Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τις βιοψίες μυελού των οστών

Η βιοψία μυελού των οστών αποτελεί ιατρική διαδικασία με σκοπό τη συλλογή και εργαστηριακή εξέταση του μυελού, του μαλακού και σπογγώδους ιστού που βρίσκεται στο εσωτερικό ορισμένων μεγάλων οστών. Η μέθοδος αυτή παρέχει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση του μυελού και την ικανότητά του να παράγει επαρκή αριθμό αιμοσφαιρίων. Μέσω της βιοψίας μυελού των οστών είναι δυνατή η διάγνωση, αλλά και η παρακολούθηση, ποικίλων παθήσεων που σχετίζονται με το αίμα και τον μυελό.

Ποιος είναι ο σκοπός της βιοψίας μυελού των οστών

Η συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να αποτυπώσει λεπτομερώς χαρακτηριστικά του μυελού και των κυττάρων του αίματος. Οι βασικοί λόγοι για τους οποίους οι επαγγελματίες υγείας ζητούν να πραγματοποιηθεί η εξέταση περιλαμβάνουν:

1. Αξιολόγηση ή εντοπισμός ιατρικών προβλημάτων

Σε περιπτώσεις στις οποίες στο αίμα διαπιστώνεται ασυνήθιστος αριθμός κυττάρων και υπάρχει υποψία προβλήματος υγείας, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει βιοψία μυελού για εξακρίβωση της διάγνωσης. Η εξέταση αυτή συνεισφέρει στην ανίχνευση διαφόρων ιατρικών καταστάσεων, όπως:

• Αναιμία
• Διαταραχές που προκαλούν υπέρμετρη ή μειωμένη παραγωγή αιμοσφαιρίων, ενδεικτικά λευκοπενία, λευκοκυττάρωση, θρομβοπενία, θρομβοκυττάρωση, πανκυτταροπενία και πολυκυτταραιμία
• Κακοήθειες του αίματος ή του μυελού, όπως λευχαιμία, λέμφωμα και πολλαπλούν μυέλωμα
• Καρκίνους που έχουν υποστεί μετάσταση προς τον μυελό από άλλες περιοχές, για παράδειγμα από τον μαστό
• Αιμοχρωμάτωση
• Πυρετό άγνωστης αιτιολογίας

2. Προσδιορισμός σταδίου ή εξέλιξης νόσου

Η βιοψία μυελού των οστών συνιστά βασικό διαγνωστικό εργαλείο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης καρκίνου, καθώς και για να διαπιστωθεί η επέκταση ή πρόοδος της νόσου. Με τη μέθοδο αυτή εντοπίζεται αν ο καρκίνος έχει διεισδύσει στον μυελό ή αν αναπτύσσεται όγκος στον ίδιο τον μυελό.

3. Παρακολούθηση της πορείας της θεραπείας

Η επαναλαμβανόμενη διενέργεια βιοψιών του μυελού επιτρέπει στους επαγγελματίες υγείας να αξιολογούν σε βάθος την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, κυρίως σε περιπτώσεις κακοήθων παθήσεων.

4. Έλεγχος καταλληλότητας για μεταμόσχευση

Σε συγκεκριμένες περιστάσεις όπου υπάρχει ανεπάρκεια υγιών κυττάρων του αίματος, κρίνεται αναγκαία η χρήση υγιών αρχέγονων κυττάρων από συμβατό δότη. Η βιοψία του μυελού χρησιμοποιείται για να διασφαλίσει την καταλληλότητα ενός δότη σε υποψήφιους για μεταμόσχευση.

