Διαρροή μιτροειδούς βαλβίδας: συμπτώματα, αίτια, διάγνωση και θεραπεία

Η ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδας είναι μια κατάσταση που με την πάροδο του χρόνου μπορεί να επηρεάσει τη ζωή σας και να προκαλέσει ποικίλα συμπτώματα. Είναι πιθανό να μην παρατηρήσετε άμεσα σημαντικές αλλαγές, ωστόσο ορισμένα συμπτώματα μπορεί να προειδοποιήσουν για σοβαρά καρδιακά προβλήματα.

Τι μπορείτε να νιώσετε

• Ενδέχεται να εμφανίσετε εύκολη κόπωση σε σύγκριση με το παρελθόν.
• Ο ιατρός μπορεί να αναγνωρίσει καρδιακό φύσημα, ένδειξη αναταραχής της ροής του αίματος στην καρδιά.
• Μπορεί να παρουσιαστεί χαμηλή αρτηριακή πίεση.
• Δεν αποκλείεται να συμβεί απώλεια αισθήσεων.

Ορισμένες ενδείξεις απαιτούν άμεση παρέμβαση, όπως η αίσθηση βάρους στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή, δύσπνοια κατά τη διάρκεια της κατάκλισης, τάση για έλλειψη αέρα ή μείωση των επιπέδων οξυγόνου στο αίμα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι σημαντικό να ζητήσετε ιατρική βοήθεια χωρίς καθυστέρηση.

Αίτια εμφάνισης ανεπάρκειας της μιτροειδούς βαλβίδας

Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στην ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδας. Συνήθεις αιτίες είναι βλάβες του καρδιακού μυ ή του ίδιου του βαλβιδικού συστήματος που προκύπτουν από ασθένειες ή τραυματισμούς:

• Πρόπτωση της μιτροειδούς βαλβίδας, όπου τα πτερύγια της βαλβίδας προβάλουν προς τον κόλπο, αντί να κλείνουν ομαλά. Συνήθως είναι ακίνδυνη, αλλά σε σοβαρότερες περιπτώσεις προκαλεί διαρροή.
• Ρευματική καρδιοπάθεια, η οποία οφείλεται σε φλεγμονή και μπορεί να εμφανιστεί μετά από μη θεραπευμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, και οδηγεί σε βλάβη των βαλβίδων.
• Έμφραγμα του μυοκαρδίου, που μπορεί να καταστρέψει τους μυς που ελέγχουν τη βαλβίδα και να προκαλέσει αιφνίδια έντονη ανεπάρκεια.
• Συγγενείς καρδιακές ανωμαλίες, όπως ασυνήθιστη μορφολογία των βαλβιδικών πτυχών.
• Καταστάσεις όπως η καρδιομυοπάθεια, που επηρεάζουν τη δομή και λειτουργία του καρδιακού μυός.
• Ρήξη ή βλάβη των τενόντιων χορδών που συγκρατούν τα πτερύγια της βαλβίδας, η οποία μπορεί να προκληθεί από τραυματισμούς στο στήθος ή πρόπτωση.
• Λοίμωξη της ενδοκάρδιας επένδυσης της καρδιάς, γνωστή ως λοιμώδης ενδοκαρδίτιδα, η οποία προσβάλλει συνήθως τις βαλβίδες και προκαλεί φλεγμονή.

Παράγοντες κινδύνου

Η πιθανότητα εμφάνισης ανεπάρκειας της μιτροειδούς βαλβίδας αυξάνεται στις εξής περιπτώσεις:

• Σε άτομα ηλικίας πάνω από 65 ετών.
• Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό βαλβιδοπαθειών ή πρώιμων καρδιακών προβλημάτων.
• Παράγοντες τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, η μειωμένη σωματική δραστηριότητα, η μη ισορροπημένη διατροφή και η παχυσαρκία επιβαρύνουν την καρδιά.
• Χρήση συγκεκριμένων ιατρικών συσκευών (όπως βηματοδότες), που δυνητικά μπορεί να τραυματίσουν μηχανικά τη βαλβίδα ή να προκαλέσουν ουλοποίηση.
• Παρουσία άλλων καρδιακών παθήσεων, διαταραχών της αρτηριακής πίεσης, διαβήτη ή αυτοάνοσων νόσων.
• Ιστορικό ακτινοθεραπείας στο πλαίσιο θεραπείας ογκολογικών νοσημάτων.

