Φολικό οξύ

Το φυλλικό οξύ είναι συμπλήρωμα της βιταμίνης Β9 και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της έλλειψης φυλλικών. Η ανεπαρκής πρόσληψη φυλλικών είναι δυνατό να οδηγήσει σε μεγαλοβλαστική αναιμία. Επιπλέον, το φυλλικό οξύ μπορεί να συμβάλει στη ρύθμιση αυξημένων επιπέδων ομοκυστεΐνης στο αίμα, να μειώσει την πιθανότητα συγγενών ανωμαλιών σε εγκύους ή σε γυναίκες που προγραμματίζουν εγκυμοσύνη και να προστατεύσει από έλλειψη φυλλικών που μπορεί να προκληθεί από τη χρήση μεθοτρεξάτης.

Το φυλλικό οξύ έχει εγκριθεί για χρήση από το 1947.

Φυλλικά και φυλλικό οξύ

Με τον όρο φυλλικά περιγράφεται η φυσική μορφή της βιταμίνης Β9 που υπάρχει σε διάφορα τρόφιμα. Αντίθετα, το φυλλικό οξύ είναι η συνθετική μορφή της ίδιας βιταμίνης, η οποία απαντάται σε εμπλουτισμένα τρόφιμα ή διατίθεται ως συμπλήρωμα. Σε σύγκριση με τα φυσικά φυλλικά, το φυλλικό οξύ είναι πιο σταθερό και απορροφάται ευκολότερα από τον οργανισμό. Αφού ληφθεί, μετατρέπεται στον οργανισμό σε φυλλικά.

Οφέλη του φυλλικού οξέος

Η βιταμίνη Β9 είναι καθοριστική για την παραγωγή υγιών ερυθρών αιμοσφαιρίων και είναι επίσης σημαντική για την ανάπτυξη των κυττάρων, την ανανέωσή τους και τη σύνθεση του DNA.

Καθώς τα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν οξυγόνο σε όλο το σώμα, η έλλειψη φυλλικών μπορεί να προκαλέσει αναιμία. Η κατάσταση αυτή μπορεί να εκδηλωθεί με κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια και ωχρότητα του δέρματος.

Οι ανάγκες σε φυλλικά αυξάνονται ιδιαίτερα όταν η κυτταρική ανάπτυξη είναι ταχεία, όπως κατά την εγκυμοσύνη και κατά την ανάπτυξη του εμβρύου.

Κύρια οφέλη του φυλλικού οξέος:

• Πρόληψη και αντιμετώπιση αναιμίας. Τα φυλλικά είναι απαραίτητα για τη δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η έλλειψή τους μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλοβλαστική αναιμία, όπου τα αιμοσφαίρια είναι υπερμεγέθη, ανώμαλα και δεν λειτουργούν σωστά.

• Πρόληψη συγγενών ανωμαλιών στο έμβρυο. Το φυλλικό οξύ υποστηρίζει το σωστό κλείσιμο του νευρικού σωλήνα στα πολύ πρώιμα στάδια της κύησης. Ο νευρικός σωλήνας αποτελεί το πρόδρομο των δομών που θα σχηματίσουν τον εγκέφαλο, τον νωτιαίο μυελό και τα περιβλήματα που τα προστατεύουν, και σχηματίζεται στις πρώτες εβδομάδες μετά τη γονιμοποίηση. Επειδή η διαδικασία αυτή ολοκληρώνεται συχνά πριν πολλές γυναίκες αντιληφθούν ότι είναι έγκυες, συστήνεται ημερήσια λήψη 400 μικρογραμμαρίων φυλλικού οξέος σε όλες τις γυναίκες που μπορούν να μείνουν έγκυες.

• Μείωση των επιπέδων ομοκυστεΐνης. Υψηλή ομοκυστεΐνη στο αίμα μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή πρόσληψη φυλλικού οξέος, βιταμίνης Β6 ή βιταμίνης Β12, καθώς και σε ορισμένα νοσήματα ή γενετικούς παράγοντες. Τα αυξημένα επίπεδα μπορούν να τραυματίσουν το τοίχωμα των αγγείων και να ευνοήσουν τον σχηματισμό θρόμβων, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.

• Περιορισμός των τοξικών επιδράσεων της μεθοτρεξάτης. Η μεθοτρεξάτη μπορεί να προκαλέσει έλλειψη φυλλικών, κάτι που αυξάνει την πιθανότητα ανεπιθύμητων ενεργειών όπως ναυτία, έμετος και πληγές στο στόμα. Η λήψη 5 mg φυλλικού οξέος μία φορά την εβδομάδα, την επόμενη ημέρα από τη δόση μεθοτρεξάτης, μπορεί να μειώσει αυτές τις ενοχλήσεις.