Προετοιμασία πριν τη βιοψία μυελού των οστών

Πριν την εξέταση, οι γιατροί ενημερώνουν διεξοδικά κάθε άτομο σχετικά με τη διαδικασία και τους πιθανούς κινδύνους. Εξετάζουν μεταξύ άλλων τα παρακάτω:

• Υφιστάμενα ιατρικά προβλήματα και λήψη φαρμάκων, θεραπειών ή συμπληρωμάτων που χρησιμοποιούνται από το άτομο
• Οικογενειακό ιστορικό, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία σε περιστατικά διαταραχών πήξης
• Οποιεσδήποτε αλλεργίες, συμπεριλαμβανομένων αυτών στα τοπικά αναισθητικά ή στο λάτεξ

Διαδικασία βιοψίας μυελού των οστών

Όταν χρησιμοποιείται ενδοφλέβια καταστολή, τοποθετείται φλεβοκαθετήρας. Όσοι νιώθουν ανησυχία ενδέχεται να λάβουν κατασταλτικό σε μορφή κάψουλας. Πριν ξεκινήσει η διαδικασία, ο αιματολόγος καταγράφει ζωτικά σημεία όπως παλμούς, αρτηριακή πίεση και θερμοκρασία. Ο ασθενής τοποθετείται πλάγια, ανάσκελα ή μπρούμυτα, ανάλογα με το σημείο λήψης του δείγματος. Υπάρχουν τρεις κύριες περιοχές εφαρμογής της βιοψίας μυελού:

• Η λήψη δείγματος από το λαγόνιο οστό (πύελος) αποτελεί τη συνηθέστερη προσέγγιση, περιλαμβάνοντας τόσο αναρρόφηση όσο και βιοψία. Εφαρμόζεται κυρίως στην οπίσθια λαγόνια ακρολοφία.
• Η βιοψία του στέρνου (θώρακα) σπανίως επιλέγεται λόγω αυξημένου κινδύνου σοβαρών επιπλοκών, όπως διάτρηση περικαρδίου.
• Η βιοψία κνήμης περιορίζεται μόνο σε βρέφη και παιδιά μέχρι δύο ετών, καθώς στους ενήλικες το ληφθέν υλικό θεωρείται ανεπαρκές.

Αφού καθοριστεί το σημείο, η διαδικασία εξελίσσεται ως εξής:

Βήμα 1

Ο αιματολόγος ή ο τεχνικός εργαστηρίου καθαρίζει και καλύπτει το επιλεγμένο σημείο με αποστειρωμένες γάζες. Στη συνέχεια εγχέει τοπικό αναισθητικό, που προκαλεί σύντομο αίσθημα καύσου, προτού η περιοχή μουδιάσει.

Βήμα 2

Όταν η αναισθησία δράσει, πραγματοποιεί μικρή τομή στο δέρμα και εισάγει μια κοίλη βελόνα. Ο ασθενής ενδέχεται να νιώσει πίεση κατά τη διείσδυση και μία σύντομη, οξεία αίσθηση κατά την είσοδο στο οστό. Η βελόνα αυτή φέρει εσωτερικό οδηγό οστού (τροκάρ), ο οποίος αφαιρείται μόλις τοποθετηθεί η βελόνα.

Βήμα 3

Αρχικά γίνεται αναρρόφηση, συνδέοντας σύριγγα στη βελόνα για να αφαιρεθεί υγρός μυελός. Αν το ποσό του δείγματος δεν είναι επαρκές, μπορεί να επιλεγεί νέο σημείο για επιπλέον λήψη.

Βήμα 4

Εν συνεχεία πραγματοποιείται η κυρίως βιοψία: τοποθετείται μεγαλύτερη βελόνα με ελικοειδή κίνηση στο οστό για λήψη συμπαγούς δείγματος μυελού. Το στάδιο αυτό συνήθως συνοδεύεται από έντονο αλλά σύντομο πόνο κατά την εξαγωγή. Μετά το τέλος, αφαιρείται η βελόνα και εφαρμόζεται πίεση για να περιοριστεί τυχόν αιμορραγία. Ακολουθεί επικάλυψη με αντισηπτικό επίθεμα και σύσταση για ανάπαυση τουλάχιστον 10-15 λεπτά πριν την αποχώρηση. Η διαδικασία διαρκεί συνήθως μεταξύ 30 και 40 λεπτών, χωρίς ανάγκη νοσηλείας. Ο ασθενής καλείται να ακολουθεί πιστά τις οδηγίες αποκατάστασης, όπως αποφυγή σωματικής καταπόνησης και διατήρηση της περιοχής στεγνής για τουλάχιστον 24 ώρες.