Πιθανές επιπλοκές

Η μη αντιμετωπισμένη ανεπάρκεια μιτροειδούς βαλβίδας μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες για τη ζωή καταστάσεις:

• Καρδιακή ανεπάρκεια, όπου λόγω μείωσης της αντλητικής ικανότητας η παροχή αίματος στον οργανισμό δεν επαρκεί. Ο αριστερός κοιλίος σταδιακά διατείνεται και αποδυναμώνεται.
• Κολπική μαρμαρυγή, μορφή αρρυθμίας με ταχεία και ακανόνιστη καρδιακή λειτουργία, η οποία ευνοεί το σχηματισμό θρόμβων και αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.
• Πνευμονική υπέρταση, δηλαδή αυξημένη πίεση στις πνευμονικές αρτηρίες που επιβαρύνει επιπλέον την καρδιά και ενδέχεται να προκαλέσει διαταραχές του ρυθμού, κυκλοφορικά προβλήματα ή θρόμβους στους πνεύμονες.

Πώς διαγιγνώσκεται αυτή η διαταραχή

Αρχικά ο γιατρός ακούει την καρδιά και τους πνεύμονες με στηθοσκόπιο• παρουσία φυσημάτων μπορεί να υποδεικνύει ανεπάρκεια. Ακολουθούν εξετάσεις που επιβεβαιώνουν τη διάγνωση και αξιολογούν τη βαρύτητα της πάθησης:

• Η διαθωρακική υπερηχοκαρδιογραφία (TTE) απεικονίζει τη δομή της βαλβίδας και τη διακίνηση του αίματος στην καρδιά.
• Η διοισοφάγειος υπερηχοκαρδιογραφία (TEE) χρησιμοποιείται όταν απαιτούνται λεπτομερέστερες εικόνες, με τοποθέτηση καθετήρα μέσω του οισοφάγου.
• Το ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) καταγράφει αρρυθμίες που σχετίζονται με ανεπάρκεια της βαλβίδας.
• Η ακτινογραφία θώρακος δείχνει αλλαγές στο μέγεθος της καρδιάς ή τη συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες.
• Η μαγνητική τομογραφία καρδιάς (MRT) προσφέρει λεπτομερή απεικόνιση των καρδιακών κοιλοτήτων και των βαλβίδων.
• Δοκιμασίες κόπωσης ή στρες αξιολογούν την καρδιακή αντίδραση σε φυσικό φορτίο και αν εκδηλώνετε συμπτώματα κατά την άσκηση.
• Ο καρδιακός καθετηριασμός πραγματοποιείται σπανίως, όταν τα ευρήματα προηγούμενων εξετάσεων δεν είναι επαρκή.

Για την παρακολούθηση της πορείας, οι εξετάσεις μπορούν να επαναλαμβάνονται κάθε μερικά χρόνια ανάλογα με την κάθε περίπτωση.

Στάδια της νόσου

• Στάδιο Α: Ομάδα κινδύνου – δεν υπάρχουν συμπτώματα, αλλά παρατηρούνται μικρές μεταβολές στη βαλβίδα.
• Στάδιο Β: Εξέλιξη της νόσου – δεν υφίστανται συμπτώματα, ωστόσο οι αλλοιώσεις προοδευτικά επιδεινώνονται.
• Στάδιο Γ: Σοβαρή ανεπάρκεια αλλά χωρίς συμπτώματα – η βαλβίδα παρουσιάζει έντονη διαρροή και δεν κλείνει πλήρως.
• Στάδιο Δ: Σοβαρή ανεπάρκεια με σαφή συμπτώματα κατά τη σωματική άσκηση, όπως δύσπνοια ή κόπωση.

