αριθμού των αιμοπεταλίων, ενώ οι πιο σοβαρές μορφές ή υψηλός κίνδυνος αιμορραγίας απαιτούν εντατικότερη παρέμβαση.

• Μεταγγίσεις αίματος ή αιμοπεταλίων για άμεση αύξηση των επιπέδων.
• Χορήγηση φαρμάκων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυτοάνοσης θρομβοπενίας – συνήθως κορτιζοστεροειδή ή άλλα ανοσοκατασταλτικά.
• Χειρουργική επέμβαση με αφαίρεση του σπληνός σε ορισμένες περιπτώσεις που δεν ανταποκρίνονται αλλιώς.
• Αντικατάσταση πλάσματος σε περιστατικά με μείωση αιμοπεταλίων λόγω θρομβωτικής θρομβοπενικής πορφύρας.

Όταν αναγνωριστεί πως η μείωση σχετίζεται με συγκεκριμένο φάρμακο, συνήθως συνίσταται η διακοπή του. Στόχος της θεραπείας είναι η επαναφορά των αιμοπεταλίων σε ασφαλή επίπεδα και η ελαχιστοποίηση του κινδύνου σοβαρής αιμορραγίας.

Τρόποι πρόληψης και διαβίωσης με θρομβοπενία

Στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να διατηρηθεί ένας φυσιολογικός τρόπος ζωής υπό την καθοδήγηση του θεράποντος ιατρού. Για τον περιορισμό των τραυματισμών και των αιμορραγιών, προτείνεται:

• Αποφυγή έντονων σωματικών δραστηριοτήτων ή αθλημάτων με αυξημένο κίνδυνο τραυματισμού (π.χ. αθλήματα με σωματική επαφή).
• Προσεκτική επιλογή φαρμάκων – να αποφεύγονται ουσίες που επιδεινώνουν την αιμορραγία (όπως ασπιρίνη, ιβουπροφαίνη ή άλλα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη).
• Περιορισμένη κατανάλωση αλκοόλ, καθώς επιβραδύνει την παραγωγή αιμοπεταλίων.

Τι να περιμένετε στο μέλλον

Η πορεία της θρομβοπενίας διαφέρει από άτομο σε άτομο – τα επίπεδα των αιμοπεταλίων είναι δυνατό να επανέλθουν στην κανονική τιμή αυτόματα ή να απαιτηθεί συνεχής παρακολούθηση και θεραπεία. Ακόμη και όταν η αγωγή κρίνεται αναγκαία, οι περισσότεροι μπορούν να ζήσουν μια πλήρη και λειτουργική ζωή αποφεύγοντας σοβαρά προβλήματα. Η καλή γνώση της πάθησης βοηθά στην αποτελεσματική διαχείρισή της.

Βασικά στοιχεία για τη θρομβοπενία

Συνοπτικά, η θρομβοπενία σημαίνει πως οι συγκεντρώσεις αιμοπεταλίων στο αίμα είναι χαμηλότερες από το φυσιολογικό. Η κατάσταση αυτή μπορεί να οφείλεται σε διάφορα αίτια, όπως διαταραχές του ανοσοποιητικού ή χρήση φαρμάκων. Τα συμπτώματα συνήθως απουσιάζουν ή είναι ήπια, ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις όπου η κατάσταση μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Είναι σημαντική η τακτική παρακολούθηση της υγείας και η συνεργασία με ιατρούς ώστε να επιλεχθεί η κατάλληλη μέθοδος ελέγχου και διαχείρισης του προβλήματος.