• Πιθανά πρόσθετα οφέλη. Μελέτες υποδεικνύουν ότι το φυλλικό οξύ ενδέχεται να έχει και άλλες ευεργετικές επιδράσεις, όπως μείωση του κινδύνου για ορισμένους τύπους καρκίνου, υποστήριξη των γνωστικών λειτουργιών, συμβολή στη ρύθμιση της διάθεσης και πιθανή μείωση της πιθανότητας άνοιας και διαταραχών του φάσματος του αυτισμού.

Συμπτώματα έλλειψης φυλλικών

Η έλλειψη φυλλικών μπορεί να προκληθεί από κακή διατροφή, από προβλήματα απορρόφησης ή από αυξημένες ανάγκες σε αυτή τη βιταμίνη, όπως στην εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό. Πιθανά συμπτώματα είναι τα εξής:

• κόπωση, αδυναμία, γενική έλλειψη ενέργειας
• αίσθημα παλμών ή ταχυκαρδία
• δύσπνοια
• πληγές στο στόμα ή γλώσσα με φλεγμονή και πόνο
• μεταβολές στη διάθεση, όπως κατάθλιψη ή ευερεθιστότητα
• διαταραχές ύπνου
• μείωση γνωστικών λειτουργιών, προβλήματα μνήμης

Οι έγκυες που δεν λαμβάνουν επαρκή ποσότητα φυλλικών στην αρχή της κύησης έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αποκτήσουν παιδί με συγγενείς ανωμαλίες, όπως δισχιδής ράχη (ατελής ανάπτυξη τμήματος της σπονδυλικής στήλης), ανεγκεφαλία (μη πλήρης ανάπτυξη εγκεφάλου ή κρανίου), συγγενείς καρδιοπάθειες, σχιστία χείλους ή υπερώας, διαταραχές ανάπτυξης άκρων και ανωμαλίες των νεφρών ή του ουροποιητικού.

Τρόφιμα που περιέχουν φυλλικό οξύ

Για να μειωθεί όσο γίνεται ο κίνδυνος έλλειψης φυλλικών, ορισμένα βασικά τρόφιμα εμπλουτίζονται με φυλλικό οξύ.

Τα εμπλουτισμένα προϊόντα επισημαίνονται ως εμπλουτισμένα και περιλαμβάνουν αλεύρι, ζυμαρικά, ψωμί, ρύζι και δημητριακά πρωινού.

Παράλληλα, τα φυλλικά υπάρχουν σε υψηλές ποσότητες και σε φυσικές πηγές, όπως:

• Πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως σπανάκι, λάχανο, φύλλα μουστάρδας και φύλλα γογγυλιού.
• Άλλα λαχανικά, όπως μπάμιες, σπαράγγια, λαχανάκια Βρυξελλών.
• Φρούτα, όπως πορτοκάλια, παπάγια, φράουλες.
• Όσπρια, όπως φακές, μαύρα φασόλια, αράπικα φιστίκια, ρεβίθια, κόκκινα φασόλια.
• Άλλες πηγές: μαγιά, μανιτάρια, συκώτι και νεφρά ζώων, χυμός πορτοκαλιού και χυμός ντομάτας.

Ανεπιθύμητες ενέργειες από συμπληρώματα φυλλικού οξέος

Υψηλές δόσεις φυλλικού οξέος (έως 15 mg την ημέρα) είναι δυνατό να προκαλέσουν τις παρακάτω ανεπιθύμητες ενέργειες:

• ναυτία
• μειωμένη όρεξη
• φούσκωμα ή αυξημένα αέρια
• πόνο στο στομάχι
• πικρή ή δυσάρεστη γεύση στο στόμα
• σύγχυση ή δυσκολία συγκέντρωσης
• διαταραχές ύπνου
• μεταβολές στη διάθεση, όπως κατάθλιψη ή υπερβολική διέγερση
• μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων

Η μακροχρόνια χρήση φυλλικού οξέος μπορεί να μειώσει τα επίπεδα βιταμίνης Β12 στον οργανισμό.

Σοβαροί κίνδυνοι

Παρότι το φυλλικό οξύ θεωρείται γενικά ασφαλές, σπάνια μπορεί να εμφανιστούν αλλεργικές αντιδράσεις. Αν παρουσιαστούν συμπτώματα όπως εξάνθημα, κνησμός, ερυθρότητα του δέρματος, δυσκολία στην αναπνοή ή πρήξιμο στο πρόσωπο, στα χείλη ή στη γλώσσα, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Το φυλλικό οξύ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σπασμών σε άτομα που λαμβάνουν συγκεκριμένα αντιεπιληπτικά φάρμακα.