Ρυθμός εξέλιξης της ασθένειας

Η πρόοδος της νόσου διαφέρει μεταξύ ατόμων – για ορισμένους η εξέλιξη είναι αργή, ενώ σε άλλους οι αλλαγές εμφανίζονται ταχύτερα. Ο ιατρός εκτιμά τη βαρύτητα της ανεπάρκειας μετρώντας την ποσότητα αίματος που επιστρέφει μέσω της βαλβίδας. Η πρόγνωση εξαρτάται από τα αίτια, το εξελικτικό στάδιο, τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της διάγνωσης.

Επιλογές θεραπείας

Σε ήπιες μορφές, αρκεί απλή παρακολούθηση χωρίς ειδική θεραπεία – ο γιατρός συστήνει υπερηχοκαρδιογραφήματα κάθε 3 έως 5 χρόνια. Στις μέτριες περιπτώσεις, τα διαγνωστικά επαναλαμβάνονται κάθε 1 ή 2 χρόνια, ενώ σε σοβαρές απαιτούνται εξετάσεις κάθε 6 έως 12 μήνες.

Φαρμακευτική αγωγή

Δεν υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία που θεραπεύει άμεσα τη βαλβίδα, αλλά τα φάρμακα συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου επιπλοκών ή των συμπτωμάτων:

• Διουρητικά βοηθούν στην απομάκρυνση περίσσειας υγρών από τους πνεύμονες.
• Αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης (ACE) διαστέλλουν τα αγγεία, χαμηλώνουν την αρτηριακή πίεση και μειώνουν την επιστροφή αίματος προς τον κόλπο.
• Αντιπηκτικά προλαμβάνουν θρομβώσεις και μειώνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού, ιδιαίτερα εάν συνυπάρχουν αρρυθμίες.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, συχνά απαιτείται χειρουργική επέμβαση.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η χειρουργική θεραπεία δεν είναι αναγκαία σε όλους τους ασθενείς, ωστόσο γίνεται απαραίτητη όταν η κατάσταση της βαλβίδας επιδεινώνεται. Η επιλογή εξαρτάται από τον βαθμό της βλάβης, την ηλικία, τη γενικότερη υγεία και τυχόν συνοδές καρδιοπάθειες.

• Κατά την επισκευή της βαλβίδας, μπορούν να επιδιορθωθούν ρωγμές, να ενισχυθούν ή να ενωθούν πτυχώσεις, να αφαιρεθεί πλεονάζον ιστός ή να αντικατασταθούν φθαρμένες τενόντιες χορδές με συνθετικά υλικά.
• Η ανελοπλαστική περιλαμβάνει την τοποθέτηση δακτυλίου γύρω από τη βαλβίδα για ενίσχυση και καλύτερο κλείσιμο.
• Η βαλβιουλοπλαστική εφαρμόζεται σε στένωση της βαλβίδας, διατείνοντας τη με ειδικό μπαλόνι.
• Η τοποθέτηση clip στη βαλβίδα (διαδικασία TEER) είναι ελάχιστα επεμβατική μέθοδος, όπου ένα ειδικό κλιπ ενώνει τις βαλβιδικές πτυχές για αποτελεσματικότερο κλείσιμο.

Αντικατάσταση της βαλβίδας

Όταν δεν είναι εφικτή η αποκατάσταση, η βαλβίδα αντικαθίσταται ως εξής:

• Μεταλλική βαλβίδα, που προσφέρει μεγάλη διάρκεια ζωής αλλά απαιτεί δια βίου λήψη αντιπηκτικών.
• Βιολογική βαλβίδα από ζωικό ιστό, με διάρκεια ζωής περίπου 10 έως 15 χρόνια, χωρίς ανάγκη για αντιπηκτική αγωγή.

Στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται ανοιχτή καρδιοχειρουργική επέμβαση, ωστόσο ορισμένα περιστατικά μπορούν να αντιμετωπιστούν με λιγότερο επεμβατικές τεχνικές μέσω καθετήρων που τοποθετούνται από αγγεία του μηρού (TMVR).