Επίπεδα δυσφορίας κατά τη βιοψία μυελού των οστών

Τη στιγμή της αναρρόφησης μπορεί να προκύψει οξύς και στιγμιαίος πόνος, ενώ κατά τη λήψη του στερεού δείγματος ο ασθενής συνήθως βιώνει ένα βραχύ διάστημα έντονης δυσφορίας. Η αναισθησία εφαρμόζεται μόνο στους μαλακούς ιστούς, επομένως δεν εξουδετερώνεται πλήρως η αίσθηση πίεσης, έλξης ή σπρωξίματος, η οποία θεωρείται ενοχλητική, αλλά ανεκτή. Για οποιαδήποτε ανησυχία σχετικά με έντονο πόνο ή ενοχλήσεις, ενδείκνυται επικοινωνία με τον ειδικό υγείας.

Τι περιλαμβάνει η έκθεση αποτελεσμάτων της βιοψίας

Τα αποτελέσματα της βιοψίας παρέχουν ενδείξεις για πολλές νοσηρές καταστάσεις, βάσει παραγόντων όπως η κυτταρικότητα, οι τύποι και η μορφολογία των κυττάρων, η παρουσία ατυπίας, μόλυνσης ή φλεγμονής, το ποσοστό ινώδους ιστού, η εντόπιση μεταστάσεων, τα αποθέματα σιδήρου κ.α. Τυχόν αποκλίσεις ενδέχεται να προμηνύουν διάφορα παθολογικά προβλήματα. Ο γιατρός αξιολογεί τα ευρήματα και, εφόσον το κρίνει απαραίτητο, μπορεί να ζητήσει επιπλέον εξετάσεις για την επιβεβαίωση της διάγνωσης. Η τεχνική αυτή ενέχει συγκεκριμένους περιορισμούς, καθώς το περιεχόμενο του μυελού διαφέρει από περιοχή σε περιοχή του σώματος, και η λήψη από ένα σημείο ενδέχεται να μην απεικονίζει συνολικά την κατάσταση ή να μην ανιχνεύσει τοπικές παθολογίες.

Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας

Η αιμορραγία αποτελεί τη συνηθέστερη επιπλοκή μετά από βιοψία μυελού οστών, αν και εμφανίζεται σπάνια, σε ποσοστό μικρότερο του 1%. Ο κίνδυνος αυξάνει σε άτομα με μικρό αριθμό αιμοπεταλίων. Πέρα από την αιμορραγία, εντοπίζονται και οι παρακάτω δυνητικοί κίνδυνοι:

• Άτομα με χαμηλό αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο λοίμωξης
• Σε ορισμένους εμφανίζεται επίμονος πόνος στο σημείο της βιοψίας
• Κατά τη βιοψία στέρνου υπάρχει μικρή πιθανότητα τραυματισμού παρακείμενων οργάνων λόγω της ανατομικής εγγύτητας με την καρδιά και τους πνεύμονες

Συνιστάται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό σε περίπτωση εμφάνισης των παρακάτω συμπτωμάτων μετά τη διαδικασία:

• Έντονη αιμορραγία ή συνεχής εκροή υγρού από το σημείο της βιοψίας
• Εμφάνιση φλυκταινών ή οίδημα στην περιοχή λήψης
• Επίμονος πυρετός και ρίγη συνοδευόμενα από πόνο
• Συνεχιζόμενος και έντονος πόνος