Ανοιχτή καρδιοχειρουργική και εναλλακτικές

Η επισκευή ή αντικατάσταση της καρδιακής βαλβίδας γίνεται κυρίως με ανοιχτή επέμβαση. Ακόμα και χωρίς εμφανή συμπτώματα, ο ιατρός μπορεί να προτείνει χειρουργική παρέμβαση για την αποτροπή μακροπρόθεσμης βλάβης της καρδιάς. Κατά την αντικατάσταση, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μηχανική ή βιολογική βαλβίδα.

Όταν η ανοιχτή επέμβαση δεν ενδείκνυται λόγω ηλικίας ή συνυπαρχουσών προβλημάτων υγείας, υπάρχει η δυνατότητα ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής μέσω μικρών τομών, συχνά με τη χρήση ρομποτικής τεχνολογίας ή ενδοσκοπικού εξοπλισμού.

Σε επιλεγμένους ασθενείς εφαρμόζονται διακαθετηριακές τεχνικές, όπου ένας λεπτός σωλήνας προωθείται μέσω αγγείων ως την καρδιά, επιτρέποντας την επιδιόρθωση ή αντικατάσταση της βαλβίδας. Η αναισθησία καθορίζεται ανάλογα με τη διαδικασία.

Προετοιμασία για τη χειρουργική επέμβαση και αποκατάσταση

Πριν από την εισαγωγή, είναι χρήσιμο να ετοιμάσετε φαγητό για αρκετές ημέρες, ώστε να έχετε έτοιμα γεύματα για μετά το χειρουργείο. Οργανώστε τη μεταφορά σας προς και από το νοσοκομείο και μεριμνήστε για υποστήριξη στο σπίτι τις πρώτες ημέρες.

Οι μετεγχειρητικές οδηγίες του γιατρού μπορεί να είναι εκτενείς, για αυτό είναι καλό ένας οικείος να τις ακούσει μαζί σας. Ακολουθείτε σχολαστικά το πρόγραμμα λήψης φαρμάκων, χρησιμοποιώντας ημερολόγιο ή αντίστοιχο σύστημα για την αποφυγή παραλείψεων.

Καθημερινότητα με ανεπάρκεια μιτροειδούς βαλβίδας

Σε όλα τα στάδια της νόσου υπάρχουν τρόποι να διατηρήσετε καλή ποιότητα ζωής. Βήματα που συστήνονται από τους ειδικούς:

• Επισκέπτεστε τακτικά τον θεράποντα ιατρό – η υγεία σας πρέπει να είναι προτεραιότητα.
• Υιοθετήστε υγιεινή διατροφή, με έμφαση σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης. Μειώστε το νάτριο, τα κορεσμένα λιπαρά, τη ζάχαρη και το αλκοόλ.
• Ασκηθείτε, κατόπιν ιατρικής συμβουλής για το κατάλληλο είδος δραστηριότητας. Συνήθως συστήνονται τουλάχιστον 2,5 ώρες αερόβιας άσκησης μέτριας έντασης ανά εβδομάδα.
• Διαχειριστείτε το άγχος με τεχνικές χαλάρωσης, διαλογισμό ή φαρμακευτική αγωγή για να μειωθεί η επιβάρυνση στην καρδιά.
• Διακόψτε το κάπνισμα – η νικοτίνη βλάπτει έντονα το καρδιαγγειακό σύστημα και επιταχύνει τη βλάβη των βαλβίδων. Ζητήστε βοήθεια αν δεν καταφέρνετε μόνοι σας.

Ψυχολογική υποστήριξη

Κατά την αντιμετώπιση μιας χρόνιας καρδιοπάθειας, η συνδρομή συγγενών και φίλων έχει ιδιαίτερη σημασία. Η συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης ή η συμβουλή με ιατρό σχετικά με διαθέσιμες επιλογές ψυχοκοινωνικής ενίσχυσης στην περιοχή σας μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη.